TÜRKİYE Archives – HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ Mon, 05 Sep 2022 11:28:01 +0000 tr hourly 1 MAHİR ÇAYAN: JIRÊDERKETINA RASTGIR Û TEORÎ Û PRATÎKA ŞOREŞGER https://halkin-dg.com/turkiye/mahir-cayan-jirederketina-rastgir-u-teori-u-pratika-soresger.html https://halkin-dg.com/turkiye/mahir-cayan-jirederketina-rastgir-u-teori-u-pratika-soresger.html#respond Mon, 05 Sep 2022 11:28:01 +0000 https://halkin-dg.com/?p=12013

“Mîrzayên me yên rewşenbîr ên ku bi ziravî rihê xelkê kur dikin û dibêjin ‘Gelo li Tirkiyeyê çîna karkeran hebû? Ev, proleteryaya hemdem bû yan na?’ bila nebin xwedî ramaneke rast. (…) Çîna me ya karkeran, teqez proleteryaya hemdem e û dîroka wê ya civakî jî, beriya dîroka sermayeya taybet a herêmî ya Tirkiyeyê dest […]

The post MAHİR ÇAYAN: JIRÊDERKETINA RASTGIR Û TEORÎ Û PRATÎKA ŞOREŞGER appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>

“Mîrzayên me yên rewşenbîr ên ku bi ziravî rihê xelkê kur dikin û dibêjin ‘Gelo li Tirkiyeyê çîna karkeran hebû? Ev, proleteryaya hemdem bû yan na?’ bila nebin xwedî ramaneke rast. (…) Çîna me ya karkeran, teqez proleteryaya hemdem e û dîroka wê ya civakî jî, beriya dîroka sermayeya taybet a herêmî ya Tirkiyeyê dest pê dike. Lêkolînên herî biçûk jî dikarin vê yekê nîşan bidin…” (1) H. Kivilcimli

“Bêyî Ku Teoriya Şoreşger Hebe, Mirov Nikare Behsa Tevgera Şoreşger Bike”

Ji bo welatên wekî welatê me yên ku di binê nîrê emperyalîzmê de ne û tê de jiyan û raman bûrjûwaziya biçûk gelekî bi bandor e, ev gotin bêtir bi wate ye. Dagirkeriya Yankee’yan di nêrîna pêşîn de weke “çiyayekî” xurt xuya dike û di asta stratejîk de ji hêla her cûre oportunîzmê ve tê mezinkirin. Ev dagirkerî, li welatê me ji hunerê heta werzîşê, di tavahiya jiyana civakî de bandorê dike. Emperyalîzma Yankee’yan a ku ji dewlemendiyên binerd heta bazirganiya derveyîn û ji aboriyê heta polîtîkayê li ser welatê me serdestiya xwe çê kiriye, weke ku tê zanîn bi hevalbendên xwe yên feodal re jî partiya desthilatdariyê ya demokrasiya me ya pêlîstok e. Li vî welatî tevgerên herî biçûk ên demokratîk ên di derbarê rizgariya neteweyî de jî rastî êrîşên perçiqandinê tên û kesên ku rizgariya neteweyî dixwazin, li kolanên sereke û li pêşiya çavên gel bi awayekî aşkere têne kuştin. Li welatekî wiha, di binê van mrcan de dev ji marksîstbûnê jî berd, aligiriya demokrasiyê jî dilekî xurt û wêrekiyê dixwaze. Qaşo entellektuelên bûrjûwaziya biçûk ên pasîfîst, bêbingeh û tirsonek jî ne dev ji marksîstbûnê berdidin ne jî li welatekî wiha pêwîstiyên marksîzmê bi cih tînin. Di bingeha ramanên xerabker ên ku di nava tevgera marksîst de pêk tînin de, ev zehmetiyên ku li welat têne jiyîn heye. Her wiha emperyalîzma Amerîkayê jî ne tenê bi riya hevkarên xwe re, lê belê sîxurên xwe dixe nava tevgerên şoreşger û welatparêz, di nava van tevgeran de beşên keysperest û bêsinc diafirîne, di nava rêxistinan de hewl dide van beşan serwer bike û bi vî awayî hegemonyaya xwe ya li ser welat dimeşîne. Dema ku em li Tirkiyeyê di nava tevgerên marksîst de oportunîzmên Aybar, Aren, Kuçukomer û Divitçioglu dinirxînin, pêwîst e ku em van herdu xalên sereke li pêş çavan bigirin. Oportunîzma Aybar, demokrasiya weke Filipînê, weke demokrasiya rastîn a bûrjûwayê dinirxîne û dibêje ku li welatekî ku di binê nîv-dagirkeriyê de ye, çînên kedkar dikarin bi “raydayînê” desthilata polîtîk bi dest bixe. Di bingeha vê oportunîzmê de jî ev herdu xalên jorîn heye. (2)

Bi heman awayî oportunîzma Aren û Emek’ê jî dibêje ku li welat rêjeya feodalîzmê hindik e û şêwaza sereke ya hilberînê, sermayedarî ye. Bi vî awayî çînên welatparêz ên Eniya Neteweyî ya ku pêwîst e li dijî Emperyalîzma Yankee’yan were avakirin, didehfîne wî alî û drûşmeya “Şoreşa Sosyalîst” derdixe pêş ku ev drûşm, di vê merhaleyê de di nava refên sosyalîst de bêçalakbûnê ava dike. Sedema vê jirêderketinê jî, weke sedema jirêderketina Aybar e. Mirov dikare nêrînên vê beşa ku ji teoriya Aybar ne cudatir e, bi gotinên ji devê wan wiha vebêje: “Kovara Emek’ê wiha dibêje: şoreşa sosyalîst ew e ku çîna karkeran û hevalbendên wê, bi armanca avakirina pergala civaka sosyalîst, taybetmendiya çînî ya dewletê diguherînin. Şoreşa sosyalîst, di pêvajoya avakirina civaka sosyalîst de kêliyek e û bêyî ku ev şoreş pêk were ne pêkan e ku li Tirkiyeyê têkoşîna dij-emperyalîst û dij-feodal bigihêje serkeftinê. Her wiha bêyî ku di têkoşîna dij-emperyalîst de serkeftin pêk were û bermahiyên feodal ji holê werin rakirin, avakirina civaka sosyalîst dest pê nake. Ango piştî ku şoreşa sosyalîst pêk were, di merhaleya pêşîn a avakirina pergala sosyalîst de wê têkoşîna dij-emperyalîst dest pê bike û wê bermahiyên feodal ji holê werin rakirin.”(3)

Li gorî vê nêrîna ku ji xemilandina teoriya parlementerîzmê ya Aybar pê ve ne tiştek e, wê di destpêkê de Şoreşa Sosyalîst pêk were û paşe wê welat ji emperyalîzm û feodalîzmê were paqijkirin. (!) Wê li welatê me yê ku di binê dagirkeriya emperyalîzmê de ye, ne ku piştî şerekî gel ê zehmet û dûvdirêj sosyalîzm pêk were. (!) Li gorî nêrîna van mîrzayan, wê weke demokrasiya Filipînê %51’ê dengan werbigirin û bibin desthilatdar, paşê wê ji aliyekî ve têkoşîna dij-emperyalîst bimeşînin -ango wê hevpeymanên dualî yên bi Amerîkayê re xera bikin û wê Amerîka jî firaxên xwe kom bike û biçe- û ji aliyê din ve jî wê têkoşîna li dijî feodalîzmê were meşandin û wê pergala civaka sosyalîst were avakirin. (!) Her wiha kesên wiha ji bo ku teoriya Aybar rewa bikin, teoriya marksîst xera dikin û dibêjin “di mijara bi riyên aştiyane pêkanîna şoreşa sosyalîst de hin kes hene ku hertiştî tevlihev dikin û bêhna revîzyonîzmeke tûj tê wan”. Marks, di heyama sermayedariya rikber a serbest de ji bo Ingiltere û Amerîkaya ku wê demê di wan de burokrasî û milîtarîzm ewqasî pêş neketibû, ev pêşniyar kiribû; lê belê di heyama sermayedariya yekdest de Lenînîzmê ev gotin nepejirand. Di vê heyama qeyrana 3’yemîn a ku tê de sermayedarî ji bo ku nemire xwe bi çarlepka bi burokrasî û milîtarîzmê ve girê daye de, ev mîrza hewl didin nîşan bidin ku ev gotin derbasdar in.

Sedeman van gotinên ku herdu nêrînan jî berovajî dikin û bingeha “Eniya Gel a Rojhilat a Islamperest” jî heman tişt in. Xwediyên vê nêrînê heta wiha jî dibêjin: “Makezagona 1961’ê, geşedana hêzên hilberîner asteng dike. AP (Partiya Dadê), li Tirkiyeyê sermayedariyê pêş dixe, lewra jî çîna karkeran xurt dike. Ji ber vê yekê jî pêwîst e ku em destekê bidin desthilatdariya AP’yê û hewldana wê ya guhertina makezagonê”. Li gorî vê nêrînê dijmînên sereke yên gelê Tirkiyeyê, ne koma hevkariya emperyalîzma Amerîkayê, bûrjûwaziya hevkar û zordestan e; lê belê koma leşker û sivîlên rewşenbîr ên dij-emperyalîst û netewperwer in. Û mirov li dijî vê komê helwesteke çiqasî tund nîşan bide, wê “geşedana sosyalîst” ewqasî xurt bibe. (!) Xwediyên vê nêrînê gazincan ji koma leşker û sivîlên ku wan weke “rêveberên kevneşop ên li Tirkiyeyê” didin nasîn dikin. Her wiha sefîrê berê yê Amerîkayê Hare û rêveberê AID’ê Macomber jî, ango emperyalîzm jî heman tiştan dibêjin. (4)

Ev hersê birayên şîr wiha ne, weke hev in! Ji nava teoriyên wiha, teoriya herî baş jî ji xizmeta emperyalîzma Amerîkayê pê ve bi kêrî tiştekî nayê û em dikarin ji bo wan bêjin “oportunîzma ku radestbûna ji emperyalîzmê re ava dikin”.

Ya pêşîn, nikarîbû ji xwe re rûpoşeke baş bibîne û zimdandirêjiyê li zanista marksîzmê kir û teoriyeke çewt a “Sosyalîzma Tirkiyeyê” ava kir. Ya sêyemîn ne hewce ye em tiştekî din jê re bêjin, jixwe hewce nabîne ku xwe veşêre û karê xwe aşkere dike. Ya duyemîn di xweveşartin û rûpoşkirinê de hoste û dekbaz e; xwe li pey gotinên marksîzmê vedişêre û mejiyê kesên ku haya wan ji Sosyalîzma Zanistiyê tune ye, tevlihev dike.

Lê belê li welatekî nîv-mêtîngeh, tenê oportunîzmeke ku “radestbûna ji emperyalîzmê re ava dike” dernakeve holê. Li welatekî wiha, weke bertekeke li dijî oportunîzma yekemîn, di nava derdorên marksîst de oportunîzmeke di nava çînên dij-emperyalîst de jî derdikeve. Weke ku tê zanîn li welatê me ne tenê nakokiyên çîna karkeran bi emperyalîzma Amerîkayê re heye; pirsgirêkên berjewendiyê yên bûrjûwaziya neteweyî û bûrjûwaziya biçûk jî pê re hene. “Kemalîstên” ku beşa herî zane ya bûrjûwaziya biçûk in, li dijî emperyalîzma Amerîkayê xwe ji bo têkoşînekê amade dikin. Ji ber ku her çîn wê ji bo desthilata xwe têkoşînê bike, wê kesên Kemalîst jî hewl bidin Eniya Neteweyî ya Dij-Amerîkan bi pêşengiya wan ava bibe û şerê me yê duyemîn ê rizgariyê bi rêve bibin. Ji ber vê yekê jî bêguman wê kesên Kemalîst hewl bidin di nava refên marksîst de “tevgerên” li gorî xwe ava bikin. Îro di nava refên me de jirêderketinên wiha jî pêş ketine. Gelek diyarde hene ku vê yekê hêsan dikin; ji ber ku welatê me, welatekî bûrjûwaziya biçûk e. Dîroka şoreşên Tirkiyeyê, dîroka şoreşên bûrjûwaziya biçûk e. Li vî welatî kevneşopiyeke dûvdirêj a bûrjûwaziya biçûk heye, ji ber vê jî bandora wan heye. Di pêşengiya burokrasiya bûrjûwaziya biçûk de -ku Kemalîzmê alemdariya wê dikir- şerekî rizgariya neteweyî hate meşandin û heta dawiya şerê cîhanî yê 2’yemîn ê emperyalîst jî “ramana Kemalîst”, weke yekane tevgera serdest a polîtîk hate hiştin. Ji ber van sedeman û ji ber ku rêjeya nexwendîbûnê %70 bû, rayagiştî ya vî welatê nîv-feodal, ji rewşenbîrên bûrjûwaziya biçûk pêk dihat.

Ya duyemîn, di derbasbûna “beşên rewşenbîr” a ber bi refên sosyalîst ve de Kemalîzm, weke rawestgeheke neçar xuya dikir.

Ya sêyemîn, oportunîzma ku “radestbûna ji bo emperyalîzmê ava dike” ya ku hevbendiyên neteweyî paşguh dike û beşa rewşenbîr a leşker û sivîlan weke dijminên sereke yên tevgera proleteryaya Tirkiyeyê radigihîne, di warê bîrdoziyê de têk çû û di pratîka civakî de jî hilweşiya. Di encamê de jî tevgerên ku dûviktiya nêrînên bûrjûwaziya biçûk dikin xurtir bûn.

Ya çaremîn, bernamegerên giştî yên bûrjûwaziya biçûk, bi şoreşgerên marksîst re, li dijî oportunîzma “radestbûna emperyalîzmê”, di pirsgirêka rastiyên gelemperî yên Tirkiyeyê de têkoşîneke xurt a teorîk meşandine. (5) Ev jî di nava refên me de bandor kiriye. Heta demeke nêz jî xeta Kemalîst û xeta şoreşgeriya proleteryayê, di çavê girseyên berfireh de bi awayekî zelal ji hev cuda nebûbûn.

Ya pêncemîn, -ev jî bi ya çaremîn ve gelekî girêdayî ye- koma şoreşger a bûrjûwaziya biçûk, di warê teorîk de peywira xwe baş aniye cih, di derbarê Tirkiyeyê de lêkolîn kirine û ev lêkolîn jî li gorî xeta xwe baş nirxandine. Ev jî xaleke din a girîng e.

Her wiha di vê heyama qeyranê de şoreşgeriya hêsan û propogandaya keysperest bi hêsanî dikare ji xwe re cih bibîne; şoreşgeriya proleter zehmet e û weke şoreşgerên proleter, em jî li gorî ku tê xwestin nikarin peywirên xwe bînin cih.

Ji ber van sedeman pêwîst e ku em xwe bi teoriya marksîst a şoreşger ve girê bidin û hemû jirêderketinan jî bi awayekî zelal aşkere bikin.

Her wiha di binê ronahiya teoriya marksîst de pêwîst e ku em jirêderketinên ku hêj mezin nebûne jî derxin holê. Beriya hertiştî refên şoreşger ên proleter hêj nû ava dibin û hêj avaniya van refan bi awayekî xurt aşkere nebûye. Li aliyê din tevgera şoreşger a proleter, hêj hesabpirsîna xwe ya bi oportunîzma Aren (Emek) a ku dixwaze radestbûna ji emperyalîzmê re pêş bixe re bi dawî nekiriye. Ji ber vê yekê jî pêwîst e ku em hemû jirêderketinên ku di nava refên me de pêş dikevin derxin holê. Heger em di vî karî de sist nêzîk bibin, ji ber kêmasiya teorîk em ê çekeke girîng bidin destê “oportunîzma radestbûna ji emperyalîzmê re” û wê mêjiyên hevalên me yên wêrek, dûrist û jêhatî yên ku dibêjin “kesên sosyalîst, hertim şoreşa sosyalîst pêk tînin” tevlihev bibin. Û di encamê de wê temenê vê oportunîzmê hinekî din jî dirêj bibe. Her wiha li derveyî tevgerên marksîst, tevgera şoreşger a bûrjûwaziya biçûk jî di warê teorîk de li dijî emperyalîzmê helwesteke teqez nîşan daye (geşedaneke baş e) û bangewaziya “Eniya Rizgariya Neteweyî” dike. Û ev tevger jî her roj mezintir û xurttir dibe.

Di nava van mercan de şaşitiya ku di destpêkê de girîng xuya nake jî dikare bibe sedema encamên herî xirab. Ji ber vê yekê pêwîst e ku sînorên tevgera Marksîst a şoreşger, bi awayekî zelal werin diyarkirin. Û divê mirov kor be ku heta nîqaşên di derbarê vê mijarê de vala û bêwate bibîne. Lewra weke ku Lenîn jÎ ji bo Rûsyaya Çarî dibêje, dibe ku paşeroja tevgera proleter a Tirkiyeyê di demên dirêj de bi têkiliyên di navbera cudahiyan de ve girêdayî be.

Em ê di vê nivîsa xwe de zêdetir behsa “jirêderketina rastgir” a ku di nava refên me de (di nava sosyalîstên ku stratejiya şoreşa demokratîk a neteweyî dişopînin de” pêş ketike bikin. Lê belê carinan jî em ê nêrînên koma herî xurt a “radestbûna ji emperyalîzmê re” a bi navê “koma Emek’ê” jî li gorî pêwîstiyê rexne bikin. Jirêderketina rastgir, di nava refên me de bi awayekî veşartî tevdigere û hewl dide xwe li pey rastiyên gelemperî yên marksîzmê veşêre û derfetên geşedanê bibîne. Ev “jirêderketina rastgir” ya ku xwe li pey rastiyên gelemperî yên marksîzmê vedişêre, bi awayekî aşkere li dijî xeta şoreşger dernakeve; lê belê mercên li Tirkiyeyê di asta herî kêm de dinirxîne û hewl dide hêza me ya resen lawaz nîşan bide. Weke ku tê zanîn heger di bingehê de dahûrandinên şaş werin kirin, wê avahiya ku li ser vê bingehê bilind dibe jî şaş be. Em ê di destpêkê de vê nirxandina şaş rave bikin; paşê em ê xeta girseyê ya vê nirxandina şaş, polîtîkayên wê yên hevbendiyê û bandorên wan ên li ser çalakiyên rojane -bi xetên stûr- rave bikin.

Di destpêkê de em behsa dahûrandina şaş a bingehîn bikin. Nêrîna rastgir, rewşa îroyîn a proleteryaya Tirkiyeyê wiha dinirxîne: “Proleteryaya Tirkiyeyê, bi gelemperî ne xwediyê wan mercên objektîf û subjektîf e ku pêşengiya şoreşa demokratîk a neteweyî bike. Peywira sereke ya îroyîn a şoreşgerên proleter ew e ku ji bo gihaştina van mercan, têkoşînê bimeşînin.” (6)

Weke ku tê dîtin gotina “bi gelemperî” gotineke bi her alî ve dikare were kişandin û pêşiya rexneyan digire. Lê di beşeke din a heman nivîsê de bi awayekÎ aşkere tê gotin ku mercên şênber ên proleteryayê tune ne. Halbûkî tu wateya wê tune ye ku gotina “bi gelemperî” hebe yan tune be. Lewra di heyama sermayedariya yekdest de ev gotin tê gotin û wateya wê zelal e. “Ew mercên şênber bi gelemperî ava nebûne ku proleterya, pêşengiya şoreşa demokratîk a bûrjûwa bike”, “Asta geşedana aboriyê ya welat, di qada siyasetê de rista çîna karkeran dadixe asta duyemîn”, “incex wextê ku ev mercên aboriyê bi gelemperî pêk werin, wê çaxê proleterya dikare pêşengiya şoreşa demokratîk a bûrjûwa bike”.

Ji bo ku em karibin taybetmendiya rastgir a vê nêrînê baş derxin holê û mijarê di çavê xwendekaran de şênber bikin, em ê di çar beşan de vê mijarê ji her alî ve binirxînin. Di her beşê de, weke ku me di beşên berê de nenirxandiye, em ê ji bergehên cuda vê ramana “rastgir” û “dûvik” lêkolîn û rave bikin.

MERCÊN ŞÊNBER Û JIRÊDERKETINA RASTGIR

Xwediyên vê nêrînê dibêjin “Ew mercên şênber tune ne ku çîna karkeran a Tirkiyeyê di şoreşa demoratîk a neteweyî de pêşengiyê bike” û van mercan jî wiha rave dikin : “Di destpêkê de pêwîst e ku proleterya weke çînekê, ango weke girseyeke proleter a ku ji hêza xwe ya kar tiştekî wê tune be ku bifiroşe ava bibe. Û pêwîst e ku di qadên pîşesaziyê yên ku tê de hilberîna mezin a sermayedarî pêk tê de kom bibe… Û bi gundîtiyê û xwedaniya taybet re hemû girêdanên xwe qut bike.” (7) Em ê vê nêrînê di van çar beşan de rexne bikin:

1) Mercên Şênber û Teoriya Şoreşa Demokratîk a Neteweyî

2) Ekonomîzma ku tê kûrkirin û Teoriya Şoreşger

3) Weke “Şoreşa Gundiyan”, Şoreşa Demokratîk a Neteweyî

4) Jirêderketina Rastgir û Pratîka Şoreşger

MERCÊN ŞÊNBER Û TEORIYA ŞOREŞA DEMOKRATÎK A NETEWEYÎ

Nêrîna ku dibêje “Asta geşedana îroyîn a Tirkiyeyê, di şoreşa demokratîk a neteweyî de ji bo pêşengiya proleteryayê têr nake”, li dijî teoriya “Şoreşa Demokratîk a Neteweyî” ye. Ji bo ku em vê yekê karibin bi awayekî zelal deynin holê, pêwîst e ku em taybetmendiyên gelemperî yên teoriya şoreşa demokratîk a neteweyî rave bikin.

Teoriya Şoreşa Demokratîk a Neteweyî, teoriya şoreşa bênavber a Marksîst-Lenînîst e.

Di bingeha teoriya şoreşa bênavber de ew heye ku, di heyameke ku tê de çîna bûrjûwaziyê rista xwe ya dîrokî winda kiriye de, li wî welatî şoreşa bûrjûwayê ji hêla çîna bûrjûwaziyê nikare were lidarxistin de, ev şoreş ji hêla çîna karkeran û hevalbendên wê ve tê lidarxistin û paşê jî bi “hişmendiya şoreşa bênavber” re çîna karkeran, berê xwe dide “şoreşa sosyalîst”.

Nîşaneyê pêşîn ên vê nêrînê, di heyama beriya yekdestiyê de bi Marx û Engels re têne dîtin. Bi şoreşa 1848’an re proleterya, weke hêzeke serbixwe derket ser dika dîrokê. Di wê heyamê de bûrjûwaziya Ewropayê, taybetmendiya xwe ya pêngava şoreşgerî bi temamî winda kiribû û Almanya hêj jî (di 1856’an de) şoreşa bûrjûwa pêk neanîbû.

Marx dît ku ew hêz û wêrekiya bûrjûwaziya Almanî tune ye ku vê şoreşê li dar bixe. Ji ber vê yekê jî pêşbîn dikir ku bi hewldana proleteryaya ku bi gundiyan re hevbendiyê ava bike, wê ev şoreşa bûrjûwa bi ser bikeve û wê ev jî bibe destpêka şoreşa proleteryaya Almanyayê.

“Heta ku şoreşa demokratîk a bûrjûwa ya Almanyayê neyê temamkirin wê Marx, di derbarê taktîka proleteryaya sosyalîst de bala xwe bide pêşxistina hêza demokratîk a çîna gundiyan.” (8)Lasalle, fêm nekir ku hilweşandina aristokrasiya Almanyayê û serkeftina şoreşa demokratîk a bûrjûwa, ji bo proleteryayê çiqasî girîng e; Lasalle guh nedida tevgerên gundiyan û qaşo tenê ji bo proleteryayê têdikoşiya. Engels, wî bi awayekî herî tund rexne dikir û wî bi xiyanetê tawanbar dikir:

“Li welatekî ku bingeha wî li ser çandiniyê ye, heger mirov qet behsa (mêtîngeriya) baviksalariyê û mêtîngeriyê ‘bi darê zorê’ ya mîrekên mezin ên feodal ên li ser proleteryaya gundewariyê neke û li ser navê proleteryaya pîşesaziyê, tenê êrîşî bûrjûwaziyê bike, ev bêxîretî ye.” (9)

Lenîn, di heyama sermayedariya yekdest de, ev nêrîna şoreşa bênavber a Marx, bi nakokiyên gerdûnî yên sermayedariya yekdest û mercên şênber ên Rûsyaya çarî re nirxand. Ev teoriya Lenîn, li dijî “objektîvîzmê” û ramana Troçkîst a ku ji hêla Lenîn ve weke nîv-anarşîst dihate nirxandin, di nava pratîka siyasî ya Lenîn de pêş ket û teşe girt. Navê vê teoriyê, şoreşa bênavber a Lenînîst an jî Marksîst-Lenînîst e. Her çiqasî weke ku me li jor jî diyar kir, mînak û hêmayên destpêkê yên vê ramanê bi Marx û Engels re tê dîtin jî, di heyama emperyalîst de ev teorî, ji hêla Lenîn ve bi awayekî bêhempa hate ravekirin. Li gorî Lenîn, li welatên weke Rûsyayê yên ku hêj şoreşa demokratîk a bûrjûwa pêk neanîne, peywira proleteryayê, -weke ku kesên Menşevîk dibêjin- ne destekdayîna bûrjûwaziya lîberal e. Ji ber ku di wê demê de, -di heyama emperyalîst de- bûrjûwazî êdî li dawiya dîrokê maye. Bûrjûwazî, lawaz, bêhêz û newêrek e ku peywira ku jê tê xwestin bi cih bîne. Ji ber ku di vê de, -di dema emperyalîst de- êdî bûrjûwazî li paş dîrokê maye. Bûrjûwazî lawaz, bêhêz û newêrek e ku peywira ku jê tê xwestin nikare bi cih bîne. Ji ber vê jî proleterya, bi gundiyan re hevbendiyê ava dike û pêşengiyê dike. Bûrjûwaziya biçûk a bajarî jî dikare di nava vê hevbendiyê de cih bigire yan jî negire. Proleteryaya ku bi gundiyan re hevbendiyê ava kiriye, pêwîst e ku destwerdana çalak bike û şoreşa bûrjûwa ya demokratîk dikare wiha bigihêje serkeftinê. Piştî şoreşê, desthilata Karker û Gundiyan ava dibe û di nava vê desthilatê de proleterya vê şoreşê kûr dike û ji bo şoreşa proleteryayê derfetan ava dike. (10)

Û di dawiyê de, di heyama qeyrana yekemîn a sermayedariya yekdest de Mao Tse-tung, “teoriya şoreşa bênavber a Lenîn”, li ser Çîna ku di binê nîrê emperyalîzmê de nîv-mêtîngehek bû, sepand û “Teoriya Şoreşa Demokratîk a Neteweyî” pêş xist.

Weke ku tê dîtin, ev teorî jî pêşengiya proleteryayê pêşniyar dike û serweriya proleteryayê ji xwe re dike bingeh. Ji ber vê yekê jî dema ku hin kes dibêjin “di şoreşa demokratîk a neteweyî de ji bo pêşengiyaproleteryayê, merc bi giştî ava nebûne”, tu wateya gotina “pêşengiyê” tune ye. Û beleheq hatiye bikaranîn. Ji ber ku şoreşa demokratîk a neteweyî, incex bi pêşengiya proleteryayê were lidarxistin. Rista pêşengiyê ya çîna karkeran, nayê wê wateyê ku proleterya niha di wê hêzê de ye ku şoreşê li dar bixe. Wê çîna karkeran, bi hevalbendên xwe re li dijî dijmin, di nava têkoşîneke bênavber de be. Wê di nava vê têkoşîna bênavber de carinan têk biçe. Lê belê piştî her têkçûnê wê xurttir bibe û wê serboriyên wê zêdetir bibin. Û di dawiyê de wê li pêşiya hevalbendên xwe, serkeftina teqez a şoreşê pêk bîne.

Desthilata şoreşger a ku nûnertiya serkeftina şoreşa demokratîk dike, ne “rêxistina pergalê” ye, lê belê “rêxistina şer” e. Heger bi hevalbendên xwe re desthilata polîtîk bi dest bixe yan jî bi dest nexe jî, wê di her demê de çîna karkeran di nava têkoşîneke xurt de be. Piştî serkeftina şoreşa demokratîk, wê çîna karkeran ji bo avakirina mercên şênber ên derbasbûna sosyalîzmê, têkoşînekê bimeşîne. Têkoşîna şoreşa demokratîk a neteweyî ne tevgereke çend mehan e, şerekî salên dûvdirêj e. Di nava şoreşa demokratîk û şoreşa sosyalîst de dîwarên bilind tune ne. Weke ku Stalîn jî dibêje pêwîst e ku mirov  şoreşa demokratîk a bûrjûwa û şoreşa sosyalîst weke du xelekên heman zincîrê û weke yek wêneyê bibîne. Li welatên ku tê de çîna karkeran, hêzeke diyar a civakî nîşan dide de şoreşa demokratîk a bûrjûwa, tê wateya derbasbûna şoreşa sosyalîst. Lê belê li welatên Efrîqayê yên ciwan ên weke Kamerûn û Bassertolûnê, pîşesazî gelekî lawaz e; lewra li van welatan çîneke karkeran tune ye ku nûnêrtiya hêzeke civakî bike. Welatên wiha, bi rêbaza “parçe bik û birêve bib” a emperyalîzmê, ji beşên xwe yên sereke hatine veqetandin. Û rêjeyeke mezin a saziyên pîşesaziyê yên lawaz jî, li beşa din mane. Li van welatan, şopên qebîeyên hoveber hene û gelekî zehmet e ku li van welatan bi pêşengiya proleteryayê şoreş pêk were.

Li vir wê sûdwer be ku em di derbarê mijara derbasbûna sosyalîzmê ya welatên mêtîngeh û nîv-mêtîngeh de behsa nîqaşeke ku li derdorên Marksîst tê kirin, bikin. Li welatên mêtîngeh û nîv-mêtîngeh, di mijara rêbaza gihaştina sosyalîzmê de, di nava derdorên Marksîst de du nêrînên cuda hene.

Nêrîna yekemîn dibêje ku “hertişt ji hêla çekan ve tê diyarkirin”, her wiha diyar dike ku çekên nukleerî gihane asteke ku dikarin hemû mirovahiyê tune bikin û ji ber vê yekê jî wê di riya serkeftina sosyalîzmê de bi milyonan mirov bimirin. Ev, nêrîneke “reşbîn” e. Li gorî vê nêrînê teoriya “riya ku ne sermayedar e”, bi dozîneyên “hevjiyana aştiyane” û “di nava aştiyê de têkoşîna bîrdoziyê ya sermayedarî û sosyalîzmê” dikare pêk were. Bi kurtasî li gorî vê nêrînê, li welatên Efrîqa û Asyayê yên ku tê de çîna karkeran tune ye ku nûnertiya hêzeke civakî dike tune ye, têkoşîna neteweyî ya li dijî emperyalîzmê, incex bi riya “demokratên şoreşger” ên were meşandin ku ev beş, ji rewşenbîr û leşkerên neteweparêz ên ji çîna kedkaran hatine, pêk tê.

Lê ev nêrîn di nava xwe de ne yekpare ye. Beşeke ji van kesan dibêjin ku piştî ku bi pêşengiya “demokratên şoreşger” têkoşîna li dijî emperyalîzm û feodalîzmê pêk were, derbasbûna sosyalîzmê jî pêkan e; lê belê beşeke din dibêjin ku bipêşengiya rewşenbîr û leşkerên bûrjûwaziya biçûk û bi sepandina bernameyeke giştî ya demokratîk, têkiliyên destpêkê yên sermayedarî dikarin werin bêbandorkirin û li welat, bi pêşxistina pîşesaziyê, çîneke karkeran a xurt dikare were avakirin. Beşa duyemîn jî têkoşîna xwe wiha sînordar dike. Her wiha ev beş dibêje ku ev çîna karkeran a dikare bikeve dewsa desthilatdariya bûrjûwaziya biçûk, wê xurt bibe û bi vî awayî veguherandina sosyalîzmê diakre pêkan bibe. Nêzîkahiyên cuda yên van herdu şîroveyên sereke jî hene. (11)

Nêrîna duyemîn jî di têkoşîna li dijî emperyalîzmê û derbasbûna sosyalîzmê de pêşengiya bîrdozî, rêxistinî û polîtîk a çîna karkeran ji xwe re dike bingeh û têkoşîna Demokratîk a Neteweyî, weke beşeke ji teoriya şoreşa bênavber a Marksîst-Lenînîst dinirxîne.

Em li vir diyar bikin ku bêyî pêşengiya çîna karkeran, şerê li dijî emperyalîzmê bi ser nakeve û derbasbûna sosyalîzmê jî pêk nayê. Bêyî ku pêşengiya çîna karkeran hebe, derbasbûna sosyalîzmê, xewneke vala ye. Lê belê, “bi şertê ku derbasbûna sosyalîzmê ne gengaz e”, di şertên gelekî taybet ên weke welatên Efrîqayê yên weke Kamerûn, Brûndî û Bassertolûnê de heta ku çîna karkeran bigihêje hêzeke diyar, ev nêrîn dikare were sepandin. Li welatên wiha avaniya civakî, dabeşî çînên mezin nebûye. Çîn û beşên civakî bi xetên stûr ji hev cuda nebûne. Ji ber vê yekê jî li welatên wiha partiyên marksîst, bi giştî nabin partiyên marksîst; ji dêvla vê yekê, tevgerên rêxistin û çînên ku rizgariya neteweyî tînin ziman in û ji destpêka avabûna xwe ve, nûnertiya hemû daxwaz û berjewendiyên tevahiya neteweyê dikin. Bassertolun, mêtîngeha Ingilizan e û Partiya Komunîst a ku serokatiya wê John Mottoheloa dike, partiyeke wiha ye û stratejiya wê jî “riya ku ne sermayedar” e. Ev partî, ji ber ku li wî welatî çîna karkeran tune ye, hemû hêzên dij-emperyalîst û demokratîk li dora xwe kom dike. Li vî welatî, hêj mînakeke biçûk a çînên hemdem jî tune ye. Lê belê bernameya stratejîk a Partiya Komunîst a Tûnisê, ne “Riya Şoreşa Neteweyî” ye, lê belê “riya Şoreşa Demokratîk a Neteweyî” ye. Lewra li Tûnisê heta astekê avaniyên pîşesaziyê hene û lewra jî çîneke karkeran a ku hêzeke wê ya diyar heye, li vî welatî heye.

Nêrîna M. Bellî (15’ê Berfanbara 1967’an, kovara Turk Solu’yê, rpl:5), vê mijarê zelal dike:

“…Sosyalîzm, doza çîna karkeran e, pergala wê ya civakî ye. Li welatên serbixwe yên weke Gana û Somaliyê hêj şopên kûr ên civaka qebîleyên hoveber hene, pîşesaziyeke diyar li vir tune ye û lewra jî çîna karkeran tune ye yan jî çîna karkeran ne di wê hêzê de ye ku bandorê li geşedana dîrokî bike. Li welatên wiha bêguman mirov nikare behsa rizgariya sosyalîst bike. Li aliyê din ji bo van welatan şopandina riya geşedana sermayedariyê, tê wateya bûyîna welatekî çandiniyê yê paşketî yê ku bi emperyalîzmê ve girêdayî ye. Di vê rewşê de welataprêzên van welatan ji bo geşedana aboriyê û ji bo ku ber bi sosyalîzmê ve bimeşin pêwîst e ku ‘riya ku ne sermayedar e’ bişopînin.

Lê belê li welatekî paşdemayî yê ku tê de pîşesazî heye û çîna karkeran, nûnêrtiya hêzeke diyar a civakî dike, drûşmeya şoreşger, bêguman divê rizgariya sosyalîst be. Weke mînakekê, li Cezayirê bingeheke pîşesaziyê ya dused hezar mirovî heye û mirov nikare li vir behsa ‘riya ku ne sermayedar e’ bike û li vî welatî drûşmeya rizgariya sosyalîst derket pêş. Tirkiye, di vê hêlê de ji Cezayirê pêşketîtir e û di warê geşedana sermayedar de gelekî pêş ketiye. Li welatekî wiha, mirov qet nikare behsa ‘riya ku ne sermayedar e’ bike.” (12)

Li welatê me koma D. Avcioglu, “riya ku ne sermayedar e” dişopîne û niha, bernameya berfireh a bûrjûwaziya biçûk xêz dike. Li gorî Avcioglu ew derfetên şênber tune ne ku proleteryaya Tirkiyeyê, di têkoşîna li diî emperyalîzmê de pêşengiyê bike. Ji ber vê yekê jî di şerê me yê 2’yemîn ê Rizgariya Neteweyî de wê “şoreşgerên demokrat”, ango beşa leşker û sivîlan pêşengiyê bikin. “Di merhaleya geşedana welatê me ya îroyîn de tê dîtin ku şoreşgerên netewparêz dîsa dikarin di asta pêşîn de rista xwe bilîzin.”(13)

Li gorî Avcioglu: “Tê dîtin ku şoreşgerên neteweparêz dikarin di asta pêşîn de rista xwe bileyîzin”. Ji ber ku “asta geşedana îroyîn a welatê me, vê yekê pêwîst dike.”

Şîroveya “Jirêderketina Rastgir” a di derbarê şîroveya Avcioglu jî wiha ye: “Qet nebe heta demekê, ev nêrîn ne şaş e.” (Şahin Alpay, Di Derbarê Pergala Tirkiyeyê De, rpl:464, Aydinlik, hejmar:12) Ji ber ku “îro ew mercên şênber çê nebûne ku proleterya, di asta pêşîn de rista xwe bileyîze.”

Weke ku tê dîtin di mijara “pêşengiya beşa leşker û sivîlan” de ramanên Avcioglu û “jirêderketina rastgir” yek in. Hincetên wan jî weke hev in: “asta geşedanan aboriyê ya welat, ne ji bo proleteryayê, lê belê ji bo beşa rewşenbîrên leşker û sivîlan guncav in.”

Jirêderketina rastgir a ku “riya ku ne sermayedar e” ya Avcioglu rexne dike, bi awayekî din heman tiştan dibêje.

Aşkere ye ku di navbera vê riya ku ne sermayedar e û nêrîna “rastgir” de tun cudahî tune ne. Cudahiya di navbera vê nêrînê û nêrîna Avcioglu de, weke cudahiya di navbera herdu cûreyên dozîneya yekemîn e. di derbarê rêbazê de jî hinek cudahî hene; Avcioglu aşkere dibêje ku ew ne marksîst e û hewl dide ku têgehên marksîzmê zêde bi kar neyne; lê belê nêrîna rastgie qaşo li marksîzmê xwedî derdikeve û têgehên marksîzmê gelekî bi kar tîne. Weke ku me di destpêka nivîsa xwe de jî diyar kiribû, bandora şoreşgeriya bûrjûwaziya biçûk a di nava refên me de wiha ye.

Bi kurtasî, li gorî nêrîna rastgir “wê bi pêşengiya beşa rewşenbîr a leşker û sivîlan, bernameyeke gelemperî ya demokratîk bikeve meriyetê; wê ev bername riya pîşesaziyê veke; wê sererastkirinên axê û çandiniyê werin kirin û bi vî awayî wê ji bo pêşengiya çîna karkeran, mercên şênber werin avakirin. Û peywira şoreşgerên proleter a îro ew e ku ji bo desthilatdariya bûrjûwaziya biçûk bixebitin.” Ev nêrîn, risteke ku di asta duyemîn de girîng e dide çîna karkeran a Tirkiyeyê. Û ji ber ku li ser dika siyaseta Tirkiyeyê, ew mercên şênber ên çîna karkeran tune ne, rista wan jî di asta duyemîn de ye. Lê belê di teoriya şoreşa demokratîk a neteweyî de rista çîna karkeran ne dûvikbûn e, lê belê risteke pêşengiyê ye. Têkoşîna şoreşa demokratîk a neteweyî, amadekariya derbasbûna sosyalîzmê ye û lewra jî têkoşîna desthilatê ya çîna karkeran e. Beriya her şoreşê, çîna ku dikare pêşengiyê bike, pêwîst e ku xwedî hêza pêşengiyê be. Heger hinek kes bêjin “ji bo pêşengiyê, hêj mercên şênber ên çîna karkeran ava nebûye”, ev tê wê wateyê ku “ji bo ku çîna karkeran karibe vê pêşengiyê bike, ev derfet qet tune ne”. Ev jî wê were wê wateyê ku di vê heyama sermayedariya yekdest de, weke heyamên bûrjûwayê yên beriya yekdestiyê, rista çîna karkeran dîsa di asta duyemîn de ye. Aşkere ye ku ramaneke wiha, li dijî ramana şoreşa demokratîk a neteweyî ye û ramaneke rastgir e. (14)

OPORTUNÎZMA ENTERNASYONALA DUYEMîN A KU DÎSA JI GORÊ RABÛ Û MARKSÎZMA HEYAMA YEKDESTIYÊ

Ji bo ku em mijarê bêtir karibin vekin û şênber bikin pêwîst e ku em bi kurtasî behsa ramana “objektivîst” û bîrdoziya “şopîneriyê” ya Enternasyonala 2’yemîn û marksîzma beriya heyama yekdestiyê bikin.

Ramana Enternasyonala 2’yemîn, di heyama dirêj a navbera Marx, Engels û Lenîn de, bîrdoziya herî bi bandor e. Em dikarin ji ramana Enternasyonala 2’yemîn re bêjin “objektivîzm” an jî bîrdoziya “şopîneriyê”. Ev raman, Marksîzmê weke teoriyeke aboriyê û daneke dîrokî û civaknasiyê dinirxîne. “Objektivîzm”, giyana şoreşger a marksîzmê, ango diyalektîkê dide aliyekî. Ev raman, marksîzmê dixe nava çarçoveya teng a van zanistan (dîrok, civaknasî û aborî). Ev raman, girêdana xurt a di navbera geşedana pîşesaziyê û behremendiya çalakiyê ya proleteryayê de bi awayekî mekanîkî digire dest. Di bîrdoziya şopîneriyê de giyana şoreşger a marksîzmê, veguheriye werarperestiyê û kesayeta şoreşger a felsefeya marksîst, di nava taritiya ramana mekanîk de winda bûye. (Û tevahiya van tiştan, qaşo bi rêbaza diyalektîk û li ser navê zanista marksîzmê hatine kirin).

Mînaka herî berbiçav a ramana mekanîkî ya Enternasyonala 2’yemîn, “teoriya hêzên hilberîner” a Kautsky ye. Ev teorî, tenê balê dikişîne ser taybetmendiya cûreyîn a nakokiyê. Ev teorî, taybetmendiya gerdûnî ya nakokiyê û bandorên wê yên li ser mînakên cuda paşguh dike. Her wiha di mijara ji bo şoreşa proleteryayê avabûna mercên şênber de ev teorî, tenê yekbiyek asta geşedanên aboriyê yên welatan dinirxîne; nakokiyên gerdûnî yên sermayedariya yekdest ên ku li ser asta cîhanê gihaştine asta herî bilind û bandorên wan ên li ser nakokiyên hundirîn ên welatan nahesibîne û hemû partiyên Enternasyonala 2’yemîn, dixe binê goristana “oportunîzmê”. Berdewamiya Enternasyonala 2’yemîn a di nava Rûsyaya Çarî de, “Beşa Menşevîk” a Partiya Karkeran a Demokratên Civakî ya Rûsî ye. Ev beş, xwe bi vê teoriyê ve girê dide û dibêje ku “Mercên şênber ên proleteryaya Rûsî ava nebûne; ji ber vê yekê ji di rewşa polîtîk a Rûsyaya Çarî de ew mercên şênber tune ne ku proleteryaya Rûsî, risteke pêşengiyê bileyîze. Li Rûsyayê derfeteke şoreşeke proleter tune ye”. Û ji bo Lenîn jî dibêjin ku ew ji girseyan qut bûye, “ew Blanquîsteke komploger e” û “maceraperestekî bûrjûwaziya biçûk e” û li ser navê marksîzmê, bi awayekî herî tund xeta lenînîst rexne dikin.

Lê belê li gorî Lenîn, li ser asta cîhanê nakokiyên di navbera hêzên hilberîner û têkiliyên hilberînê de, gihane asta herî bilind û sermayedarî ketiye nava heyama hilweşandinê. Lenîn dibêje ku “Dîrok, ji bo niha peywirekê dide me, peywira herî şoreşger… Ev peywir jî ew e ku pêwîst e paşverûtiya Ewropyaê were hilweşandin û keleha herî biheybet a paşverûtiya Asyayê jî were hilweşandin û proleteryaya Rûsî, bibe pêşenga proleteryaya şoreşger a cîhanê.” Lenîn, her wiha diyar dike ku nakokiyên sermayedariyê yên ku gihane asta herî bilind, rê li ber veguherîne sosyalîst vedikin û Rûsyaya Çarî, hemû nakokiyên sermayedariya cîhanê di nava xwe de dihewîne û ji ber vê yekê jî Lenîn di wan salan de Rûsyaya Çarî, xeleka herî lawaz a pergala sermayedariya cîhanî ye û li vir şoreşa proleteryayê pêkan e û amadekariyên xwe jî li gorî vê yekê dike.

Pûxteya ramana şoreşa bênavber a Lenînîst ew e ku, di heyama emperyalîst de pêşengê dîrokê ne bûrjûwazî ye, lê belê proleterya ye.

Emperyalîzm, çînên karkeran ên lawaz û ciwan ên ku hêj ji gundîtiyê rizgar nebûne, kiriye ku bibin çînên herî şoreşger ên welatan. Lenîn, dema ku digot “êdî rojhilat, bûye navenda şoreşên proleteryayê”, di nava vê hişmendiya şoreşa bênavber de behsa derbasbûna şoreşa proleteryayê dikir. Li van welatên mêtîngeh û nîv-mêtîngeh, şoreşa proleteryayê ne di yek merhaleyê de, lê belê di du merhaleyan de û bi şoreşa bênavber pêk tên. Û li van welatan şoreşa bûrjûwa û şoreşa proleteryayê, weke “du xelekên zincîrekê” û weke “wêneyekê” ne.

Niha em behsa xala herî girîng a mijarê bikin: Gelo ew mercên şênber hene ku proleteryayên welatên mêtîngeh û nîv-mêtîngeh, karibin barê şoreşa bênavber a Marksîst-Lenînîst rakin? Pirs û pêşniyarên di mijarên weke “di şoreşa demokratîk a neteweyî de ji bo ku proleterya rista xwe ya pêşengiyê bileyîzê, asta aboriyê guncav e yan ne guncav e, lê belê mercên şênber hêj bi awayekî giştî ne amade ne” de, ji bo marksîzma heyama yekdestiyê, bêwate ne. Di heyama yekdestiyê de nîqaşên bi vî rengî, bi gotina Stalîn, êdî li paş mane.

Stalîn, mijaran gelekî zelal rave dike: “Di demên berê de didahûrandina mercên heyama amadekariyê ya şoreşa proleteryayê de rewşên aborî yên welatên cuda, cuda cuda dihatin nirxandin. Êdî dahûrandina bi vî rengî ya mijarê, têr nake. Êdî pêwîst e ku rewşa aboriyê ya hemû welatan an jî piraniya welatan û rewşa aborî ya cîhanê were nirxandin, ji ber ku êdî aboriyên neteweyî û welatên cuda, bi tena serê xwe têrî xwe nakin û bûne yek ji xelekên zincîra ku jê re dibêjin aboriya cîhanê… Berê mirov dikaribû behsa wê yekê bike ku li welatên pêşketî, mercên şênber ên şoreşa proleteryayê hene yan tune ne. Êdî ev nêrîn têr nake. Êdî pêwîst e ku em li ser asta tevahiya pergala aboriya cîhanê, behsa hebûn û tunebûna mercên şênber bikin.”(15) (Hêmanên Lenînîzmê, rpl:30-31)

Û Stalîn digot ku dahûrandina li welatan hebûn û nebûna mercên şênber ên şoreşa proleteryayê, bandora ramana Enternasyonala 2’yemîn e.

“Ji ber vê sedemê, şîrovekarên Enternasyonala 2’yemîn ên ku nizanin bê emperyalîzm çi ye û ji şoreşê gelekî ditirsin, rêjeya proleteryayê ya welatên cuda, ji hev qut dinirxînin û girîngiyeke mezin didin vê yekê.” (J.Stalîn, Hêmanên Lenînîzmê, rpl:233)

Bersiva Stalîn a di derbarê pirsa “wê di dema nêzîk de zincîra emperyalîst li ku biqete” de wiha ye: “Wê li cihê herî lawaz ê zincîrê biqete. Mînak, dibe ku ev zincîr li Hindistanê jî biqete. Çima? Ji ber ku li Hindistanê proleteryayeke ciwan û germ heye. Û tevgerên rizgariya neteweyî yên ku teqez bi wan ve girêdayî ne, hevalbendên wan in. Ji ber ku li van welatan dijminê ku li dijî şoreşê disekinin, ne xwediyê giraniya manewî ne û li Hindistanê hemû girseyên bindest, ji wan hez nakin. Li vir herkes vê emperyalîzma biyanî nas dike.” (16)

Em dîsa behsa tevgera rastgir a di nava refên me de bikin: Ev nêrîna rastgir xwe bi çarlepka bi teoriya hêzên hilberîner a Kautsky ve girê dide; hêmanên pêwîst ên ji bo proleteryaya pîşesaziya hemdem a ku di Manîfestoyê de têne diyarkirin, rêz dike û wiha dibêje: “Prolteryaya Tirkiyeyê ne xwediyê van taybetmendiyan e. Ji ber vê jî asta geşedana aboriyê ya Tirkiyeyê têr nake ku di têkoşîna şoreşa demokratîk a neteweyî de proleteryaya Tirkiyeyê pêşengiyê bike. Di vê heyamê de wê beşa leşker û sivîlên rewşenbîr li pêş bin; jixwe wê têkoşîna sereke, di navbera vê beşê û beşên hevkar de be”. Weke ku tê dîtin di bingeha vê ramanê de, “bîrdoziya şopîneriyê” ya Enternasyonala 2’yemîn heye. Ev ne nêrîneke pêşeng a şoreşger e, lê belê nêrîneke dûvik, paşgir û werarperest e. Bi rûpoşa şoreşa demokratîk a neteweyî, ev kes nikarin bibin “sosyalîstên proleter”!…

“WEKE ŞOREŞA GUNDIYAN”, ŞERÊ ŞOREŞA DEMOKRATÎK A NETEWEYÎ

Em niha vê nêrîna ku “rastgiriya” wê bi awayekî zelal derketiye holê, ji aliyekî din ve binirxînin:

Ji bo ku mercên şênber ava bibin nêrîna ku dibêje “pêwîst e ku çîna karkeran, hemû girêdanên xwe yên bi gundîtiyê re qut bike”, şaş e û li dijî taybetmendiya “şerê gundiyan” û “şoreşa gundiyan” a şoreşa demokratîk a neteweyî ye.

Li welatên mêtîngeh û nîv-mêtîngeh, dîroka çîna karkeran ne kevn e û gelek ji wan jî hêj bi gundîtiyê ve girêdayî ne. Ev ne tiştekî nebaş e û berovajî vê yekê, dibe ku hevbendiya karker û gundiyan a ji bo şoreşa demokratîk a neteweyî hêsantir bike.

Têkoşîna şoreşa demokratîk a neteweyî, şoreşa gundiyan e ku di pêşengiya çîna karkeran de tê kirin.

Mao Tse-Tung dibêje: “Çîna gundiyan, artêşa sereke ya tevgera neteweyî pêk tîne. Bêyî ku ev artêş hebe, tevgereke xurt a neteweyî jî nabe… Pirsgirêka neteweyî, di bingeha xwe de pirsgirêkeke gundiyan e.” Mao, axaftina J. Stalîn a ku di Komîsyona Yugoslavyayê ya Komîteya Cîbicîker a Enternasyonala 3’yemîn de di derbarê pirsgirêka neetweyî ya Yugoslavyayê de gotiye bi bîr tîne û dibêje: “Ev tê wê wateyê ku şoreşa Çînê jî şoreşa gundiyan e… Şerê li dijî Japonyayê jî şerê gundiyan e… Siyaseta demokrasiya nû jî, di bingeha xwe de siyaseta destekdayîna gundiyan e.” (17)

Lin Piao jî di borşûra xwe ya bi navê “Bijî Serkeftina Şerê Gel” de, taybetmendiya şerê gundiyan a şoreşa demokratîk a neteweyî bi awayekî zelal diyar dike: “Hîn di heyama şerê navxweyî yê yekemîn de hevalê Mao Tse-Tung diyar kiribû ku pirsgirêka gundiyan di Şoreşa Çînê de cihekî girîng digire, şoreşa demokratîk a bûrjûwa ya li dijî emperyalîzm û feodalîzmê, di bingeha xwe de şoreşa gundiyan e û di şoreşa demokratîk a bûrjûwa de peywira sereke ya proleteryaya Çînê, pêşengiya têkoşîna gundiyan e (…) Gundî, li dijî emperyalîstan û xulamên wan, nûnertiya hêza sereke ya şoreşa demokratîk dikin.” (18)

Li Çînê, bi vegotina Mao, Çen Tu-hsieu û derdora wî, dûvikên reformîzma bûrjûwaziyê ya di nava refên proleteryayê de ne. Ev derdor, vê rastiyê fêm nakin û li dijî şoreşa bênavber a Lenînîst, şoreşeke demokratîk a bûrjûwa ya ku pêşengiya wê bûrjûwazî dike, diparêzin.

Weke ku tê dîtin pêşniyara ku dibêje “Ji bo ku mercên şênber ên çîna karkeran pêk werin, pêwîst e ku çîna karkeran girêdanên xwe yên bi gundîtiyê re bi giştî qut bike”, li dijî teoriya şoreşa demokratîk a neteweyî ye. Heger hinek kes ji bo pêşengiya çîna karkeran li bendê bin ku “girêdanên xwe yên bi gundîtiyê re bi giştî qut bike”, ev kes weke Çen Tu-hsieu alîgirên siyaseta dûvikbûnê ne û di heman çiravê de melevaniyê dikin.

JIRÊDERKETINA RASTGIR Û PRATÎKA ŞOREŞGER

Herî dawî em vê nêrînê, di nava çemê zindî yê “pratîka şoreşger” de binirxînin.

Gotinên weke “Proleteryaya Tirkiyeyê, ne xwediyê wan mercên şênber e ku di şoreşa demokratîk a neteweyî pêşengiyê bike”, yan jî -di heman wateyê de- “Asta geşedana aboriyê ya îroyîn a Tirkiyeyê, rê nade ku di şoreşa demokratîk a neteweyî de çîna karkeran pêşengiyê bike”, “ji bo ku proleterya bibe xwediyê van mercên şênber, pêwîst e ku bi gundîtiyê û xwedaniya taybet re tevahiya girêdanên xwe qut bike”, têne wateya nepejirandina pratîkên şoreşger ên tevgera proleteryaya cîhanê.

Weke ku tê zanîn li Çînê şoreşa demokratîk a neteweyî, bi hegemonyaya proleteryayê gihabû serkeftinê. Û bi pêşengiya bîrdozî, rêxistinî û polîtîk a proleteryayê, derbasî sosyalîzmê bûbûn.

Di heyama ku ji hêla Şoreşa 1924-27’an ve dihate birêvebirin de Kuomintang’ê, xeteke şoreşger dişopand (Mao Tse-Tung, Li Ta Çoa, Lin Po Çu û Çuyu-Pay ji bo komîteya navendî hatibûn hilbijartin); hêmanên weke “Hevbendiya Bi Rûsyayê Re”, “Hevkariya Bi Sosyalîstan Re” û “Alîkariya Ji Gundî û Karkeran Re” hatibûn pejirandin û di vê heyamê de Partiya Komunîst a Çînê, gelekî bi bandor bû. Di Adara 1926’an de Mao Tse-Tung, di derbarê çîna karkeran de wiha digot: “Li Çînê hejmara proleteryaya hemdem nêzîkî du milyonî ye. Ji ber ku di warê aboriyê de Çîn paş de maye, hejmara proleteryaya hemdem ne zêde ye… Li Çînê niha çandiniya sermayedar a hemdem gelekî kêm e. Proleteryaya çandiniyê jî ji rêncberên rojane yan jî mehane pêk tên.” (19) Di vê heyamê de bi pêşengiya Partiya Komunîst a Çînê, li dijî Japonyayê eniyeke xurt a hevgirtî ya neteweyî hate avakirin, girseyên mezin guh didan fermanên Partiya Komunîst a Çînê û li herêmên rizgarkirî, yekîneyên rêveberiya demokratîk a neteweyî dihatin avakirin. Di heyameke wiha de Mao Tse-Tung, taybetmendiya proleteryaya Çînê wiha rave dikir: “Proleteryaya Çînê, ji ber ku bi gelemperî ji gundiyên ku xizan mane pêk dihat, bêguman girêdana wan bi gundîtiyê re heye. Ev yek jî, hevbendiya gundî û karkeran hêsantir dike. Lê belê hin kêmasiyê wê yên weke kêmbûna hejmarê, li gorî proleteryaya welatên sermayedar, ciwaniya temenê û li gorî bûrjûwaziyê jî asta kêm a çandî hene. Ligel van kêmasiyan jî proleteryaya Çînê, dikarîbû bibe bingeha şoreşa Çînê.” (20)

Weke ku tê dîtin di merhaleyên jorîn ên şoreşa demokratîk a neteweyî de dema ku proleteryaya Çînê, pêşendiya eniya hevgirtî ya neteweyî dikir jî, ne li gorî vê nêrîna rastgir bû.

Gotinên Fidel Castro yên “Daxuyaniya Havanayê” jî mijarê gelekî zelal dike: “Heger rast be ku li welatên paşdemayî yên parzemîna Amerîkayê, hejmara çîna karkeran kêm e, li gorî ku mercên dij-mirovî yên ku tê de dijîn xuya ne, çîneke civakî heye ku dikare ji hêla karker û rewşenbîrên şoreşger ve werin rêvebirin û di têkoşîna rizgariya neteweyî de risteke zelal bileyîzin. Li welatê me xalên serwer ew in ku pîşesazî paş de maye û çandiniya me jî feodal e.” (21)

Li Tirkiyeyê di pêşesaziyê de nêzîkî du milyon karker hene û bi giştî nêzîkî çar milyon proleter hene; %70’yî gelheyê ji gundiyan pêk tê û di çandiniyê de li gel têkiliyên feodal, têkiliyên sermayedariyê jî pêş dikevin. Li welatekî wiha, nêrîna ku dibêje “ew mercên şênber tune ne ku di şoreşa demokratîk a neteweyî de proleetrya pêşengiyê bike û ji bo ku ev merc pêk werin, pêwîst e ku proleterya, hemû girêdanên xwe yên bi gundîtiyê û xwedaniya taybet re qut bike”, ne nêrîneke şoreşger e . Çemê zindî yê pratîka şoreşger, vê yekê nîşan dide. Pratîka şoreşger, mercên pêwîst ên ji bo pêşengiya şoreşa demokratîk a neteweyî ya proleteryayê, bi vî rengê ku tê pêşniyarkirin napejirîne.

Hemû teoriyên ku ji hêla pratîka şoreşger ve nayên erêkirin, ramanên vala û spekulasyon in. “…Her teorî, pêwîst e ku veguhere pratîkê û du sedemên vê hene; ya yekemîn, teorî, bi awayekî teqez ji hêla pratîkê ve hatiye afirandin; ne ji bo ku bi hewesekê li cîhanê temaşe bikin, lê belê ji bo ku alîkariya guhertina cîhanê bikin hatine amadekirin; ya duyemîn jî ew e ku, madem ku rastî, tevgera bênavber û guhertin e, teoriya ku li bendî be ku têra xwe bike, wê lawaz bimîne û êdî ji welîdîneke mirî pê ve ne tiştek e; heger biisrar berê xwe nede pratîkê, wê pêvajoya zanebûnê bisekine…” (22)

Weke ku tê dîtin me mijara “mercên şênber”, di çar beşên cuda de û ji hêlên cuda nirxand.

Heger hin kes mijarê li gorî vê nêrîna rastgir binirxînin, di teoriyê de dozîneyên Marksîst, vediguherînin dogmayên vala û ji diyalektîka Marksîzmê tiştekî fêm nakin; di pratîkê de jî tevgera şoreşger a proleteryayê, radestî şoreşgerên bûrjûwaziya biçûk dikin. Dahûrandineke bi vî rengî, hêza çîna karkeran a Tirkiyeyê di asteke kêm de dinirxîne û lewra jî eniya dij-emperyalîst jî lawaz nîşan dide; her wiha aniya emperyalîzma Amerîkayê, bûrjûwaziya hevkar û feodal jî “xurttir” dinirxîne. Taybetmendiya neguherbar a “oportunîzma rastgir” û “PASIFÎZMÊ” ew e ku hêzên dijmin xurttir û şoreşger jî lawaztir nîşan didin.

Di bingeha van tevan de ramana pasîfîst a bûrjûwaziya biçûk heye ku ji xwe û ji çîna karkeran ne bawer e. Li welatekî şerê gel û lidarxistina şoreşê, beriya hertiştî bi baweriya ji xwe û ji hêza xwe pêkan dibe. Incex em ji hêza xwe bawer bin da ku em karibin di vê têkoşîna mirin û mayînê de bi ser bikevin. (Bêguman ev nayê wê wateyê ku em ê ji hevbendiyan sûdê wernegirin. Di hemû merhaleyên têkoşîna me de pêwîst e ku “polîtîkaya avakirina eniya herî berfireh” serwer be). Di riya ber bi serkeftinê de desthilatdariya şoreşger a bûrjûwziya biçûk, rawestgeheke jêneveger be jî, pêwîst e ku şoreşgerên proleter, xwe nespêrin polîtîkayên ku xwe dispêrin dibêtiyan û çîna karkeran bi dûv bûrjûwaziya biçûk ve nemeşînin; berovajî vê yekê, peywira wan ew e ku wê zane bikin, birêxistin bikin û wê bikin pêşengê tevahiya gel. Tu xwe bid karê xwe, wê dawiyê wê were.”(23)

MIJARA PÊŞENGIYA PROLETERYAYÊ

Dema ku em dibêjin “ji bo proleteryaya Tirkiyeyê karibe di şoreşa demokratîk a neteweyî de pêşengiyê bike, mercên şênber hene”, em behsa pêşengiya çalak nakin. Dema ku em dibêjin “Li welatê me ew mercên şênber hene ku di şoreşa demokratîk a neteweyî de proleterya pêşengiyê bike”, ev tê wê wateyê ku “Asta geşedana aboriyê ya Tirkiyeyê, li gorî stratejiya şoreşa demokratîk a neteweyî ye û ji hêla hêza şênber ve proleteryaya Tirkiyeyê dikare barê têkoşînê hilgire”.

Ji bo ku proleteryaya Tirkiyeyê karibe pêşengiya pratîkî (pêşengiya çalak) bike, pêwîst e ku mercên wê yên subjektîf (bilindbûna asta zanebûn û rêxistinbûnê) pêş bikevin; ango pêwîst e yekîneyeke proleteryayê hebe ku xwe bi çeka sosyalîzma zanistiyê pêçabe, beşeke mezin a girseyên proleter guh bidin fermanên partiya xwe; pêwîst e Eniyeke Neteweyî ava bibe ku hevbendiya karker û gundiyan saz bike û bi vê hevbendiyê re tevahiya çîn û beşên li dijî emperyalîzmê di nava xwe de kom bike. Di vê heyamê de beşeke mezin a proleterya û kedkarên bajar û gundan li pey desthilatdariya AP’yê diçin ku ev partî, dûvikê emperyalîzma dijminê gelan a li Tirkiyeyê ye; yan jî li pey opozisyona kevenperest diçin; hayê derdorên berfireh ên proleteryaya bajar û gundan, ji şoreşa wan a resen, ango şoreşa sosyalîst tune ye, heta bala wan ne li ser e ku welatê wan di binê dagirkeriyê de ye. Bêguman di nava van mercan de mirov behsa pêşengiya pratîkî ya proleteryayê bike, ev dibe oportunîzmeke mezin. Helwesteke wiha, xiyaneta li tevgera şoreşger a proleter e û xizmeta ji bo emperyalîzmê ye.

TÊKILIYA OBJEKTÎF Û SUBJEKTÎF

Ji bo ku em karibin mijarê bi awayekî zelal rave bikin, pêwîst e ku em li ser mijara mercên objektîf û subjektîf bisekinin. Bêyî ku em têkiliya di navbera abojektîf û subjektîf de rave bikin, heger em wan ji hev bi giştî qut bikin, wê ev bibe helwesteke metafizîkî. Mercên objektîf û subjektîf bi hev ve girêdayîne; mercên obkejtîf û subjektîf bandorê li hev dikin û pêwîst e ku girîngiya wan bi hev re were nirxandin.

Mercên subjektîf, li ser mercên objektîf bilind dibin; ango avaniya aboriyê û hebûna madî ya her welatî, -di nava sînorên fireh de- asta rêxistinbûn û zanebûnê ya proleteryaya wî welatî diyar dikin. Mercên objektîf, di encamê de di wê pêvajoyê de çarenûsa proleteryaya wî welatî diyar dike. Li welatekî mêtîngeh ê ku tê de proleterya gelekî lawaz be mirov nikare li wî welatî behsa tevgereke xurt a şoreşger a proleter bike; bi heman awayî li welatekî pîşesaziyê ya ku proleteryaya wî pêş ketiye, hêza wê kêm be jî mirov nikare bêje tevgereke marksîst lê tune ye… Madde, daneya yekemîn e. Hişmendî jî daneya duyemîn e û jê derketiye. Li welatekî nîv-mêtîngeh û nîv-feodal ê wekî Tirkiyeyê ku tê de heta astekê pîşesazî pêş ketiye, drûşmeya heyî şoreşger, “Tirkiyeke Serbixwe û Demokrasiya Rastîn” e û drûşmeya “Tirkiyeya Sosyalîst” jî dibe drûşmeyeke tund û paşverû. Mirov dikare pêşniyareke wiha bike; “madem ku li Tirkiyeyê mercên şênber ên proleteryayê hene, wê çaxê pêwîst e ku proleterya nebe ‘çîneke jixweber’ û bibe ‘çîneke ji bo xwe’”. Heger ev diyalektîk neyê fêmkirin wê têkiliya di navbera hêzên hilberîner û têkiliyên hilberînê de bi awayekî mekanîkî were destgirtin. Ev jî tê wê wateyê ku kesên wiha, xeta yekemîn a materyalîzma marksîst a ku dibêje “teşe, beriya naverokê tê” nizanin. (Di vir de hişmendî û agahî dereng dimînin). Di dîrokê de ramanên wiha, ji kesên objektivîst û rêveberên oportunîst ên Enternasyonala 2’yemîn derdikevin. Ev raman dibêje ku geşedana asta aboriyê û asta geşedanê ya hêzên hilberînê, jixweber veguherandinên polîtîk û civakî pêk tînin. Û bi vî awayî di nava çarenûsperestiyeke pasîf de kesên “marksîst” hatin xapandin. Mercên subjektîf, bêguman ne encamên pasîf ên mercên objektîf in, berovajî vê yekê, encamên çalak in. Materyalîzma mekanîk, vê yekê weke encameke pasîf dinirxîne. (Ev, ramaneke ekonomîst e). Di heyama emperyalîst de li Tirkiyeyê nêzî 4 milyon proleter hene. Ramana ku dibêje li Tirkiyeyê “ew mercên şênber ava nebûne ku proleterya, di şoreşa demokratîk a neteweyî de pêşengiyê bike” û ji bo ku ev merc ava bibin jî dibêje ku “pêwîst e hemû girêdanên xwe yên bi gundîtiyê re qut bike”, weke ku me berê jî diyar kiribû, ramaneke ekonomîst e û di heyama qeyrana 3’yemîn a emperyalîzmê de  kûrkirina ekonomîzmê ye. Heman raman her wiha dibêje ku li welatekî wekî Tirkiyeyê “heger mercên şênber ên proleteryayê hebûna, wê rêxistina resen a proleteryayê hebûya”.

Bi awayekî sînordar be jî mercên objektîf, bandorê li mercên subjektîf dikin. Ramana berovajî vê yekê, ramaneke metafizîkî ye. Îro li Tirkiyeyê mercên objektîf ên proleteryayê, bandorê li mercên subjektîf jî dikin. Ligel hemû hewldanên astengkirinê yên aristokratên karkeran û sendîkaya zer a bi navê “Metal-15” jî li Batmanê, Singerê, Demirdokumê û Eregliyê, tevgerên karkeran li dijî patronên Amerîkî bi drûşmeyên “Tirkiyeya Serbixwe” û “Bimire Amerîka” li kargehên Singerê li ber xwe didin; dibêjin “Bimire Amerîka” û li dijî Vehbi Koç’ê hevkarê Amerîkayê, kargehê dagir dikin û karkerên karên hesin, polîsên hevkar ên ku dixwazin berxwedanê bişkînin, paş de didehfînin.

Gelo tevahiya van tevgeran, ji bilî daxwaz û mafên pîşeyî, ne helwestên li dijî pergala heyî û emperyalîzma Amerîkayê ne? Ango tevahiya van tevgeran, têkoşîna aboriyê bihurandine û nîşaneyên veguherîna têkoşîneke siyasî nîşan nadin! (Vegugerîna têkoşîna siyasî, nayê wateya ku ev tevger, bûye têkoşîna sosyalîst. Ji bo ku karibe bibe têkoşîna sosyalîst, pêwîst e ku ne tenê li hemberî yek bi yek patronan têkoşîn were meşandin). Tevgera karkeran a ku bi mehan e ku berdewam dike, nîşan dide ku sînordar be jî  çîna karkeran ji “çîna jixweber”, vediguhere “çîna ji bo xwe”. Ev tevgerên ku çê dibin nîşan didin ku çîna karkeran xwediyê wê behremendiyê ye ku pêşengiya çalak jî bike. Di vê merhaleya şerê me yê rizgariya neteweyî de ji bilî tevgerên ciwanan û bidestxistina axê ya gundiyên xizan ên ku ji hêla şoreşgerên proleter ve têne rêvebirin, gelo kîjan çîn û beşên civakî, weke çîna karkeran li dijî emperyalîzmê û hevkarên wê helwesteke zelal nîşan didin û çalakiyan dikin? Tevahiya van tevgeran, nîşaneyên hebûna mercên şênber ên çîna me ya karkeran in. Bêguman li ser van tevgerên çîna karkeran, bandora sosyalîstên karker ên wê herêmê jî heye. Lê belê kesên ku li Enqere û Stenbolê li dora weşanên nivîskî kom dibin, li pey van tevgeran dimînin. Bêguman tevgera me ya şoreşger a proleter hêj negihaye wê astê ku tevgerên karkeran birêvebibin û çîna karkeran bikin pêşengê têkoşîna şoreşa demokratîk a neteweyî ya hemû gel. Gelek sedem hene ku kadroyên şoreşger ên proleter di nava komên cuda yên belav de tevdigerin û di dawiyê de jî bêbandor in, -ev mijar ewqasî girîng e ku pêwîst e bibe mijara nivîseke din-. Ji ber ku mijara me ya sereke ne ev e em ê tenê çend mînakên kurt bidin: Ji ber ku partiyeke şoreşger a proleter tune ye û komên şoreşger ên bûrjûwaziya biçûk peywirên xwe yên talî baş bicih tînin û di nava refên me de demeke kurt be jî jirêderketina rastgir bibandor bû û “weke ku teoriya şaş tê kirin, pratîka şaş jî tê kirin”, rewşa heyî wiha ye.

Nêrîna rastgir a ku dibêje “mercên serweriya çîna karkeran a Tirkiyeyê hêj ava nebûne”, bi awayekî gelekî balkêş rewşa heyî ya Tirkiyeyê dinirxîne: “Heger em li gorî hêmana dahûrandina şênber a rewşa şênber tevbigerin û nekevin nava îdealîzmê, em ê bibînin ku di nava tevgera şoreşger a Tirkiyeyê de wê bandoreke girîng a beşa rewşenbîrên leşker û sivîlan heta demeke din jî berdewam bike. Îro li welat têkoşîna sereke di navbera hevkaran û vê hêzê de rû dide. Şoreşgerên proleter jî hêj nû ne û di bingeha xwe de jî xwe dispêrin tevgerên ciwanan û di nava têkoşînê de cih digirin.” (24)

Ji ber rewşa xwe ya çînayetiyê, bûrjûwaziya biçûk li dijî emperyalîzmê ye. Beşa rewşenbîrên leşker û sivîlan a Tirkiyeyê jî, beşa herî zane û hişyar a vê çînê ye. Her wiha berdewama raman û çalakiya Kemalîst in ku kesên Kemalîst, bûne rêveberên şerê yekemîn ê rizgariya neteweyî yê cîhanê. Mirov dikare vê ramane weke “laîkbûnê û rizgariya neteweyî” rave bike. Bêguman li welatekî bûrjûwaziya biçûk ê ku tê de %60’ê gelheyê xwendin û nivîsandinê nizanin, “wê beşa rewşenbîrên leşker û sivîlan, heta demeke di nava tevgera şoreşger de bibandor bin”. Lê belê ev nayê wê wateyê ku “li ser asta welat” têkoşîna sereke di nava Kemalîstan û hevkaran de rû dide. Cihê Kemalîstan a di nava têkoşîna îroyîn a şoreşger de ne hindik e, lê belê yekane vebijêrka şoreşger a têkoşîna li dijî emperyalîzm û hevkarên emperyalîzmê, ne ew in. Îro armanca sereke ya emperyalîzmê, ne Kemalîst in, lê belê şorşegerên proleter in. (25)

Kesên ku dibêjin “li Tirkiyeyê têkoşîna sereke di navbera hevkaran û Kemalîstan de ye” di encama gotina “li Tirkiyeyê mercên şênber ên proleteryayê tune ne” de vê dibêjin û ev yek, nîşaneya dûrketina ji teoriya sosyalîst a şoreşger e. Belê, îro rêxistina resen a proleteryayê tune ye, lê belê rêxistina resen a Kemalîstan jî tune ye. Gotina ku dibêje “Tevgera şoreşgerên proleter nû ye û ew jî xwe dispêrin tevgera ciwanan û wiha di nava têkoşînê de cih digirin” (Şahin Alpay, “Di Derbarê pergala Tirkiyeyê De”, Aydinlik, hejmar:12, rpl:466), ji ber du sedeman şaş e. Ya yekemîn, pêşeroja tevgera proleter a Tirkiyeyê biçûk dibîne. Ev hevalê ku vê dibêje ji bîr dike ku nivîskarê kovara AYDINLIK’ê ye ku ev kovar beriya pêncî salan navê weşana tevgera şoreşger a proleter li xwe kiriye. Dîroka tevgera sosyalîst a Tirkiyeyê, digihêje beriya zêdetirî pêncî salan. (26) Heger ji bo tevgera proleter a Tirkiyeyê ya ku xwedî pêşerojeke bibingeh e, hinek kes bêjin “di qada siyasî ya Tirkiyeyê de nû ye û xwe dispêre tevgerên ciwanan”, ev dibe nirxandineke şaş. Gelo têkoşîna şoreşger a proleter a heta roja îro qet daneheveke sosyalîst ava nekiriye? Li welatekî nîv-feodal, partiya TİP’ê ligel ku ne sosyalîst e jî bi nasnameyeke sosyalîst derdikeve pêşberî gelê Tirkiyeyê. Ligel ku ev partî xwe dispêrê demokrasiya Filipînê û rêveberiya wê jî oportunîst e, bi rêxistinbûneke gelemşe û bi xebateke kurt a hilbijartinê, “nêzîkî 300 hezar deng” girtiye. Sedema vê ya sereke ew e ku ji 1919’an û vir ve, tevgera şoreşger a proleter a Tirkiyeyê, danehevek ava kir. Hemû sedemên din, li ber vê sedemê ne ewqasî girîng in. (27)

Ya duyemîn, pêwîst e ku bêrêxistinî û belavbûna heyî ya di nava refên şorşeger ên proleter de me nexapînin; di rastiyê de tevgera me wê pêngaveke mezin çê bike. Di nava beşên cuda yên civakê û li herêmên cuda yên Tirkiyeyê, tevgera şoreşger a proleter gelekî mezin dibe. Tevgera me digihêje her aliyên Tirkiyeyê. Hema hema li her herêmê komek yan jî kesek şoreşger heye. Di vê heyamê de di nava rêxistineke proleter a ku xwediyê disiplîneke hesinî ye de em vê tevgerê navendî dikin. Geşedana civakan û bûyerên civakî, ne li ser xeteke rast dimeşin; di fetlanokan de diherikin. Em îro di heyameke wiha de ne. Piştî demeke gelekî kurt, em ê vê pêvajoyê derbas bikin. Kevneperestiya siyasî nikare vê geşedana me asteng bike. Rastiyên jiyanê, li hemberî derewan hertim bi ser ketine û wê wiha bibe jî.

Beriya ku em vê beşa nivîsa xwe bidawî bikin em behsa nirxandina oportunîzma rastgir a koma Emek’ê ya “radestbûna ji emperyalîzmê re pêk tînin” a di derbarê mercên şênber ên proleteryayê de bikin. Li gorî Emek’ê “li Tirkiyeyê mercên şênber ji bo şoreşeke sosyalîst amade ne. Di çandiniyê de têkiliyên hilberînê yên sermayedariyê serdest in. Bermahiyên feodal incex %5 in. Bîrdoziyên feodal ên ku di avaniya jorîn de têne dîtin, bermahiyên şêwaza kevn a hilberînê ne û ji hêla têkiliyên ‘sermayedar ên ku hinekî pêş ketine’ ve hatine mijandin”.

Heger weke ku ev kom dibêje, bermahiyên feodal %5 bin jî li gorî materyalîzma Marksîst, heger mercên şênber ên ku hebûnê ava dikin ji holê rabin jî, bîrdoziyek heta demekê hebûna xwe berdewam dike. Lê belê bîrdoziya ku encama pergala berê ya hilberînê ye, bi qasî ku nakokiyên şênber pêş dikevin, neçar e ku ew jî paş bikeve; êdî ne pêkan e ku vegere weke berê. Ramana ku li gorî hêzên hilberînê yên nû pêş dikeve, dikeve dewsa bîrdoziya kevn. Li welatê me, bîrdoziyên feodal ên ku di dema Ataturk de bêbandor bûbûn, bi tevgera Partiya Demokrat a 1950’yî re ji nişka ve mezin û xurt bû. Îro “tevgera nûr” ewqasî xurt bûye ku çend milyon dengên ku di binê destê wan de ye beralî dike û li welat, di avakirina “desthilatdariya polîtîk” de “giraniya xwe” çê dike û heta carinan hevalbendên xwe yên bûrjûwaziya hevkar jî ditirsînin. Niha divê em ji van mîrzayan bipirsin; li gorî diyalektîka Marksîst, heger pergala hilberîna feodal bi gelemperî hatiba hilweşandin, gelo wê ev bîrdoziyên feodal jî bandora xwe winda nekiribana? Lê belê xuya ye ku piştî salên 1950’yî û heta niha pêş ketine. Bîrdoziyên feodal pêş ketine, xurt bûne û bandora wan a li ser jiyana civakê jî zêde bûye. Ne hewce ye ku em gelekî biçin dûr, di lîsteya berendamtiya partiyan a hilbijartina dawî de gelek axa, şêx û serokên eşîran hene. Piştî hilbijartinê hate dîtin ku partiyeke ku xwe tenê dispêre mezhebperestiyê jî dikare çiqasî dengan werbigire. Weke ku tê dîtin, bêyî lêkolînên kûr, bi nirxandineke seraser jî tê dîtin ku bermahiyên feodal, ji %5 zêdetir in. Weke ku Erdost jî diyar dike, di çandiniyê de li gel têkiliyên feodal, hêdî hêdî têkiliyên sermayedar jî derdikevin. Ji ber vê jî şaş e ku mirov hesabên weke “di çandiniyê de mêtîngeriya feodal di vê rêjeyê de ye û mêtîngeriya sermayedar jî di vê rêjeyê de ye” bike. Ev tê wê wateyê ku kesên wiha, bi rêbazeke derveyî Marksîzmê mijaran dinirxînin. Li Rûsyayê di 1905’an de, sosyalîstên şoreşger jî weke koma Emek’ê nirxandin dikirin; bersiva Lenîn a ji bo wan zelal bû: “Li Rûsyayê kargehên mezin ên çandiniyê, taybetmendiyên axatiyê û sermayedariyê di nava xwe de dihewîne. Têkoşîna îroyîn a gundiyan a li himberî axayên zeviyên mezin, têkoşîna li dijî bermahiyên feodaliyê ye. Lê heger îro hin kes rabin û mijaran ji hev cuda bikin, her mijarê cuda cuda binirxînin û hewl bidin bihesibînin ku feodalî li ku derê diqede û sermayedarî li ku derê dest pê dike, ev tê wê wateyê ku kesên wiha, zimandirêjiya xwe dixin stûyê marksîzmê. Dema ku em ji dikandarekî tiştekî dikirin, em para nirx û kedê û para diziyê ji hev dernexin, gelo em teoriya nirx û kedê inkar dikin?” (28)

Her wiha li welatê me bermahiyên feodal, ne %5, %0.5 bin jî li gorî dahûrandina diyalektîka Marksîst, drûşmeya şoreşger a îroyîn nabe “Tirkiyeya Sosyalîst”. Yên ku wiha dikin “nakokiya diyarker a dawîn” û “nakokiya sereke” tevlihev dikin. Di nava civakê de nakokiyên gelekî tevlihev hene. Di nava van nakokiyan de, nakokiya di navbera hêzên hilberîner û têkiliyên hilberînê de, nakokiya sereke ya diyarker a dawîn e. Lê belê dibe ku di heyamekê de ev nakokî, nebe “nakokiya sereke”. Mînak, di şerê jinûve parvekirinê de li Fransaya di binê dagirkeriya Almanî de ya ku xwediyê pergaleke sermayedar a pêşketî bû, nakokiya sereke ne nakokiya proleterya û bûrjûwaziyê bû; nakokiya sereke, ji bilî beşa hevkar a bûrjûwaziyê, di navbera tevahiya gelê Fransî û emperyalîzma Almanî de bû. Em bêjin ku li Tirkiyeyê nakokiya sereke di navbera proleterya û bûrjûwaziyê de ye; heger wiha be jî em nikarin niha drûşmeya şoreşa sosyalîst derxin pêş. Lewra îro nakokiya diyarker, ne di navbera proleterya û bûrjûwaziyê de ye; nakokiya sereke di navbera tevahiya gelê Tirkiyeyê û emperyalîzma Yankee’yan de ye. Di vê rewşê de peywira partiya proleteryayê û şoreşgerên proleter ew e ku qêrînên “şoreşa sosyalîst” berz nekin û weke berdevkên herî zane yên neteweya xwe, pêşengiya eniya neteweyî bikin û ala serxwebûna azadiyê ya ku di binê pêlavên Amerîkan de tê perçiqandin bilind bikin û şoreşa neteweyî pêk bînin. Bêyî ev nakokiya sereke were çareserkirin, li welat “şoreşa sosyalîst” pêk nayê û sosyalîzm ava nabe. Li welatekî ku hatiye dagirkirin, peywira sereke ya marksîstan, ne lidarxistina şoreşa “sosyalîst” e, lê belê lidarxistina şoreşa “neteweyî” ye. Heger hin kes bêjin ku “têkoşîna sosyalîst, têkoşîna li dijî emperyalîzmê jî di nava xwe de dihewîne” û çînên neteweyî bikin dijberên xwe û bi drûşmeya “têkoşîna sosyalîst” derkevin pêş, ew kes alîkariya emperyalîzma Amerîkan dikin û xiyaneta herî mezin li neteweya Tirkiyeyê,proleteryaya Tirkiyeyê û proleteryaya enternasyonal dikin!

Zelal e ku wê şerê me yê 2’yemîn ê rizgariya neteweyî, ne li ser xeteke rast bimeşe. Wê di nava wê de merhaleyên cuda hebin û wê wiha bigihêje serkeftinê. Di nava vê demê de em ê jî ji hevbendiyên cuda sûdê werbigirin û wê dijmin jî wiha bike. Em ê ji aliyekî ve hewl bidin li dijî emperyalîzmê, eniya herî berfireh a neteweyî ava bikin û li aliyê din jî hewl bidin hişmendiya polîtîk bidin proleteryayê. Ji bo vê jî em ê xwe bigihêjînin çînên neteweyî; qada me ya xebatê, qada hemû çînên neteweyî ye. Weke şoreşgerên proleter, li dijî emperyalîzma Amerîkayê, bûrjûwaziya hevkar û hevbendiya zordest, em ê li hemû qadan têkoşîna herî tund bimeşînin. Em ê bikevin nava çalakiyên jixweber ên proleteryayê; em ê hewl bidin van têkoşînên aboriyê birêxistin bikin û veguherînin têkoşînên siyasî; em ê pêngaveke ravekirina rastiyan a berfireh bidin destpêkirin û hewl bidin hişmendiya sosyalîst bigihêjînin proleteryayê. Em ê hemû cûreyên oportunîzmê nîşanî proleteryayê bikin; em ê wate û taybetmendiyên tevgerên ciwanan, pêşeroja dîroka Kemalîzmê û kevneşopiya wê ya rizgariya neteweyî rave bikin; em ê diyar bikin ku di şerê me yê 2’yemîn ê rizgariya neteweyî de dost û hevalbendên herî nêzîk ên girseyên karker û gundiyan ew in û em ê hişmendiya polîtîk bidin wan. Lê belê dema ku em van dikin em ê wek çavê xwe li serxwebûna siyasî ya tevgera proleteryayê biparêzin!

POLÎTÎKAYA HEVBENDIYAN Û JIRÊDERKETINA RASTGIR Û PEYWIRA DUALÎ YA BINAVÛDENG

Li welatekî nîv-feodal ê ku di binê nîrê emperyalîzmê de ye, aşkere ye ku şoreşgerên proleter, bikevin nava têkoşîneke dualî. Ji aliyekî ve pêwîst e di têkoşîna li emperyalîzmê de li cem hemû çîn û beşên neteweparêz cih bigirin û ji bo avakirina eniya dij-emperyalîst, hewldaneke zêde nîşan bidin û li aliyê din jî pêwîst e hişmendiyê bigihêjînin proleteryayê, wê birêxistin bikin û wê bikin pêşengê tevahiya gel.

Ji bo ku çîna karkeran bibe pêşengê tevahiya gel heger hinek bêjin “di destpêkê de pêwîst e ku em bi hêz bibin û paşê jî bi vê hêza rêxistinkirî em bikevin nava hevbendiyan”, ramana van kesan li dijî marksîzmê ye û rameneke metafîzîkî ye.

Em ê ji aliyekî ve pêngava ravekirina rastiyên siyasî bimeşînin û hişmendiya sosyalîst bidin çîna karkeran û girseyên karker û gundiyan birêxistin bikin û li aliyê din jî hewl bidin hişmendiya demokratîk û netweyî bidin hemû çînên neteweyî û piştgiriya tevgerên wan ên li dijî meperyalîzmê bikin û hewl bidin ew jîbidin xwediyê rêxistinbûnên xwe yên resen û em ê hewl bidin eniya neteweyî ava bibe. Ev diyalektîk, hevgirtî ye. Em têkoşîna dualî, ji hev nayê qetandin. Mirov nikare di destpêkê de yekê bimeşîne û paşê ya din bişeîne; pêwîst e ku herdu bi hev re werin meşandin.

Ev tiştên ku têne dubarekirin, rastiyên gelemperî yên sosyalîzma zanistiyê ne. Heger em mijarê razber bihêlin, em ê nikaribin tu tiştî ronî bikin û heger bi vî awayî were hiştin jî, tu wateya dahûrandinên razber tune ye. Teqez divê em mijarê ji qada razber daxin qada şênber û pêwîst e em dahûrandina tiştên şênber bikin. Çawa ku em hemû nakokiyên pêvajoyekê weke hev nanirxînin, pêwîst e ku di diyardeya nakok a giştî de (di vê peywira dualî de) herdu hêlên nakok jî weke hev neyên destgirtin. Heger em van herdu peywirên nakok weke hev bigirin dest ev tê wê wateyê ku “şoreşgerên proleter tu karî nakin”. Ji ber ku herdu hêlên dijber, di nava xwe de hevsengiyê ava dikin, wê tevger veguhere sekinandinê. Di vê rewşê de heger em dixwazin behsa rewşeke çalak bikin, pêwîst e ku ji herdu hêlan yek, ji ya din hinekî be jî girantir be. Ji nava van herdu hêlan, hêla ku taybetmendiya giştî diyar dike, hêla girîngtir a nakokiyê ye û hêla din jî, hêla di asta duyemîn de girîng e.

Em niha behsa hêla herî girîng a mijarê bikin; ji nava herdu peywirên nakok ên “gihandina hişmendiya sosyalîst a ji bo proleteryayê, rêxistinkirina wê û avakirina partiya wê ya resen û li aliyê din jî destekdayîna têkoşîna li dijî emperyalîzmê ya çînên neteweparêz û hewldana avakirina rêxistinbûna wan a resen”, kîjan peywira sereke ye û kîjan a duyemîn e? Di vê merhaleya têkoşîna me ya şoreşa demokratîk a neteweyî de, peywira sereke ya şoreşgerên proleter çi ye? Ji hêla diyarkirina peywirên me yên taktîkî yên îroyîn, bersivên van pirsan girîng in. “Dahûrandina hêlên sereke û duyemîn ên nakokiyekê, di diyarkirina bergehên siyasî, leşkerî, stratejîk û taktîkî yên partiyeke şoreşger de yek ji rêbazên herî girîng e.” (Mao Tse-Tung) Bersiva ku dibêje “Carinan yek û di hin rewşan de jî ya din dibe peywira sereke yan jî ya duyemîn; li gorî rewşê tê guhertin”, bersiveke bijarteker (eklektîk) û ne cidî ye. Beriya ku em bersiva vê pirsê bidin, em bi kurtasî behsa taybetmendiya rewşa heyî bikin; taybetmendiya herî berbiçav a vê heyamê ew e ku di serî de çîna karkeran, asta hişmendiyê ya hemû çînên neteweparêz, kêm e. Her wiha rêxistinên resen ên hemû çînên neteweparêz tune ne. Di nava TİP’ê de şoreşgerên proleter û di nava CHP’yê de jî kesên Kemalîst, incex komên biçûk ava dikin.

Di vê heyama şoreşê de di nava van mercan de peywira sereke ya şoreşgerên proleter ne ew e ku (em nabêjin yekane peywir an jî tevahiya peywiran), ji bilî girseyên karkeran, ji bo ku çîn û beşên din ên neteweparêz jî rêxistinên xwe yên resen ava bikin, bixebitin an jî destekê bidin têkoşîna şoreşger a lawaz a Kemalîstan; peywira sereke ew e ku pêwîst e şoreşgerên proleter pêngava ravekirina rastiyan bikin û bi vê re hişmendiya sosyalîst belav bikin, tevgerên jixweber ên karkeran birêxistin bikin û bikin ku proleterya bibe xwediyê partiya xwe ya resen. Ango wê şoreşgerên proleter, beşeke girîng a hêz û derfetên xwe bidin vî karê sereke û hêz û derfetên din jî ji bo karê duyemîn bixin meriyetê.Heger em vê peywira dualî ewqasî şênber bikin û rave bikin, ev nayê wê wateyê ku em têkiliyên di navbera herdu hêlan de paşguh dikin û hêsan nîşan didin; berovajî vê yekê dema ku em taybetmendiyên cuda yên vê peywira nakok a dualî cuda cuda digirin dest, em li gorî rêbaza dahûrandinê ya diyalektîka marksîst tevdigerin. “Heger me hêlên sereke û yên duyemîn ên nakokiyekê lêkolîn nekiribana, ango me taybetmendiyên diyarker ên herdu mercên nakokiyê cuda cuda negirtibana dest, em ê di nava lêkolîneke razber de asê mabana û me yê bi awayekî şênber, mercên vê nakokiyê fêm nekiriba û di encamê de ji bo çareseriya wê, me yê rêbaza rast nedîtiba”. (Mao Tse-Tung). Dahûrandina marksîst, dahûrandina tiştên şênber e. Pêwîst e ku em mijaran, pirsgirêkan, riyên çareseriyê û armanc û drûşmeyan, li gorî cih û demên diyar bigirin dest. Pirsgirêkên taktîkî yên sereke yên her merhaleyê, bi dahûrandin û ravekirinên cidî û rast ên mercên heyî re çareser dibin.

Di vê heyama têkoşîna me ya şoreşa demokratîk a neteweyî de peywira me, peywira şoreşgerên proleter a sereke ew e ku hişmendiya sosyalîst bigihêjînin çîna karkeran û rêxistinên resen ên girseyên karkeran ava bikin. Di vê heyamê de hêza me kêm e (bala bidinê ku em dibêjin hêza me kê me, ne hêza ku em dixwazin di nava hevbendiyan de nûnertiya wan bikin kêm e!…). Di heyameke wiha de bersiva pirsa “çima ev peywir, peywireke sereke ye”, ne pirsgirêkeke tevlihev a teoriya marksîst e. Kesên ku hinekî jî ji marksîzmê fêm dikin wê bi hêsanî fêm bikin ku di vê heyamê de “mijara me ya sereke” ew e ku pêwîst e em di nava çîna karkeran de cihê xwe xurt bikin. Berpirsyariya sosyalîstan ew e ku pêşengiya têkoşîna demokratîk a neteweyî ya tevahiya gel bikin. Lê belê di vê merhaleyê de dema ku em li cih û bandora xwe ya di nava tevgerên karker û gundiyan de dinêrin, tê dîtin ku çima pêwîst e em pêşekiyê bidin peywira duyemîn. Lenîn’ê ku hosteyê mezin ê diyalektîka Marksîst e, bi awayekî gelekî zelal vê mijarê rave dike: “Di heyama destpêkê de bi rastî jî hêza me gelekî kêm bû û gelekî xwezayî bû ku di wê demê de em xwe tenê di nava karkeran de bidin çalakiyan û ji bilî vê yekê, li dijî tiştên din derkevin. Hemû peywira me ya wê de ew bû ku em xwe di nava çîna karkeran de xurt bikin.”(29)

Bêguman wê di hemû merhaleyên têkoşîna me ya şoreşa demokratîk a neteweyî de peywirên me yên sereke weke xwe nemînin. Piştî ku em di nava girseyên karker û gundiyan de cihê xwe xurt bikin, ango piştî ku rêxistina şoreşger a proleter ava bibe û bikaribe tevgerên karker û gundiyan bi rêve bibe yan jî di vê riyê de pêş bikeve, wê peywira me ya ku îro di asta duyemîn de ye, bibe peywira sereke û wê peywira îro ya sereke jî bibe peywira duyemîn. (30)

Aşkere ye ku mijara rêxistinkirin û zanekirina karkeran û çalakiya xebata avakirina Eniya Neteweyî, bi diyalektîka zindî ya têkoşînê ve girêdayî ye. Ev herdu têkoşîn ketina nava hev û di navbera wan de Seda Çînê tune ye. Çîna karkeran, hêza beralîker a eniya hevgirtî ya neteweyî ye û heger di zanekirin û rêxistinkirina vê hêzê de pêşketin çênebe, mirov nikare bi awayekî cidî bifikire ku wê eniyeke rastîn a li dijî emperyalîzmê ava bibe. Di vê heyamê de asta hişmendiyê ya hemû çînên neteweparêz kêm e; di heyameke wiha de gava pêşîn a avakirina Eniya Neteweyî û geşedana têkoşîna li dijî emperyalîzma Amerîkayê, avakirina partiya siyasî ya proleteryayê ye; lewra pêwîst e ku hewldana zêde di vê qadê de were dayîn. Heger ev nebe, heger di rêxistinkirin û zanekirina girseyên karkeran de heta astekê serkeftin bi dest nekeve, ji bilî zimandirêjiyê di derbarê eniya neteweyî de tu tişt nayê kirin. Hêla din a mijarê jî wiha ye: ji bo geşedana bêtir a xebata rêxistinkirin û zanekirina çîna karkeran, di asteke bilind de pêwîst e ku lidijî emperyalîzmê û hevalbendên wê, eniyeke neteweyî were avakirin.

Piştî vê dahûrandina şênber a mijarê û piştî diyarkirina peywirên me yên sereke yên demê, em niha behsa nêrînên jirêderketina rastgir a di derbarê vê mijarê de bikin: “Pirsgirêka yekemîn, polîtîkaya eniya neteweyî ye”(31)“Û li welatê me îro ew derfet tune ne ku partiya resen a kedkaran were avakirin. Demokrasiya dirûvî ya îroyîn, derfetên vê yekê nade.”(32)

Em bêjin ku ev nêrîna rastgir, di peywira dualî de, peywiran bi awayekî mekanîkî naxe dorê; wê çaxê weke peywira sereke “xebatên ji bo avakirina eniya neteweyî” tê pêşniyarkirin. Heger bigotana “peywira me ya sereke ew e ku ji bo çîneke ku ne xwediyê mercên şênber e, pêwîst e em mercên subjektîf ava bikin. Gava vê ya pêşîn jî avakirina rêxistina resen a proleteryayê ye” wê gelekî berovajî bûya. Heger asta aboriya welat têr nake ku mercên şênber ên çîna karkeran ava bibe, wê çaxê peywira sereke, destekdayîna çînên din ên neteweyî ye. (33) (Di vê heyamê de rista çîna karkeran ne çalak e, pasîf e).

Di rastiyê de li vir lawaziya tevgera me ya şoreşger a proleter, dikeve stûyê çîna karkeran; tê ragihandin ku niha, li gel mercên subjektıf, mercên şênber ên vê çînê jî tune ne ku ji şoreşa demokratîk a neteweyî re pêşengiyê bike û rêxistinkirina çîna karkeran, ji bo merhaleyên pêşîn tê taloqkirin ku tê de mercên pêşîn ên aboriyê ava bibin. Û heta ku ev pêk were jî, ji vê peywira dualî, peywira ku divê li pêş be, dikeve asta duyemîn. Qaşo dibêjin ku pêwîst e mercên pêşîn ên aboriyê yên çîna karkeran werin avakirin û “riya şoreşa neteweyî”, “riya ku ne sermayedar e”, xwe weke “Sosyalîstên Proleter” radigihînin û têgeha “riya şoreşa demokratîk a neteweyî” dikeve devê wan û di nava refên me de “ekonomîzm” wiha xwe bi cih dike.

Gotina “îro ew derfet tune ne ku partiya resen a kedkarên welatê me ava bibe”, nîşaneyeke din a vê jirêderketinê ye û encama xwezayî ya nirxandina “mercên pêşengiya çîna karkeran hêj ava nebûne” ye. Di berbanga şoreşa demokratik a 1905’an de ramana “ekonomîst” digot ku têkoşîna desthilatê ya Lenînîzmê, xewneke vala ye û weke armanceke polîtîk a demildest, bi taybetî giraniyê dida “azadiya avakirina partiyê”; di navbera vê ramana ku dibêje “Demokrasiya dirûvî ya îroyîn, vê derfetê nade”, wê çaxê di vê merhaleyê de armanca sereke ya têkoşîna me (têkoşîna çîna karkeran, ne têkoşîneke erênî ye, lê belê têkoşîneke neyînî ye) ew e ku mercên demokratîk ên ku vê derfetê bidin girseyan karkeran werin avakirin. Ev nirxandin jî li dijî Lenînîzmê ye û encameke ‘ekonomîzmê’ ye. Bûrjûwa, şoreşa bûrjûwa pêk tîne û proleterya jî şoreşa proleteryayê pêk tîne” û difikire ku “wê di navbera şoreşa sosyalîst û şoreşa bûrjûwaziyê de demeke dirêj hebe” û nêrîna ku dibêje “îro ew derfet tune ne ku kesên kedkar, rêxistina xwe ya resen ava bikin, demokrasiya dirûvî ya îroyîn, vê derfetê nade” de, di bingehê de wekheviyek heye. Lê belê li gorî teoriya şoreşa bênavber a Lenînîst û li gorî teoriya Şoreşa Demokratîk a Neteweyî, di navbera heyama şoreşa demokratîk a bûrjûwa û şoreşa sosyalîst de demeke dirêj tune ye. Û li gorî lenînîzmê, rêxistina resen a proleteryayê, di her heyamên têkoşînê de tê avakirin û têkoşîna ji bo mafên demokratîk, bi tena serê xwe ne armancek e. “Asta geşedana aboriyê ya welat, li gorî stratejiya şoreşa demokratîk a neteweyî ye”, ango “mercên şênber ên proleteryayê hene”. Di vê merhaleyê de peywira sereke ya şoreşgerên proleter ew e ku hişmendiyê bidin karker û gundiyan, wan birêxistin bikin û rêxistina resen a proleteryayê ava bikin; peywira duyemîn jî ew e ku ji bo avakirina rêxistina resen a çînên din ên neteweparêz û avakirina Eniya Neteweyî, xebatê bimeşînin. Li dijî xeta rast a şoreşger, nêrîna rastgiriyê wiha ye: “Asta geşedana aboriyê, dike ku di têkoşîna li dijî emperyalîzmê de, proleterya bikeve asta duyemîn”, “niha li seranserî welat, têkoşîna sereke, di navbera hevkaran û Kemalîstan de ye” û di encama van nêrînan de dibêjin “peywira sereke, polîtîkaya eniya netweyî ye”.

Li gorî ku mercên objektîf û subjektîf ên desthilata prolteryayê tune ne û di vê merhaleyê de ne pêkan e ku rêxistina wê ya resen ava bibe, dema ku dibêjin “Eniya Neteweyî”, aşkere ye ku behsa destilata bûrjûwaziya biçûk dikin. Nêrîna rastgir bi kurtasî wiha dibêje: “Di vê merhaleyê de armanca şoreşger ew e ku, weke Sûriye û Misirê, desthilateke li dijî emperyalîzmê ya bûrjûwaziya biçûk were avakirin. Di vê tevgerê de rista çîna karkeran a Tirkiyeyê, risteke ‘destekdayînê’ ya di asta duyemîn de ye û destekdayîna Kemalîstan e. Wê bi saya vê desthilata bûrjûwaziya biçûk, mercên şênber ên pêşengiya proleteryayê yên ku niha tune ne, werin avakirin (wê kargeh ava bibin û li welatê me reforma erdan çê bibe), wê li welat, derfetên demokratîk werin avakirin û bi vî awayî di vê rewşa demokratîk de wê partiya resen a proleteryayê ava bibe!

HÊLÊN “ÇEPGIR Û RASTGIR” ÊN KEMALÎZMÊ Û BEŞA REWŞENBÎRÊN LEŞKER Û SIVÎL

Nêrîna rastgir a di nava refên me de oportunîzma Aybar û Aren gelekî rexne dike ku beşa rewşenbîrên leşker û sivîlan weke “beşeke metafîzîkî” dinirxînin; ev beşa rastgir, bi awayekî hevgirtî, Kemalîzmê weke çepgir û rastgir cuda dinirxînin û di nava heman îdealîzmê de digevizin. Nêrîna rastgir, mijarê wiha rave dike: “Ramangerên îroyîn ên xeta şoreşger a Kemalîst a beşa rewşenbîrên leşker û sivîl, beşa herî hişyar a bûrjûwaziya biçûk pêk tînin. Ev beş, li gorî taybetmendiya tevlihev a bûrjûwaziya biçûk, bûne du beşên weke şoreşgerên çepgir û parlementerîstên paşverû yên rastgir. Heta ku ev cudahî neyê kirin, heta ku neyê fêmkirin ku beşa leşker û sivîlan, bi destê pêşengiya van herdu baskên cuda ji hev qetiyane, ne pêkan e ku pirsgirêkên îroyîn ên xeta şoreşger a Kemalîst bi awayekî rast werin fêmkirin. Em weke şoreşgerên proleter, pêwîst e ku di vê mijarê de nirxandinên rast bikin û rewşa hevalbendên xwe jî zanibin… Baskê rastgir ê bi pêşengiya Bulent Ecevit jî, taybetmendiya paşverû ya parlementerîzma Tirkiyeyê fêm nekirine û vê leyîstoka demokrasiyê, weke demokrasiya bûrjûwa dipejirînin û wê diparêzin… Di encamê de li hemberî emperyalîzmê û hevkarên wê paşde gav diavêjin û neçar dimînin ku polîtîkayeke lihevker û teslimiyetê bimeşînin. Lê belê em ne bawer in ku beşa sereke ya şoreşgerên bûrjûwaziya biçûk, demeke dirêj xwe bi parlementerîzma paşverû ve girê bidin.” (Şahin Alpay, Di Derbarê Pergala Tirkiyeyê De, Aydinlik, hejmar:12, rpl:450-451) (34)

Ji bo ku em karibin di vê mijarê de dahûrandineke hevgirtî bikin, beriya hertiştî pêwîst e em li ser taybetmendiya Kemalîzmê bisekinin. Kemalîzm, ew neteweperestî ye ku li welatekî ku di binê nîrê emperyalîzmê de ye, alên rizgariya neteweyî ya gelên rojhilat bilind kiriye, emperyalîzmê têk biriye û şerê rizgariya neteweyî dest pê kiriye. Kemalîzm, li Tirkiyeyê xeta herî radîkal a bûrjûwaziya biçûk e û taybetmendiya wê jî hêmayên “Rizgariya Neteweyî” û “Laîkbûn” e. Li gorî taybetmendiya xwe, polîtîkayeke aboriyê ya diyar a Kemalîzmê tune ye û tune bû. Taybetmendiya gelemperî ya bûrjûwaziya biçûk a ku di navbera ked û sermayeyê de digevize, di polîtîkaya aboriyê ya Kemalîzmê de jî xuya dike. Kemalîzm, li gorî mercên heyama ku tê de ye bergeha xwe diguherîne; carinan hewldanên taybet destek dike û carinan jî hêla wê ya dewletperest derdikeve pêş. Tiştê ku heta niha Kemalîzmê li ser piyan hiştiye û ew zindî kiriye, taybetmendiya wê ya rizgariya neteweyî ye. Heger em taybetmendiya dij-emperyalîst a Kemalîzmê deynin aliyekî, wê Kemalîzm nemîne. Ji ber vê yekê jî incex kesên ku di nava refên li dijî emperyalîzmê de cih digirin, dikarin xwedî li Kemalîzmê derkevin. Kesên ku bi emperyalîzmê re li hev dikin û tevgerên li dijî emperyalîzmê şermezar dikin, ji hêla rastgir ve jî nikarin di nava refên Kemalîst de bimînin. Kesên di sala 1919’an de dixwestin bikevin bin rêveberiya Amerîkayê çiqasî rizgariya neteweyî biparêzin û Kemalîst bin, kesên ku di 1969’an de hewl didin tevgerên li dijî Amerîkayê bin pê bikin, refên li dijî emperyalîzmê belav bikin, bi gotinên weke “dijminên demokrasiyê yên çavsor” û “rewşenbîrên paşverû yên ku jigel ne bawer in” êrîşî rizgarîxwazên neteweyî dikin û di hevkarîbûna bi Amerîkayê re de ketine nava pêşbaziyê jî ewqasî Kemalîst in. Û Kemalîstên wiha çiqasî şoreşger bin, nêrîna ku ew xistine nava refên Kemalîst jî ewqasî şoreşger in!…

Cudakirina Kemalîzmê ya weke rastgir û çepgir, dahûrandineke çewt e ku di nava wê de hin xeletî hene. (35) Bala xwe bidinê ku ev nêrîna rastgir, beşa rewşenbîrên leşker û sivîl û Kemalîzmê, weke heman tiştî dipejirînin. Ev, bi giştî çewt e. Beşa rewşenbîrên leşker û sivîlan, beşeke bûrjûwaziya biçûk e. Kemalîzm jî helwesta herî radîkal û nêrîna polîtîk a vê beşê yan jî bûrjûwaziya biçûk e. Weke ku tê dîtin, li vir, rastiyên ku ne di rêzekê de ne û ne di nava çarçoveyekê de ne, di nava rêzekê de têne nirxandin. Heger yek bikeve şûna ya din, ev li dijî hişmendiya diyalektîkê ya ku dixwaze têgeh werin diyarkirin e û şaşitiyeke metafizîkî ye.

Gelo jirêderketina rastgir, ji dêvla ku beşa rewşenbîrên leşker û sivîlan, weke “çep û rast” ji hev cuda bike, çima Kemalîzmê weke çep û rast dike du parçe û vê xeletiyê dike? Ev, hêmana sereke ya marksîzmê binpê dike û jirêderketina rastgir neçar bû ku bikeve nava vê şaşitiyê. Beriya ku em bersiva pirsa “çima neçar bû” bidin, em di derbarê mijareke girîng de tiştekî bêjin; di marksîzmê de biakranîna rast a têgehan, di felsefeya marksîst de di asta jiyanî de girîng e. Em li vir mafê gotinê bidin Louis Althusser: “Felsefe, di qada teoriyê ya gel de nûnertiya têkoşîna çînayetiyê dike. Felsefe çima bi gotinan re şer dike? ‘Raman’, nûnertiya rastiyên têkoşîna çînayetiyê dikin û peyv jî ‘nûnertiya’ ramanan dikin. Di ramangeriya zanistî û felsefî de peyv (têgeh û tof-kategorî) ‘amûrên’ zanînê ne. Lê belê di têkoşîna zanistî, felsefî û bîrdoziyê de peyv, di heman demê de çek, teqemenî, madeyên hişbir û jehr in jî. Carinan têkoşîna çînayetiyê, di têkoşîna navbera peyvan de jî rave dibe. Hin peyv jî hene ku di nava hev de weke dijminan pev diçin. Hin peyv jî hene ku tevliheviya wateyê çê dikin; weke çarenûsa pevçûneke jiyanî û hêj bi encam nebûye. (…) Felsefe, heta bi peyvên herî razber, zehmet û berhemên herî dirêj ên teorîk re pev diçe. Li dijî peyvên derew, li dijî peyvên ku tevliheviya wateyê ava dikin, li gel peyvên rast disekine û pevçûneke ‘bimerhale’ dike. Ev şerê li ser peyvan, parçeyeke têkoşîna siyasî ne.” (36) Weke ku Althusser jî diyar dike, şerê bîrdoziyê yê bi oportunîzmê re, bi peyvan tê meşandin. Xala hevpar a her cûre oportunîzm û revizyonîzmê ew e ku tevliheviya wateyê ava dikin û peyvên ku wateyên wan ne yek in, weke ku hemwate bin bi kar tînin û di nava heman çarçoveyê de dinirxînin. Di binê rûpoşa vê şaşitiya (!) negirîng û bêguneh de, dixwazin xayintiya herî mezin veşêrin. Weke mînak, Jules Moach dibêje “Di pergala îroyîn de du çîn, çîna karkeran û sermayedarî li himberî hev in”; di nêrîna pêşîn de weke şaşitiyeke negirîng xuya dike, lê belê çarçoveyeke şaş diyar dike û yek ji xayintiyên herî mezin ên li dijî çîna karkeran dike; berjewendiyên resen ên çîna karkeran, di çarçoveya zagonsaziya bûrjûwaziyê de dibe qurbanî. (Weke ku tê zanîn, sermayedarî, pergalek e. Dijminê çîna karkeran jî ne sermayedarî ye, lê belê bûrjûwazî ye). Weke ku tê dîtin weke têgehên beşa rewşenbîrên leşker û sivîl û Kemalîzmê de, li vir jî rastiyên cuda, di nava heman çarçoveyê de têne nirxandin. Heman tiştî -ne di heman radeyê de be jî- jirêderketina rastgir a di nava refên me de jî dike. Ev nêrîn dibêje ku “li Tirkiyeyê mercên pêşengiya proleteryayê têr nakin”, -di encamê de jî wiha tê fêmkirin ku di vê heyamê de rista proleteryayê ne çalak e, lê belê pasîf e-, di vê heyama têkoşîna li dijî emperyalîzmê de rista herî çalak, a beşa herî zane ya bûrjûwaziya biçûk, ango Kemalîstan e. Û dibêjin “Îro li seranserê welat, têkoşîna sereke di navbera Kemalîstan û hevkaran de ye”. Îro li welatê me, li gorî gotina jirêderketina rastgir “Beşeke mezin a kadroyên Kemalîst, li dora Ecevit kom bûne”. Heger Ecevit, Inonu û CHP nekevin nava çarçoveya Kemalîzmê, “ji ber ku piraniya kadroyên Kemalîst li vir in”, wê bandora Kemalîstan jî ji nişka ve kêm bibe. Û wê gotina ku dibêje “li seranserê welat, têkoşîna sereke di navbera Kemalîstan û hevkaran de ye” bibe palpişteke vala. Ji bo ku gotina “li seranserê welat, têkoşîna sereke di navbera Kemalîstan û hevkaran de ye” rast derkeve, teqez divê kesên ku demokrasiya weke Filipînê diparêzin û bi emperyalîzmê re li hev dikin, derbasî nava refên Kemalîst bibin. Li dijî desthilata hevkar a AP’yê, partiya duyemîn CHP’ya Kemalîst e ku wê bi vê tevlibûnê re refên Kemalîstan gelekî xurt bibin û li seranserê welat, di têkoşîna sereke de ev beş, li dijî hevkaran wê bibe vebijêrka herî girîng a şoreşger! (Bêguman hêza CHP’yê ne tenê bi dengan tê pîvan. CHP, tevî artêşê, li ser saziyên cuda yên Tirkiyeyê bandoreke mezin dike). Her wiha îro kesên ku parlementerîzma paşverû diparêzin, piştî hilbijartinan wê fêm bikin ku ew şaş bûne û wê ji hêla rastgir a Kemalîzmê, derbasî hêla çepgir bibin. (!). (37)

Hemû cûreyên jirêderketinan, qaşo “dahûrandina şênber a rewşên şênber” dikin. Jirêderketina rastgir jî xwe li pey vê yekê vedişêre, Kemalîzmê hinekî (!) cuda dinirxîne, bi vî awayî tevliheviya têgehan çê dike û hewl dide nêrîna xwe ya rastgir rewa bike. Jules Moach jî şaşitiyeke biçûk a têgehî dike; nêrîna rastgir jî şaşitiyeke têgehî ya ku di destpêkê de weke şaşitiyeke gelekî di derbarê kîtekîtan de xuya dike, derdixe pêş. Di navbera herdu şaşitiyan de cudahî tune ye. Çawa ku Moach, ji neçarî ev şaşitiya têgehî kiriye, îro ev nêrîna rastgir jî, ji bo ku ji xwe re palpiştekê ava bike, neçar bû ku vê şaşitiyê bike û kir jî.  Ango ev teoriya dûvikperest û pasîfîst, ji neçariyê Kemalîzmê weke çepgir û rastgir ji hev vediqetîne…

Di nava vê cudakirina Kemalîzmê ya weke rastgir û çepgir a nêrîna rastgir de ev jî heye: Di vir de du tişt bi hev re tê kirin; ji aliyekî ve dibêjin “li seranserê welat têkoşîna sereke di navebra Kemalîstan û hevkaran de ye” û “di şoreşê de  mercên şênber ên pêşengiya proleteryayê tune ne” û di vê heyamê de ji bo pêşengiyê, rê li ber Kemalîstan vedikin û wê mezin û pîroz nîşan didin û li aliyê din jî kesên ku bi emperyalîzmê re li hev dikin jî, di nava çarçoveya Kemalîzmê de dinirxînin û wê kêm û lawaz nîşan didin. Ango di heman demê de potansiyela şoreşger a Kemalîzmê him tê mezinkirin him jî tê biçûkkirin. Ji ber ku bi çavekî şoreşgeriya proleteryayê li mijaran nanêrin û di heman demê de çîna karkeran biçûk dibînin, vê xeletiya dualî ya ku Kemalîzmê mezin û biçûk nîşan dide, dikin. Hemû cûreyên oportunîzmê, çîna karkeran û hevalbendên wê şaş dinirxînin.

Îro aşkere ye ku li welatê me, nakokiya sereke di navbera emperyalîzma Amerîkayê û ji bilî komeke biçûk a xayinan, hemû gelê Tirkiyeyê de ye. Ji ber vê yekê li welatê me, pêvajoya geşedanê ya nakokiyên hundirên ên di nava hin çîn û beşan de jî, bi rêjeyeke bilind di bin bandora vê diyardeya derveyîn, ango nakokiya sereke de ye. Ev nakokiya sereke, him nakokiyên van çîn û beşan ên li hemberî hev diyar dike him jî nakokiyên wan ên navxweyî diyar dike. Dema ku em çîn û beşan lêkolîn dikin, ji bo ku em nekevin nava çirava metafizîkê, pêwîst e ku bi taybetî em bala xwe bidin vê yekê. Heger nakokiyên heyî yên çîn û beşên civakî ya jî nakokiyên heyî yên rêxistina wan a çalak neyên nirxandin,mirov nikare van çîn, beş û rêxistinan bi awayekî giştî bigire dest. Heger nakokiyên hevbeş ên di nava çîn, beş an jî rêxistinan de neyên dîtin, mirov nikare li gorî tenê hêleke ji nakokiyê diyar bike ku ev hêla nakokiyê sereke ye yan ne sereke ye û mirov nikare li ser vê hêlê, li himberî hemû çînê helwesta xwe diyar bike. Ji ber vê jî dema ku em dahûrandina beşa rewşenbîrên leşker û sivîlan dikin, pêwîst e ku em nakokiyên hundirîn ên ku li gorî nakokiya sereke ya welatê me teşe digirin jî binirxînin. Tirkiye, welatekî bûrjûwaziya biçûk e û kevneşopiyeke şoreşger a vê beşê heye û bûrjûwaziya biçûk, di vê heyamê de di nava hin sazî û rêxistinan de cih digirin û di jiyana polîtîk a welat de risteke çalak dileyîzin. Û îro di nava vê çînê de him hêmayên li dijî emperyalîzmê hene him jî hêmayên ku “bi emperyalîzmê re li hev dikin” jî hene. Di nava vê beşê de li gorî bandora mezin a diyardeyên derveyîn, di heyamekê de nakokiya ku sereke be, di heyameke din de vediguhere nakokiya duyemîn; ev çîn, heta roja me ya îro di navbera pêşverûtî û paşverûtiyê de diçe û tê.  CHP’ya ku ev beş tê de bi awayekî çalak cih digire di salên 1924’an de “dij-emperyalîst” bû, lê belê di dawiya şerê 2’yemîn ên parvekirinê de deriyên welat ji emperyalîzmê re vekirin. Heger hinek kes tenê yek ji van hêlên nakok bigire dest û vê beşê ji bo her demê weke “tenê Kemalîst”, “tenê şoreşger û gelparêz” an jî weke ku oportunîzma teslimiyetkar dike “tenê dijminên gel ên li dijî şoreşê” binirxîne, ev dibe îdealîzm. Ev beşa herî zane ya bûrjûwaziya biçûk, wê di dawiyê de ji ber taybetmendiya xwe, di nava refên li dijî emperyalîzmê de cih bigire û cihê wê yê di şerê 2’yemîn ên rizgariya neteweyî de jî gelekî girîng e. Lê belê pêwîst e ku xeta herî şoreşger a vê beşê, ango xeta Kemalîst û tevahiya vê beşê neyên tevlihevkirin. Îro asta hişmendiya çîna karkeran çiqasî kêm be, asta hişmendiya vê beşê jî ewqasî kêm e. Ev beş jî di radeyeke bilind de di binê bandora propogandaya li dijî komunîzmê ya emperyalîzmê de ye û agahiya beşeke mezin a ji wan jî ji diyardeya emperyalîzmê tune ye. Û “Ataturkperestiya Dirûvî” û Kemalîzm tê tevlihevkirin. Ev beş li gorî bergeha CHP’yê diçe ku ev partî, ji rehên xwe ve girêdanên xwe yên Kemalîst winda kirine.

Em vê yekê bi taybetî diyar bikin ku îro ligel ku CHP bi emperyalîzmê re li hev dike û di binê navê “Çepgiriya Navîn” de bi derdorên sermayeyê û zordestên gundewaran re li hev dike jî mirov nikare wê û AP’yê (Partiya Dadê” weke hev bibîne. Ev partiya ku xwe dispêre hêmayên reformîst ên bûrjûwaziya biçûk, îro di asta duyemîn de be jî di nava “hêmayên dij-emperyalîst û gelparêz” de cih digire. Lê belê heger em bêjin “di nava wê de hêmayên dij-emperyalîst hene” jî em nikarin vê partiya ku bi emperyalîzmê re li hev kiriye, weke Kemalîst binirxînin.

POLÎTÎKAYA ENIYA NETEWEYÎ

“Eniya Demokratîk a Neteweyî, eniyek e ku hemû çînên neteweyî bi rêxistinbûnên xwe yên xweser tev li wê dibin”,  “Xurtkirina tevgera proleteryayê, heta radeyekê bi avakirina xurt a eniya neteweyî ve girêdayî ye”, “Avakirina xurt a eniya neteweyî jî, bi hêza tevgera proleteryaya şoreşger ve girêdayî ye” û hwd.

Weke ku di peywira dualî ya binavûdeng de dibe, di vir de jî rastiyên gelemperî yên Marksîzmê têne gotin. Çawa ku di pratîkê de tu wateya wê tune ye ku peywira dualî bi awayekî razber were hiştin, heger polîtîkaya eniya neteweyî jî di nava vê razberkirinê de were hiştin, wê ji tu pirsgirêkan re nebe çareserî.

Kesên ku rastiyên gerdûnî napejirînin ne tê de, “jirêderketinên” din, di gotinên razber de xuya nakin. Hemû cûreyên jirêderketinê, rastiyên gerdûnî yên marksîzm û lenînîzmê gelekî bi kar tînin. Lê dema ku mijar dibe gavên şênber, rewş tê guhertin û razberkirinên marksîzmê, vediguherin şênberkirinên revizyonîzmê. Ji ber vê yekê jî ji bo ku em karibin fêm bikin bê kî di riya rast de ye û kî di riya şaş de ye, pêwîst e ku em wana li gorî ronahiya hêmanên gerdûnî yên lenînîzmê de binirxînin û ya şênber nîqaş bikin. Di vir de mijara ku pêwîst e herî şênber be, “Polîtîkaya Eniya Neteweyî” ye. Di vê qadê de gotinên razber bêwate ne. Di polîtîkaya eniya neteweyî de pêwîst e em xwe ji dirûvperestiyê, razberkirinê, dogmatîzmê û qalikên heyî biparêzin. Weke mînak, şaş e ku em bifikirin Eniya Neteweyî bi awayekî herî baş incex dema ku her çîn bi rêxistinên xwe yên resen tev lê bibin, dikare were avakirin. Ev gotin şaş e û ramana ku dibêje di riya serkeftina şoreşa demokratîk a neteweyî de avakirina desthilatdariya şoreşger a bûrjûwaziya biçûk, tiştekî jêneveger e jî weke wê şaş e. (Her wiha heger mirov bifikire ku wê desthilatdariya şoreşger a bûrjûwaziya biçûk, zirarê bide jî şaş e).

Me di beşên “Peywira Dualî ya Binavûdeng” û “Hêlên ‘Rastgir û Çepgir” Ên Kemalîzmê û Beşa Rewşenbîrên Leşker û Sivîl” de, beşeke mezin a dahûrandinên xwe yên di derbarê polîtîkaya Eniya Neteweyî de vegotibûn, lewra em ê di vê beşê de tenê behsa çend mijarên ku em girîng dibînin, bikin.

Di destpêkê de em behsa mijara gundîtiyê bikin. Li gorî taybetmendiya xwe şoreşa demokratîk, şoreke gundiyan e. Ji ber vê yekê jî di pêvajoya şoreşê de mijara gundiyan, gelekî girÎng e. Mao Tse-Tung dema ku çînên civaka Çînê dinirxîne, beşa herî mezin a gelheyê, ango gundiyên navîn û yên xizan, ne di nava bûrjûwaziya biçûk de, lê belê weke beşeke cuda dinirxîne. (Gundîtiyê û bûrjûwaziya biçûk a derveyî gundîtiyê, ji hev cuda dinirxîne). Di avakirina Eniya Neteweyî de hevbendiya yekemîn, hevbendiya karker û gundiyan e; ev hevbendî di heman demê de mercê pêşîn ê pêşengiya çîna karkeran a ji bo vê eniyê ye.

Eniya Neteweyî li ser du hevbendiyan mezin dibe; “hevbendiya çînên kedkar” û “hevbendiya bûrjûwaziya neteweyî û gelê ne kedkar û beşa kedkaran” û ji bo ku pêşengiya çîna karkeran ava bibe û şoreşa demokratîk a neteweyî bigihêje serkeftinê, pêwîst e ku rêxistina resen a proleteryayê, gundiyan li dora xwe kom bike û wan bi rêve bibe. Ji ber vê yekê ne ewqasî rewşeke sûdwer e ku gundîtî, bi rêxistina xwe ya resen tev li eniya demokratîk a neteweyî bibe. Li Çînê, dema ku eniya neteweyî di rewşa xwe ya herî baş de bû jî, rêxistinên resen ên gundiyan tune bûn.

Bêyî ku hevbendiya kedkaran ava bibe ne gengaz e ku eniya neteweyî ya rastîn ava bibe. Di ve demê de zelal e ku ji bê çima ji peywirên me yên dualî, mijara rêxistinkirina çîna karkeran û avakirina partiya wê ya resen, çima peywira sereke ye; avakirina partiya resen a proleteryayê, gava herî mezin a avakirina Eniya Neteweyî ye.

Mijareke din jî ew e ku xetereye ku polîtîkaya eniya neteweyî, bi awayekî hişk û neguherbar were destgirtin. Di her heyamê de drûşmeyên şoreşger ên proleter, pêwîst e ku ji bo komkirina hemû hevalbendên pêkan ên vê têkoşînê bin. Lê belê di wê heyamê de li dijî helwestên dijminane yên hevalbendên pêkan ên ku ketina nava refên şoreşa dijber jî, teqez pêwîst eku helwesteke zelal were nîşandan. Bêguman em li vir rêxistinên bûrjûwaziya biçûk ên ku di navbera şoreşgeriyê û dijberiya şoreşê de diçin û tên û hevkaran weke hev nanirxînin.

Di heyamekê de heger rêxistinên heyî, bi awayekî gelemperî nikaribin nûnertiya berjewendiyên neteweyî yên bûrjûwaziya biçûk bikin, yek ji armancên polîtîkaya yekbûna hêzê jî ew e ku di nava van rêxistinên ku bi awayekî hevgirtî nikarin nûnertiya bûrjûwaziya biçûk bikin de em hewl bidin ku kadroyên neteweparêz serwer bin. Heger ev ne pêkan be pêwîst e ku em rêxistinên bi vî rengî û bûrjûwaziya biçûk bixin nava nakokiyê û wê ji van rêxistinan qut bikin.

Em di mînaka pratîka şoreşger a Çînê de dibînin ku polîtîkaya Eniya Neteweyî, ne hişk û neguherbar e. di 1927’an de Kuomintang, bûrjûwaziya neteweyî beşên girên ên nekedkar ên gel dan dûv xwe û derbasî nava refên dij-şoreşê bûn. Li ser vê yekê di 1928’an de drûşmeya sereke ya partiya proleteryaya Çînê wiha bû “Komara Karker û Gundiyan”. Di vê heyamê de hevalbendên sereke gundî û kedkarên bajaran bûn û yekane partiya şoreşger jî Partiya Marksîst a Çînê bû. Di vê heyamê de peywirên neteweyî û yên demokratîk, li ser milên Partiya Marksîst Çînê bûn.

Dagirkeriya Japonyayê ya 1935’an, têkiliyên di navbera çînên Çînê guhertin. Bi vê guhertinê re bûrjûwaziya neteweyî ya Çînê û beşên gel ên nekedkar, dîsa berê xwe dan Eniya Neteweyî. Û li ser vê yekê Partiya Marksîst a Çînê jî drûşmeya “Komara Karker û Gundiyan”, veguherand “Komara Gel”. Di wê heyamê de Mao wiha dibêje: “Rewşa heyî pêwîst dike ku em drûşmeya xwe biguherînin. Sedema vê jî ew e ku dagikeriya Japonyayê, li Çînê têkiliyên çînan guhertin û niha ne tenê bûrjûwaziya biçûk heta bûrjûwaziya neteweyî jî dikare tev li têkoşîna li dijî Japonyayê bibe.” (Têkoşîna Li Dijî Emperyalîzmê, rpl:117, Weşanên Sol’ê)

Mijareke din a girîng jî ev e; emperyalîzma Amerîkayê mêtîngeriya xwe ne tenê bi riya hevkarên xwe dimeşîne, di heman demê de xwe dixe nava çîn û beşên şoreşger û neteweparêz, sîxurên xwe dixe nav wan an jî piştgiriya komikên fersendperest û jirêderketî yên di nava van rêxistinan de dike û hewl dide di nava van rêxistinan de ew serwer bin. Ji ber vê yekê jî dema em rêxistinên hevalbendên xwe yên pêkan dinirxînin pêwîst e ku em baldar bin.

Îro helwesta li dijî emperyalîzmê û amûra wê ya desthilatdariyê, ango demokrasiya weke Filipînê, xeta di navbera beşên paşverû yên bûrjûwaziya biçûk (beşa rewşenbîrên leşker û sivîlan jî beşeke ji wan e) û beşên şoreşger de diyar dike. Têkoşîna me ya li himberî komên rêveber ên eniya paşverû yên ku di nava refên hevkaran de ne çiqasî xurt be, wê hevkariya bi demokratên civakî re jî ewqasî bi bandor be. Û ji bo ku hin hêmayên bûrjûwaziya biçûk di nava eniya çepgir de bileztir cih bigirin, pêwîst e ku di tevgera Eniya Neteweyî de kesên sosyalîst, li dijî hevkarên emperyalîzmê û rêxistinên reformîst ên ku bûrjûwaziya biçûk bi dûv wan diçin û bi emperyalîzmê re di nava têkiliyê de ne jî têbikoşin. Hin beşên bûrjûwaziya biçûk hewl didin tiştina biguherînin û ji rewşa heyî dilgiran in. Girêdana van beşên bûrjûwaziya biçûk a bi rêxistinên xwe re, ji hêla gelek kesan ve şaş tê fêmkirin û ev beş, bi “navên mezin” ve bêyî ku lêpirsînê bikin, girêdayî ne. Pêwîst e ku ev bi vê yekê zanibin û bi têkoşîneke bisebr û wêrek, beşên jirêderketî û fersendperest ên van rêxistinan di çavê gel de bidin nasîn. Pêşengên paşverû yên bûrjûwaziya biçûk bi riya şîret û pêşniyaran qanî nabin û nakevin riya şoreşger a Kemalîst. Ramana berovajî vê ya ku dibêje “ji ber ku bingeha bûrjûwaziya biçûk, rûyê wan ê rastîn nizane, heger em li dijî wan şer bikin wê tevahiya bingehê li dijî me derkeve”, bi qasî ramana ku dibêje “em ê drûşmeyên xwe berz bikin, yên ku werin wê werin” şaş e. Şerê me yê rizgariya neteweyî û avakirina Eniya Neteweyî, bêyî ku li dijî dijminên aşkere û yên veşartî têkoşînek were meşandin, bi ser nakeve.

Bêguman ne pêkan e ku hêmayên bûrjûwaziya biçûk ji nişka ve bi girseyî tev li nava refên şoreşger bibin. Îro baskê wê yê paşverû li aliyekî, Kemalîstên ku beşa herî zane ya bûrjûwaziya biçûk e jî ji nişka ve li dijî emperyalîzmê nabin şervanên bibiryar û bêyî ku heyamên derbasbûnê hebin û bi awayekî rasterastdestekê nadin her cûre çalakiyên li dijî emperyalîzmê. Heta dema ku bi rêxistinên xwe yên resen tev li têkoşîna teqez bibin jî dibe ku bi me re heta demekê nekevin nava heman eniyê. Têkoşîna milbimil a di eniyekê de û li dijî dijminê hevpar, bi rexneyên nivîskî û devkî yan jî bi daxwazên dostaniyê pêk nayê; her wiha bi şelafî û mizdana piştê jî pêk nayê. Pêwîst e ku di nava têkoşîneke zehmet û tevlihev de bi têkoşîneke bisebr em ji hêmanên xwe dûr nekevin û bi helwesteke sosyalîst, li dijî emperyalîzmê bi awayekî egîdane û merd şer bikin û bikin ku ev beş li himberî me rêzdar bin. Incex bi vê riyê em dikarin wan ji amûrê bîrdoziya emperyalîzmê, ango ramana dij-komunîst rizgar bikin.

Incex kesên ku heta dawî sosyalîst bin di têkoşîna li dijî emperyalîzmê de him di nava refên xwe de him jî di nava hemû çîn, beş û rêxistinên dij-emperyalîst de dikarin komker û beralîker bin…

Dema ku em vê beşê bi dawî dikin em ê tiştekî kurt bi bîr bînin.

Dema ku em ji bo rizgariya neteweyî û demokrasiya rastîn, li dijî emperyalîzma Amerîkayê bi awayekî herî tund têdikoşin, em vê yekê ne li ser navê şoreşgerên Kemalîst, lê belê weke şoreşgerên proleter dikin. Em rizgariya gelê xwe ne weke welatparêzên bûrjûwaziya biçûk, lê belê weke şoreşgerên proleter diparêzin. Ji ber vê yekê jî di şerê rizgariya neteweyî yê 2’yemîn de, dema ku em polîtîkayeke nerm a eniyeke neteweyî dimeşînin, dema ku em li dijî emperyalîzmê û hevalbendên wê, bi hêzên neteweparêz re tevdigerin, pêwîst e ku em pêwîstiya dîrokî ya avabûna çîna karkeran û sosyalîzmê, kêliyekê jî ji bala xwe dernexin.

XETA GIRSEYÊ Û JIRÊDERKETINA RASTGIR

Xeta girseyî, xala herî girîng a tevgera marksîst e. Xeta girseyê, tevgera marksîst ji her cûre tevgerên bûrjûwaziya biçûk cuda dike. Yek ji sê xalên herî girîn û dibe ku ya herî girîng a teoriya şoreşê ya marksîst, spasrtina şoreşê ya girseyan e.

Xeta girseyê, di heyameke têkoşînê de, di nava mercên wê heyamê de teşe û taybetmendiyên hişmendiya ku ji derve ve ji bo girseyên ku berjewendiya wan di şoreşê de heye re were veguhestin û taybetmendiyên taktîk û drûşmeyan diyar dike.

Xeta girseyê, li gorî bîrdoziya her tevgerên ku ji xwe re dibêjin em marksîst in (li gorî bîrdoziya marksîst û bîrdoziya oportunîst) tê guhertin. Mînak, xeta girseyê ya ekonomîzmê û xeta girseyê ya lenînîzmê ji hev gelekî cuda ne. Xeta girseyê ya ekonomîzmê, xeta girseyê ya dûvik e. Û ji bo vê xetê jî, xeta lenînîst, “jirêderketina çepgir” û “maceraperestiya çepgir” e. Û li gorî vê ramanê Lenîn û kesên bolşevîk, “Blanquist in”, “anarşîst in” û maceraperest in. Bi heman awayî li Çînê li gorî Çen Tu Hiseu’yê dûvikperest, Mao Tse-Tung û hevalên wî, kesên tund in ku derketine derveyî xeta girseyê; ji ber ku di wê demê de pêwîst bû ku pêşekî ne ji bo proleteryayê, lê belê ji bo bûrjûwaziya neteweyî ya Çînê bihata dayîn. Û li gorî partiyên komunîst ên oportunîst ên Amerîkaya Başûr jî, Fîdel, Guevara û hevalên wan, “maceraperest” bûn û xayîn bûn ku li Kubayê tevgera şoreşger a marksîst binpê dikirin (!).

Li Tirkiyeyê jî li gorî jirêderketina rastgir a ku “bîrdoziya şopîneriyê” ya Enternasyonala 2’yemîn kûrtir dike, xeta şoreşger a proleter, “oportunîzma çepgir” û riya “maceraperestiyê” ye.

Aşkere ye ku her kesên ku nêrîn û xeta wan napejirînin û li gorî pasîfîzma wan tevmagerin, li gorî hemû cûreyên jirêderketina rastgir, “maceraperestên çepgir” û “tund” in. (38) Û di nirxandina şoreşgerên proleter ên beşên ciwan de, di zimanê oportunîzma teslimiyetkar de peyva “Gauchiste”, di devê jirêderketina rastgir de dibe “maceraperestên bûrjûwaziya biçûk”. Weke ku Lenîn jî diyar dike, di eniya çepgir û eniya rastgir de hemû nêrînên ku xwe dispêrin dahûrandina şaş a bingehê, di dawiyê de digihêjin hev.

Li Rûsyayê di 1903-1905’an de xeta girseyê a Axelrod digot ku “di Partiya Karkeran a Demokratên Civakî de, karker hêj cihê xwe negirtine û partî xwe tenê dispêre rewşenbîran” û dixwest ku di têkoşîna li dijî pergala Çar de di wê heyamê de bûrjûwaziya lîberal rista sereke bileyîze û xeta lenînîst a ku berovajî vê yekê dixwest jî bi maceraperestiyê tawanbar dikir. Ev xet çiqasî şoreger be, li Tirkiyeyê di salên 1970’yî de xeta girseyê ya nêrîna rastgir a ku dibêje “ji bo şoreşa demokratîk, mercên şênber ên pêşengiya proleteryayê ava nebûye”, “heyama ku em tê de ne ew heyam e ku pêwîst e kadroyên rewşenbîrên sosyalîst werin avakirin” û di vê merhaleya têkoşîna li dijî emperyalîzm û feodalîzmê de dixwazin bûrjûwaziya biçûk di asta pêşîn de rista xwe bileyîze jî ewqasî şorşeger e.

Û Lenîn çiqasî maceraperest be, milîtanên ku ji hêla nêrîna rastgir ve bi “maceraperestiyê” têne tawanbarkirin jî ewqasî maceraperest in!..

GOTINA DAWÎN

Bêguman tiştekî nebaş e ku di nava refên me de jirêderketineke rastgir ava bûye. Lê ji ber ku ev rastiyeke şênber e, ji bo aramiya têkoşîna sosyalîst, pêwîst e ku ev jirêderketin bi awayekî zelal were diyarkirin. Sînorên tevgera proleter a şoreşger zelal in û bi vî awayî tevgera me dikeve riyeke xurt û refên me têne xurtkirin.

Bi vî awayî tiştekî nebaş, dibe sedema başbûneke bihêz.

Jirêderketina rastgir a di nava refên me de wê xwe li pey gotinên marksîzmê veşêre û gotinên xwe yên vala û “zimandirêjiya” xwe wê heta demekê berdewam bike. Lê belê êdî Tirkiye ne di salên 1960’î de ye, di salên 1970’yî de ye û êdî li vî welatî tiştên rastîn û yên sexte û oportunîzm û teoriya şoreşger ji hevdu bi awayekî zelal têne nasîn.

Em dizanin ku wê oportınîzm, bi awayên cuda hewl bide tevgera proleteryaya şoreşger ji rê derxe û berovajî bike. Lê belê ev, hewldanên vala ne. Pratîka şoreşger a welatê me û ji dawiya sedsala 19’emîn heta niha, dîrok û daneyên têkoşîna bîrdoziyê ya di navbera revizyonîzm û oportunîzme, ji bo xet û riya marksîst a şoreşger, rêberên me yên herî baş in. Wê di her kêliyên têkoşîna me de, ala pîroz a marksîzmê, li pêşiya pratîka şênber a welatê me biheje.

MAHIR ÇAYAN

Rêbendana 1970’yî

  • TÊBINÎ

(*) Ev nivîs cara pêşîn di rêbendana 1970’yî de di hejmara 15’emîn a Kovara Aydinlik Sosyalîst de hate weşandin.

(1) Dr. Hikmet Kivilcimli, “Li Tirkiyeyê Sermayedarî”, cild:1, rpl:18,20, Weşanên Tarihsel Maddecilik.

(2) Di oportunîzma Aybar de gelo tenê yek ji van diyardeyan bandor kiriye yan herdu jî bandor kirine? Kîjan hêmana sereke ye û kîjan ya duyemîn e? Pirsên bi vî rengî, li derveyî nirxandina şênber in.

(3) Kuyuya Atilan Taş, Emek, hejmar:5, rpl:4

(4) Hare û Macomber li pêşberî kongreya Amerîkan, gazincan ji “rêveberên kevneperest” dikin: “Gumanên min hene ku beşeke ji burokratan bi çavekî baş li alîkariyên derve nanêrin… Em li bendê ne ku li Tirkiyeyê rista bazara taybet zêdetir bibe; desthilata nû ya ku hatiye hilbijartin jî gazincan ji heman tiştî dike”. (D. Avcioglu, Yon, 14’ê Mijdara 1967’an, rpl:8,9,10)

(5) Têkoşîna Yon’ê ya li dijî oportunîzma Aybar-Aren, Idris û Divitçioglu daye destpêkirin,di nava refên sosyalîst de hişyariyek ava kir. Bi taybetî jî nivîsên E. Tufekçi û Vahap Erdogdu…

(6) Şahin Alpay, Di Derbarê Pergala Tirkiyeyê De, rpl:464, Aydinlik, hejmar:12

(7) Şahin Alpay, Di Derbarê Pergala Tirkiyeyê De, rpl:464, Aydinlik, hejmar:12

(8) Lenîn, Çavkaniya Marksîzmê, rpl:48, Weşanên Gun’ê

(9) Weke ku tê dîtin heger tenê şoreşa sosyalîst were pêşkêşkirin mirov nabe sosyalîst, heta carinan ev tişt mirov dadixe asteke gelekî kêm.

(10) Pêwîst e ku “Şoreşa Bênavber a Lenînîst” û “Şoreşa Domdar” a Troçkîst neyên tevlihevkirin. Dahûrandina Lenînîst, ddahûrandina şênber a rewşên şênber dike, lê belê dahûrandina Troçkîst, dahûrandineke razber e û metafîzîkî ye ku diyardeyên cih û demê paşguh dike. Di heyama şoreşa demokratîk a 1905’an de nêzîkahiya Troçkîst wiha bû: “Merhaleya li pêşiya şoreşgeran, merhaleya şoreşa bûrjûwa ye. Ji ber ku bûrjûwaziya Rûsî li paş dîrokê maye, hêza sereke ya vê şoreşê, proleterya ye. Ji ber vê jî her ku biçe wê ev herdu şoreş (şoreşa bûrjûwa û şoreşa sosyalîst) bikevin nava hevdu. Wê “Hikûmeteke Derbasdar” a karkeran were avakirin û bi vî awayî wê şoreşa bûrjûwa, bibe şoreşa proleteryayê. Çîna karkeran a ku desthilata polîtîk xistiye destê xwe wê li gundewaran, hevkarîbûna çandiniyê pêk bîne. Wê gundiyên ku bi xwedaniyê ve girêdayî ne û heta wê kêliyê destekê dane çîna karkeran, li dijî vê derkevin. Her wiha li gel bûrjûwaziya Rûsî, wê bûrjûwaziya Ewropayê jî li dijî dethilata çîna karkeran a Rûsî bikevin nava tevgerê. Lê belê wê destwerdanên dewletên bûrjûwa yên rojavayî werin astengkirin, lewra wê şoreşa sosyalîst a Rûsı bi awayekî xurt derbasî rojava jî bibe û wê proleteryaya Ewropayê jî bixe nava tevgerê. Bi vî awayî wê şoreşa domdar çê bibe.

(11) Ji bo agahiyên di derbarê vê mijarê de bnr: “Karkerên Hemû Welatan, Bibin Yek”, Weşanên Bilim û Sosyalîzmê. “Welatên Ku Kêm Pêş Ketine û Darbeyên Leşkerî”, “Li Efrîqayê Rizgariya Neteweyî û Tevgerên Sosyalîzmê”.

(12) Nivîsên îtalîk, ên me ne.

(13) Nivîsên îtalîk ên me ne. (D. Avcioglu di pirtûka xwe de dibêje ku  bûrjûwaziya neteweyî tune ye. Neçar e ku wiha bêje, ji ber ku li gorî “riya ku ne sermayedar e” li welatên ku ev dozîne li wan derbasdar e du komên ku nûnertiya hêza civakî dikin hene û ev herdu kom jî di beşa rewşenbîrên bûrjûwaziya biçûk tên; beşeke ji vê di bin navê “bûrjûwaziya burokratîk” de bi emperyalîzmê re li hev dike û “riya ku sermaeydar e” diparêze û beşa din jî weke “hêzên şoreşger ên demokratîk” dixwazin ku “riya ku ne sermayedar e” were şopandin. Hebûna bûrjûwaziya neteweyî, li dijî vê nêrînê ye, ji ber ku li welat, çînayetiyeke hemdem tune ye).

(14) Li welat, yek ji çîn û beşên şoreşger heger di wê heyamê de ji çîna karkeran çalaktir be jî peywira şoreşgerên proleter ne ew e ku bêjin “asta geşedana aboriyê ya welat ne guncav e” û çîna karkeran daxe asta duyemîn û bike dûvikê vê çînê; lê belê pêwîst e ku bi vê çînê yan jî beşê re, dişerê li dijî dijminê hevpar de destekê bide wan, wan beralî bike û ji aliyê din vê jî hewl bide pêşengiyê bi dest bixe.

(15) Nivîsên îtalîk ên me ne.

(16) “Hêmanên Lenînîzmê”, rpl:32, Weşanên Sol’ê. Ji ber ku guman nemînin pêwîst e ku em rave bikin. Pêwîst e ku gotina Stalîn a ku dibêje “di heyama emperyalîst de ji bo şoreşên proleteryayê, mercên şênber ên proleteryayê êdî amade ne”, li gorî hişmendiya şoreşa lenînîst were nirxandin. Li welatekî nîv-mêtîngeh û nîv-feodal heger em bêjin mercên şênber ên desthilata proleteryayê hene, ev tê wê wateyê ku “bi hişmendiya şoreşa bênavber proleterya dikare xeleka pêşîn a zincîrê bigire ser milê xwe û ji bo ku welat karibe derbasî xeleka duyemîn ‘ango sosyalîzmê’ bibe, asta geşedana welat guncav e”. Ya na nayê wê wateyê ku di yek merhaleyê de wê şoreşa proleteryayê pêk were. Ramaneke wiha li dijî lenînîzmê ye û ji aliyekî ve troçkîst e. Xala duyemîn a girîng ew e ku hebûna mercên şênber ên desthilata proleteryayê û mercên şênber ên şoreşê (zagona sereke ya şoreşê) ne heman tişt in. Li gorî teoriya qeyrana şoreşger a Lenîn, zagona sereke ya şoreşê wiha ye: “Ji bo ku şoreşek pêk were têr nake ku girseyên bindest û yên ku têne mêtîn bigihêjin wê baweriyê ku weke berê nikarin jiyan bikin û daxwaza guhertinê bikin. Ji bo ku şoreş pêk were pêwîst e hêzên mêtînger jî nikaribin weke berê bijîn û rêveberiyê bikin. ‘Heta ku li ser asta neteweyê qeyrana giştî pêk neyê, ne pêkan e ku şoreş pêk were’” (Jiyan û Berhemên Lenîn, rpl:36)

(17) Mao Tse-Tung, Demokrasiya Nû, rpl:44, Weşanên Sol’ê.

(18) Lin Piao, Bijî Serkeftina Şerê Gel, rpl: 26,54, Weşanên Bilim ve Sosyalîzmê.

(19) Teorî-Pratîk, rpl:235,137, Mao Tse-Tung, Weşanên Sol’ê.

(20) Demokrasiya Nû, rpl: 97, Mao Tse-Tung, Weşanên Sol’ê.

(21) “Şoreşa Sosyalîst”, rpl:31, Fidel Castro.

(22) Hêmanên Sereke Yên Felsefeyê, rpl:194, George Politzer, Weşanên Sol’ê.

(23) Lenîn, di derbarê vê gotina Napolyon de pênaseya ‘kesên ku rojane dijîn ên ku ji çîna karkeran ne bawer in’ kiriye.

(24) Şahin Alpay, Di Derbarê Rewşa Tirkiyeyê De, Aydinlik, hejmar:12, rpl:446

(25) Em ji bo bandora tevgera sosyalîst a Tirkiyeyê mînakan bidin: di rewşa Tirkiyeyê de bandora FKF’yê, (TDGF, ew rêxistina ciwanan e ku hewl didin di riya fêmkirina sosyalîzma zanistiyê de pêş bikevin û bi vî awayî tev li pratîka şoreşger bibin); tevgerên karker û gundiyan ên desteserkirinê; bandorên şoreşgerên proleter ên li wan herêman ên di warê rêxistinkirin û beralîkrinê de; bandorên weşanên Aydinlik û Turk Solu’yê yên di qada polîtîk a Tirkiyeyê de (ligel hemû tevgerên oportunîzmê û ligel ku ne sosyalîst in jî); bi hewldanên hêzên şoreşger be jî, di polîtîkaya Tirkiyeyê de bandora TIP’ê. (Em dikairn gelek mînakên din jî bidin).

(26) Têkoşîna me ya şoreşger a ku ji şerê me yê rizgariya neteweyî heta roja îro berdewam dike, mirov nikare wiha biçûk bibîne. Di 20’ê îlona 1919’an de Partiya Sosyalîst a Karker û Cotkarên Tirkiyeyê hate avakirin û piştî avakirina xwe bi sê mehan bi 2000 karkerî kongreya xwe çê kir; ligel astengkirinên Ingilîzan jî weşana sosyalîst a bi navê Aydinlik derket; di 1946’an de Partiya Gundiyên Kedkar ên Sosyalîst ên Tirkiyeyê hate avakirin û di vê demê de li dijî xebatên islama siyasî têkoşîneke xurt hate dayîn; Partiya Vatan’ê hate avakirin.

(27) Bêguman “pergala dengdayînê) ne pîvaneke teqez e; lê belê danehevekê nîşan dide.

(28) Lenîn, Sosyalîzma Bûrjûwaziya Biçûk û Sosyalîzma Proleteryayê, Nivîsên Bijartî, rpl:69.

(29) Lenîn, Pêwîst E Çi Were Kirin, rpl:1,10, Weşanên Sol’ê

(30) Bêguman herdu hêlên nakok, bi xetên stûr ji hev nayên veqetandin. Lê belê di her merhaleyê de yek ji wan dibe sereke û ya din jî dibe duyemîn û ev rewş heta dawiya wê merhaleyê wiha berdewam dike. Ango li gorî dahûrandina diyalektîka marksîst, di her kêliyên têkoşînê de pêwîst e ku yek ji peywirên dualî derkeve pêş.

(31) Ji axaftinên Erdogan Guçbilmez, Omer Ozerturgut ên komxebata TDGF’yê…

(32) Hevpeyvîna bi O. Ozerturgut re, Devrim, hejmar:5.

(33) Nivîsa Halil Berktay a bi navê “Têgihiştina Şoreşa Sosyalîst a Zanistî” ya ku di hejmara 14’emîn a Aydinlik’ê de derket (ev nivîs, beriya hejmara 14’emîn jî hatibû weşandin); piştî nivîsa Ş. Alpay a bi navê “Di Derbarê Pergala Tirkiyeyê De”, belgeyeke din a nivîskî ya bîrdoziya dûvik a rastgiriyê ye.

H. Berktay, dibêje ku di heyama ku em tê de ne de têkiliya yekitiya hêzê ya şoreşgerên proleter û radîkalên bûrjûwaziya biçûk, têkiliya “Dostanî-Destek-Rexne”yê ye. Ligel ku ew dibêje “ev ne dûvikbûn e” jî ev polîtîka, polîtîkaya dûvikbûnê ya rastgir e. Ev polîtîka, berdewamiya radîkalbûna bûrjûwaziya biçûk a di nava refên me de ye. Wê têkoşîna şoreşa demokratîk a neteweyî, di nava xwe de ji çend merhaleyan derbas bibe. Di heyamekê de dibe ku tevgera şoreşger a proleter xurt be û ji ber hin sedeman jî dibe ku li gorî tevgera radîkal a bûrjûwaziya biçûk, hêza wê kêmtir be. Lê belê di vê heyamê de peywira şoreşgerên proleter ne ew e ku bi çîrokên “dostanî-destek-rexne”yê re tevgera şoreşger a proleter bikin dûvikê bûrjûwaziya biçûk û pêşengiyê bidin şoreşgerên bûrjûwaziya biçûk. Di hemû heyamên têkoşîna şoreşa demokratîk a neteweyî de polîtîkaya yekbûna hêza şoreşger a proleter, polîtîkaya “him têkoşîn him jî dostanî” ye; li dijî dijminê hevpar, dostanî û ji bo pêşengiya Eniya Neteweyî jî, têkoşîn…

Polîtîkaya “Dostanî-Destek-Rexne”yê, dişibe polîtîkaya oportunîst a rastgir a Chen Tu Hsieu ya ku dibêje “hertim dostanî; têkoşîn tune ye”.

(34) Nivîsên îtalîk ên me ne. Weke ku tê dîtin têgehên beşa rewşenbîrên leşker û sivîl û Kemalîzm, di heman wateyê de têne bikaranîn.

(35) Ji hêla taktîka şoreşger a proleter ve şaş e ku Kemalîzm weke çep û rast were parçekirin û kesên ku îro li gorî berjewendiyên emperyalîzmê tevdigerin jî di nava refên Kemalîzmê de binirxînin. Heger em ji Kemal Satir û Bulent Ecevit re bêjin Kemalîst, em ê ji Suleyman Demirel an jî Metin Toker re çi bêjin? Lewra ew jî li Kemalîzmê xwedî derdikevin. (Ragihandina derveyîn, LE MONDE, hikûmeta nû weke “komeke keneşop a ku ji xwe re dibêje kemalîst a ku bi rêbazên sermayedariyê û rojava ve gelekî girêdayî ye” pênase kir.)

(36) Nivîsên îtalîk ên me ne. “Weke Çeka  Şoreşê, Felsefe”, Aydinlik, hejmar:6, rpl:482-483.

(37) Ez bawer im ku di bingeha nirxandina jirêderketina rastgir a derbarê CHP’yê de, ev raman heye.

(38) Pêwîst e ku jirêderketina rastgir a ku di warê stratejîk de Şoreşa Demokratîk a Neteweyî diparêze û oportunîzma rastgir a ku teslîmbûna ji bo emperyalîzmê diparêze neyên tevlihevkirin. Lewra aliyek ji wan, qet nebe têkoşîna ji bo serxwebûna neteweyî diparêze.


Wergera Ji zimanê Tirkî: Aram Alî

The post MAHİR ÇAYAN: JIRÊDERKETINA RASTGIR Û TEORÎ Û PRATÎKA ŞOREŞGER appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
https://halkin-dg.com/turkiye/mahir-cayan-jirederketina-rastgir-u-teori-u-pratika-soresger.html/feed 0
Mahir ÇAYAN: DI ŞOREŞÊ DE BICIHBÛNA ÇÎNAN https://halkin-dg.com/turkiye/mahir-cayan-di-sorese-de-bicihbuna-cinan.html https://halkin-dg.com/turkiye/mahir-cayan-di-sorese-de-bicihbuna-cinan.html#respond Fri, 22 Jul 2022 20:16:58 +0000 https://halkin-dg.com/?p=11957

MAHIR ÇAYAN DI ŞOREŞÊ DE BICIHBÛNA ÇÎNAN Qeyrana aborî û polîtîk her ku diçe kûr dibe. Çînên serdest di nava xwe de parçe bûne û êdî nikarin pergala heyî bi zagonên xwe yên fermî biparêzin. Ji ber vê yekê jî pêkutî, tundî û çewisandina eniya dij-şoreşê ya li ser şoreşgeran gelekî zêde bûye. Êdî Tirkiye […]

The post Mahir ÇAYAN: DI ŞOREŞÊ DE BICIHBÛNA ÇÎNAN appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>

MAHIR ÇAYAN

DI ŞOREŞÊ DE BICIHBÛNA ÇÎNAN

Qeyrana aborî û polîtîk her ku diçe kûr dibe. Çînên serdest di nava xwe de parçe bûne û êdî nikarin pergala heyî bi zagonên xwe yên fermî biparêzin. Ji ber vê yekê jî pêkutî, tundî û çewisandina eniya dij-şoreşê ya li ser şoreşgeran gelekî zêde bûye. Êdî Tirkiye veguheriye welatekÎ wiha ku tê de polîtîkaya sosyalîst incex bi wêrekiyeke şoreşgerî were meşandin.

Ev qeyran her diçe berfireh dibe û hemû beşên civakê dorpêç dike û bi saya vê qeyranê di eniya çepgir de komên revizyonîst û sextekarên şoreşê jî taybetmendiyên xwe aşkere dikin.

Hemû komên revizyonîst, bi dengên cuda bilûra pasîfîzim û teslimiyetkariyê lêdixin. Ev simsarên pasîfîzmê, li dijî me bûne yekpare ku em dixwazin li hemberî eniya dij-şoreşê têkoşîneke çalak bimeşînin û bi hêza xwe ya cewherî, vê qeyranê kûr bikin. Û li gorî peywira xwe, berê lûleyên çekên xwe dane me. Di du, sê mehên dawî de ev eniya oportunîst bi awayekî bêfedî û bi derewan êrîşî tevgera me dikin û em rastî bêbextiyên wan û provakasyonên wan ên xayinane tên. Em ji ber vê şermê xemgîn û hêrs nabin! Em gazincan ji tiştekî nakin. Heger beşeke oportunîzmê pesnê me dabûya em ê wê çaxê xemgîn bûna. Ji ber ku ev ê bihata wê wateyê ku di nava tevgera me de hêleke xwar, hêleke oportunîst heye. Her ku qeyrana li welatê me kûr dibe, pasîfîzma komên oportunîst jî di çavê girseyan de bêtir aşkere dibe. Êdî ne pêkan e ku milîtanên şoreşger werin xapandin. Pîvana şoreşgeriyê êdî ne çîrokên kevn ên lehengiyê ye; lê belê pratîka şoreşgeriyê ye. Şer zelal e; kesên ku şer dikin jî zelal in û aşkere ne. Û kesên ku di têkoşînê de biryardar in, kesên ku ji têkoşîna çalak re amade ne û kesên şervan bixwe li qada şoreşê mane. Jiyan, kesên revizyonîst dûrî xwe dike.

Ji ber vê yekê ye ku êdî ne hewce ye em tawanbariyên revizyonîstan yek bi yek bibersivînin û bikavin nava nîqaşên dirêj ên bîrdoziyê.

Me biryar da ku em nêrînên xwe yên di derbarê tevgera şoreşger a welatê xwe de bi broşûreke dirêj diyar bikin. (Wê beşa pêşîn a vê borşûrê di nava çend rojan de derkeve).

Dema ku me di vê broşûrê de nêrînên xwe diyar kirin, me nêrînên komên oportunîst ên welatê me jî rexne kirin. Ji ber temamkirina vê broşûrê wê hinekî bi derengî bikeve û hinek ji hevalên me jî xwestin ku demildest bersiv were dayîn , me biryar da ku di kovara KURTULUŞ’ê de bi kurtasî em bersiva rexneyên “teorîk” (1) ên vê eniyê bidin. Di vê nivîsê de me behsa Di Şoreşê De Bicihbûna Çînan û angaştên oportunîst ên di derbarê Şerê Gel de kiriye. Mijara di şoreşê de bicihbûna çînan, stratejiyên revizyonîst û oportunîst zelal dike. Çawa ku pela tûrnûsolê, rengên rastîn ên asît û bazan dide diyarkirin, di şoreşê de bicihbûna çînan û diyarkirina taybetmendiya pêşengiyê jî rengê sereke yê van stratejiyan diyar dike.

Tevlibûna hêza çînan a li şoreşê, ango bicihbûna hêza çînan û di şoreşê de taybetmendiya pêşengiyê û awayê çalakbûna girseyan, taybetmendiya sereke ya oportunîst, pasîfîst û lihevkerên ku dibêjin ku li gorî pêwîstiyê wê hemû rêbazên çekdarî û aştiyane yên têkoşînê werin bikaranîn û heta “Şerê Gel, Bingehîn e”, diyar dikin. Di bingeha cudahiyên nêrînê yên li ser hin mijarên şoreşê de, ev mijar heye. Di eniya çepgir a hemû welatên mêtîngeh û nîv-mêtîngeh ên cîhanê sedema cudahiyên bîrdoziyê ev e.

PÊŞENGIYA BÎRDOZİYÊ BINGEH E

Li welatên wekî me yên ku tê de şerê gel, rawestgeheke pêwîst e, di têkoşîna şoreşger de gundî, hêza sereke ne; proleterya, hêza pêşeng e û taybetmendiya pêşengiya proleteryayê, bîrdozî ye.

Li gorî vê formulasyona marksîst, di Şoreşa Gel a Demokratîk de bicihbûna çînan gelekî zelal e. Weke ku tê zanîn, encamên dahûrandinên çînî yên marksîst her tim bi formulên kurt têne diyarkirin. Hosteyên weke Marks, Engels, Lenîn, Stalîn û Mao encamên ku ji dahûrandinên şênber bi dest xistine, hertim bi awayekî razber formule kirine.

Ji ber ku ev formulasyon, razberkirinên zanistî ne, mirov nikare şîroveya peyvan ji bo wan çê bike. Ji ber ku ev formulasyon, taybetmendiyê diyar dikin. Ango formulên marksîst, vegotina razber a bi çend peyvan a dahûrandinekê ne. Û ev razberkirina bi çend peyvan, bi giştî nêrîneke stratejîk rave dikin. Mînak, li gorî formula “proleterya, hêza sereke ye; gundî, hêza şûngir in” di şoreşê de bicihbûna çînan, hevsengiya di navbera wan de, şêwaza xebata şoreşger û têgihiştina rêxistinê cuda ne û li gorî formula “proleterya, hêza pêşeng e; gundî, hêza sereke ne” cudatir in. Li gorî van herdu formulan, di şoreşan de du riyên gelekî cuda têne şopandin.

Ji vê hêlê ve di marksîzmê de formulasyonên bi vî rengî, di nava qalibên teng de peyv bi peyv nikarin werin şîrovekirin.

Lê belê kesên ehmeq, kesên ku ji marksîzmê tiştekî fêm nakin an jî derewîn û dekbazên ku dixwazin oportunîzma xwe veşêrin, di nava qalibên teng de formulasyonên marksîst (peyv bi peyv) şîrove dikin.

Piştî vê danasîna kurt, em behsa hin tawanbariyan bikin ku hin komên oportunîst li ser me dibêjin, bikin.

Li gorî kovara ASD’yê nêrîna me ya di derbarê di şoreşê de bicihbûna çînan de ya “proleterya, hêza pêşeng e; gundî, hêza sereke ne; pêşengiya proleteryayê, pêşengyeke bîrdozî ye”, şaş e û ne li gorî stratejiya lenînîst e. Li gorî wan heger mijar bi vî awayî were formulekirin, ev tê wê wateyê ku bêyî proleteryayê, bi gundiyên ku pêşengiya bîrdoziya proleteryayê pejirandine re, şoreş dikare pêk were. Li gorî wan parastina pêşengiya bîrdoziyê, parastina Populîzma Narodnik e. Ya rast ew e ku hêza sereke proleterya û gundiyên xizan e. Pêşengiya proleteryayê ne bîrdozî ye, lê belê pêşengiyeke çalak e…

Wê xwendekar bibînin ku nivîskarê ku formulasyona me ya di derbarê di şoreşê de bicihbûna çînan de wiha şîrove dike, wê di kîjan çarçoveyên ku me li jor diyar kirine de were nirxandin.

Ev nivîskarê ku vê formulasyona marksîst, bi awayekî neaqilane gotin bi gotin şîrove dike, gelo xwendekarekî zanîngehê yê nûgihayî yê ku hayê wî ji marksîzmê tune ye yan jî ehmeqekî ku serê wî naşixule ye?

Ne yek ji van e jî. Ev kesê ku ev nivîs nivîsiye yek ji tifingên kevn ên sosyalîzmê yên dekbaz e ku baş dizane ku wê ev mijar bi vî awayî were şîrovekirin.

Ligel ku dizanîbû ji vê nivîsê wê ev encam dernekeve jî ev kar kiriye. Ev revizyonîstê ku êdî gelekî aşkere bûye û êdî xeta xwe ya dûvikbûnê venaşêre jî, bi armanca bidestxistina çend alîgiran, xwe bi vê xerakirina ehmeqane ve girê daye.

Ev kesê ku berê digot “hêzên eniya çepgir ên bûrjûwaziya neteweyî dikarin pêşengiya şoreşê bikin; şaş e ku mirov pêşengiya çîna karkeran weke rastiyeke teqez bibîne; bêyî çîna karkeran jî şoreş dikare were lidarxistin” dema rastî rexneyên di cih de hat, ji dêvla ku rexnedayîna xwe bike, got “dema min behsa hêzên eniya çepgir ên bûrjûwaziya neteweyî kir, min dixwest ez behsa pêşengiya karker û gundiyên xizan bikim” û bi vî awayî xwe wiha nîşan da li gel proleteryayê, pêşengiya gundiyên xizan jî dipararêze. Ev kes îro jî me bi Popolîzma Narodnîk tawanbar dike! Ev kesê ku heta doh jî digot “di nava demokrasiya Filipînê de partiya proleteryayê nikare were avakirin”, îro bêyî ku şerm bike me bi dijberiya partiya proleteryayê tawanbar dike ku em dibêjin di nava her şert û mercan de partiya sosyalîst dikare were avakirin.

Û îro ev kesê ku dibêje proleterya him hêza sereke ye him jî hêza pêşeng e, di nivîsa bi îmzeya Aydinlik’ê ya kovarê de, di vê heyama ku partiya proleteryayê tune ye de dibêje ku “Em Di Wê Hêzê De Ne Ku Faşîzmê Têk Bibin” û behsa sepandina bernameya Şoreşa Demokratîk a Neteweyî ya bi destê desthilatdariya bûrjûwaziya reformîst dike ku ev jî dikare bi riya hêza leşekrî ya çînên serdest pêk were.

Tevgera ku ev kes nûnertiya wê dike, tevgereke wiha ye ku ne diyare bê çi dibêje (di bingeha xwe de diyar e), li gorî bûyerên rojane polîtîkayê diyar dike û tevgereke polîtîk a belengaz e ku di nava çirava pragmatîzma bûrjûwaziya biçûk de melevaniyê dike.

Ev tevger, bi awayekî necidî me bi wê yekê tawanbar dike ku qaşo em li ser navê proleteryayê, lê bêyî proleteryayê şoreşekê dixwazin (ew bi xwe jî dibêjin ku “sosyalîzm, bîrdoziya gundiyên xizan in”) û em Populîzma Narodnîk diparêzin.

Lê ligel hertiştî em bersiva vê rexneya “teorîk” bidin. Dema em li nivîsên Mao Tse Tung binerin wê were dîtin ku di hin nivîsan de dibêje “proleterya hêza pêşeng e, gundî hêza sereke ne” û di hin nivîsan de jî dibêje “proleterya, gundî û bûrjûwaya biçûk a bajaran hêza sereke û çalak in”. Li gorî Lin Piao “hêza sereke ya şoreşê, gundî ne”. Gelo Lin Piao û li gorî hevoka pêşîn Mao, proleteryayê û bûrjûwaziya biçûk a bajaran paşguh dikin?

Heman rewş di nivîsên Stalîn û Lenîn de jî hene ku Şoreşa Gel a Demokratîk a Rûsî ya yekemîn û duyemîn formule kirine.

Lenîn, di rûpela 58’an a Du Taktîk’ê de karkeran, gundiyan û bûrjûwaziya biçûk a bajaran weke hêza sereke ya şoreşê diyar dike. Û di tevahiya pirtûkê de jî weke hêza sereke behsa proleteryayê dike. Her wiha Stalîn jî di nivîsên xwe de weke hêza sereke ya şoreşa gel a demokratîk tenê behsa proleteryayê dike.

Gelo Lenîn di Du Taktîk’ê de gundîtiyê û bûrjûwaziya biçûk a bajaran bi şaşitî xistin nava hêzên sereke yên şoreşê? Gelo pênûsa wî şaş bû? Dema ku Stalîn weke hêza sereke ya şoreşê tenê behsa proleteryayê dike, li dijî vê gotina Lenîn dernakeve?

Heger mirov weke ku ASD dike, formulasyonên sosyalîzma zanistiyê peyv bi peyv şîrove bike, encamên wiha çewt û tewş derdikevin holê.

Di navbera nivîsên Lin Piao û Mao de û di navbera nivîsên Stalîn û Lenîn de nakokî tune ne. Berovajî vê yekê wekheviyek û hevsengiyek heye.

Weke ku tê zanîn formulasyonên cuda yên Mao û Lenîn, di derbarê di şoreşa demokratîk a gel de bicihbûna çînan de ne. Di herdu formulan de jî di şoreşa demokratîk a gel de rêza çînan cuda ye. Ji ber cudahiya rewşên şênber, ev cudahî derketiye holê. Formulasyona Lenîn û Stalîn, li welatekî ku ne di bin dagirkeriya emperyalîzmê de ye û şerê gel ne gaveke neçar e, şoreşa gel a demokratîk rave dike. Formulasyona Mao û Lin Piao jî, li welatekî ku di bin dagirkeriya emperyalîzmê de ye û neçar e ku ji bo şoreşê şerê gel bide meşandin, şoreşa gel a demokratîk rave dike.

Şoreşa demokratîk a gel, şoreşa hemû gel e. di vê merhaleyê de gel, proleterya ye, gundî ne û bûrjûwaziya biçûk a bajaran e. Hêzên sereke yên şoreşa gel, ev çîn in. Di formulasyona Lenîn û Stalîn de, ji ber ku herî zêde ew tev li şoreşê dibe û hêza herî girseyî û çalak e, weke hêza sereke tenê behsa proleteryayê tê kirin.

Li gorî Lenîn û Stalîn, wê di encama serhildana gel a li bajarên mezin, Çariya Rûsî were hilweşandin. Di encama serhildana bajaran wê desthilat were bidestxistin û şoreş wê ji jor ber bi jêr ve, ji bajaran ber bi gundewaran ve pêk were.

Li bajarên mezin jî hêza sereke ya şoreşger, proleterya ye. Di artêşa şoreşeke wiha de (Artêşa Sor) û di fermandariya wê de (partiya proleteryayê), pêwîst e ku hejmara proleteran zêde be. Ji vê hêlê ve ne tenê di warê bîrdoziyê û polîtîk de, lê belê di warê pratîkê de jî partiya proleteryayê, koma pêşeng e. Proleterya, him hêza sereke ye him jî hêza pêşeng a vê şoreşê ye. Ango ji ber ku di vê şoreşê de qada sereke ya şer bajar in, hêza girseyî ya sereke ya şoreşê jî proleterya ye.

Lê belê li welatên ku di binê dagirkeriya emperyalîzmê de ne û pêwîst e ku şerê rizgariyê(Şerê Gel) bide meşandin, di Şoreşa Gel a Demokratîk de bicihbûna çînan ne bi vî awayî ye.

Welat, di binê dagirkeriyê de ye (Veşartî an jî aşekre). Û rêveberî jî xwe dispêre burokrasî û militarîzma bajarên mezin û di destê hevbendiyeke paşverû de ye ku dijminê dagirker jî di nava wê de cih digire. Li welatên wiha ji bo lidarxistina şoreşê, pêwîst e ku beriya hertiştî şerekî rizgariyê (şerê gel) were kirin. Ji ber vê yekê, ango ji ber ku pêwîst e ku şerê gel were kirin, li wan welatan di Şoreşa Gel a Demokratîk de bicihbûna çînan cuda ye. Eniya dij-şoreşê ya ku xwe spartiye emperyalîzmê, hêza xwe ya mezin daniye bajarên mezin û cihên girîng ên ku tê de gelheya proleteryayê zêde ye û bi vî awayî li van deveran venêrîna xwe zêde kiriye. Xala lawaz a vê rêveberiya xayîn, gundewaran in. Pratîka hemû şerên rizgariyê (şerên gel) ên cîhanê ji me re wia dibêjin; bi şerê rêxistinkirî yê gel ê ku ji gundewaran ber bi bajaran ve tê û ji hinmerhaleyan derbas dibe re mirov dikare bigihêje serkeftinê.

Li qada sereke, li gundewaran, girseya gel jî, gundî ne. (2) Ji ber vê yekê jî di Şoreşên Gel ên Demokratîk de weke tevlibûna çînî, rista sereke ne ji hêla karkeran ve, lê belê ji hêla gundiyan vê tê leyistin. Ango hêza sereke ya girseyî ya şoreşê ne karker in, lê belê gundî ne.

Dema em mijarê bi vî rengî diyar dikin, ev nayê wê wateyê ku têkoşîna li bajaran biçûk tê dîtin. Berovajî vê yekê têkoşîna li bajaran, ji ber hêza mezin a dijmin a li vê qadê, wê di nava mercên dijwartir de were meşandin. Ji tevgera bêzarkirinê heta tevgerên girseyî yên demokratîk, hemû rêbazên têkoşînê, wê di rojeva şerê şoreşger ê li bajaran de bin. Wê di şerê vê qadê de rista herî çalak, a proleteryayê be. Lê ji ber ku qada sereke ya şer gundewar e, wê tevlêbûna çînî ya proleteran, li gorî tevlêbûna gundiyan hindiktir be.

Heger partiya proleteryayê di vê şerê rizgariyê yê li dijî emperyalîzmê de dixwaze pêşengiyê bike, pêwîst e ku li qada sereke ya şer, bi hemû hêza xwe cih bigire. Di Şerê Rizgariya Cezayirê de ji ber ku partiya proleteryayê giranî dabû bajaran, nikarîbû pêşengiyê bi dest bixe. Di Şerê Rizgariyê de ji ber ku qada sereke ya têkoşînê gundewar in, hêza çalak (Artêşa Gel) jî ji gundiyan pêk tê. Rêxistina ku fermandariya vê artêşê dike jî (partiya girseyî ya siyasî ya proleteryayê) bi piranî ji gundiyan pêk tê. Li welatên ku bajar dibin bingeh û bi serhildaneke sowyetîk şoreş dikare bigihêje serkeftinê, partiyên siyasî yên proleteryayê, di heman demê de yêkîneya pêşeng a fizîkî ya proleteryayê ye jî. Lê li welatên ku em behsa wê dikin, wiha nabe. Li welatên wiha, partiyên girseyî yên siyasî yên proleteryayê, avaniyên bîrdozî û polîtîk in. Li van welatan partiya girseyî ya siyasî ya proleter (rêxistina şer), şerê gel weke avaniyeke bîrdozî Û polîtîk a proleteryayê bi rê ve bibe, wê karibe şoreşê bigihêjîne serkeftinê. Pêşengiya bîrdoziyê ya ku em behsa wê dikin, ev e.

Pêşengiya bîrdoziyê ew e ku di partiya proleteryayê de hejmara gundiyên xizan gelek be û ev partî, weke yekîneya pêşeng a proleteryayê, şerê gel bi rê ve bibe.

Pratîka hemû welatên mêtîngeh û nîv-mêtîngeh en ku zora emperyalîzmê birine û şoreş pêk anîne nîşan dide ku pêşengiya proleteryayê ya di nava şoreşê de, pêşengiyeke bîrdoziyê ye.

Komên ku xwe naspêrin şerê giştî yê gel û ji hêza xwe ya cewherîn ne bawer in û pişta xwe bi hêzên din ve girê didin, ji bo ku karê şoreşê zehmet bikin û li ser navê “çepgiriyê”, polîtîkayên xwe yên dûvikbûnê veşêrin, li gorî bicihbûna çînan a şoreşa sowyetîk, pêşengiya fizîkî ya proleteryayê diparêzin. Komên wiha, ji bo ji çavê milîtanan nekevinü bi awayekî aşkere li dijî şerê gel dernakevin.

Bicihbûna çînan, di şoreşê de xaleke jêneveger a şerê gel e. Komên wiha, li ser navê proleteryayê li dijî vê derdikevin û qaşo bi rexneyên “çepgir” ên weke “ew dixwazin bêyî proleteryayê têkoşîna şoreşgerî bimeşînin; ev, populîzma narodnîk e” hewl didin xwe ji vê rewşê rizgar bikin.

Heger pêşengiya pratîkî were hilbijartin, ji ber dagirkeriya emperyalîzmê û li bajaran venêrîna xurt a eniya dij-şoreşê, ji bo lidarxistina şoreşê mercên şênber û yên subjektîf ên proleteryayê pêk nayên. Li welatekî ku di binê dagirkeriya emperyalîzmê de ye, bêyî ku şerê rizgariyê (şerê gel) were meşandin, ne pêkan e ku şoreş jî pêk were. Ji ber vê yekê jî kesên ku xwe naspêrin şerê rizgariyê, xwe naspêrin şoreşê jî.

Li gorî vê “çepgiriya” menşevîk a dekbaz, heta ku emperyalîzm weke pergalekê bi giştî hilweşe, şoreş tê taloqkirin. Heta wê demê jî (demeke ne diyar e) ev komên revizyonîst, di binê çengê bûrjûwaziya reformîst de bi stranên tûj ên “çepgiriyê”, wê hewl bidin girseyên kedkar razînin.

Weke ku tê dîtin, ev çepgiriya menşevîk a kovara Aydinlik’ê ya Mihrî Bellî, teqez digihêje revizyonîzmê û hevkariya di navbera çînan de.

Ne tenê Aydinlik’a Mihrî wiha ye; dekbazên qaşo Maoîst ên ku bi dubendiyeke vala û tewş a weke “pêşengiya bîrdoziyê ya çîna karkeran an jî pêşengiya bîrdozî, polîtîk û rêxistinî ya çîna karkeran” li dijî pêşengiya bîrdoziyê derdikevin jî, TİP’a ku pêşengiya pratîkî diparêze jî û Rojnameya Sosyalîst a şopdarên Kivilcimli jî teşeyên cuda yên vê çepgiriya menşevîk diparêzin.

Weke ku tê dîtin kovara Aydinlik’ê ya revizyonîst, nivîsa bi navê “Di Derbarê Taybetmendiya Oportunîzma Nû De” ya ku di teşeyê de armanca wê dekbazên PDA’yê bû, lê belê di rastiyê de li dijî hemû revizyonîstan bû (ya ku di hejmara 20’emîn a Aydinlik’ê de hate weşandin), piştî 7 mehan napejirîne û rexnedayîna xwe dike. Her wiha ji ber ku nikarin bersiva dekbazên PDA’yê bidin, di qorziyên kovara xwe de bi qaşo hin rexnedayînan, li ser navê revizyonîzmê hewl didin bersivê bidin.

Bila ASD sax be, bi vê hewldana xwe ya dawî karême hêsan kir! Malbata nivîsê ya ASD’yê dibêje ku ev nivîsên li dijî revizyonîzmê yên ku di kovara wan de hatine weşandin, li dijî polîtîkaya kovarê ne û rexnedayîna xwe dike û bi vî awayî revizyonîzma xwe jî bi awayekî aşkere radigihîne.

Em jî ji ber vê helwesta wan a aşkere û wêrek a di riya revizyonîzmê de, malbata nivîsê ya ASD’yê pîroz dikin! Bila riya we vekirî be! Şikir ku me destê xwe ji we rizgar kir!

Kesên weke hev, li cihekî kom dibin û kesên cuda jî li cihekî cuda kom dibin! Vaye, cewiyên ASD û PDA’yê jî di heman çiravê de melevaniyê dikin!

JI BER KU DI ŞERÊ ŞOREŞGER DE QADA SEREKE GUNDEWAR IN, HÊZA SEREKE YA ŞOREŞÊ JÎ GUNDÎ NE

Pasîfîzma PDA’yê jî di şoreşa demokratîk de di derbarê bicihbûna çînan de xerakirineke din a oportunîst dike. Li gorî van “Maoîstên” sexte, ne ji ber ku di şoreşê de şerê gel, pêlikeke jêneveger e, gundî dibin hêza sereke; lê belê ji ber ku girseyên mezin ên gundiyan, di nava têkiliyên feodal û nîv-feodal de ne, hêza sereke gundî ne! “Avaniya civakî ya welatekî, hêza sereke ya şoreşekê diyar dike…. li welatê me hêza sereke ya şoreşê, gundî ne. Ev yek, di heman demê de tê wê wateyê ku şoreşa me, şoreşa demokratîk e. (…) Ji ber ku di bingeha xwe de di nava têkiliyên nîv-feodal de ne, di şoreşa me de hêza sereke ji gundiyan pêk tê.” (PDA, hejmar:26, rpl:3,108, her wiha bnr rpl:29,3)

Weke ku tê dîtin sextekarên PDA’yê dibêjin ku di welatên wekî welatê me yên ku dagirkeriya emperyalîzmê lê hene de ji ber taybetmendiya çînî ya şoreşê, gundî hêza sereke ne.

Ev, nêrîneke “mantiqî” û “li gorî pirtûkê” ye; lê belê weke nirxandinên menşevîkan “mantiqî” û “li gorî pirtûkê” ye. Sextekarên PDA’yê jî weke menşevîkan di navbera taybetmendiya çînî ya şoreşê û riya kardarî ya çînan de li wekhevîbûnê digerin. Li gorî hişmendiya van sextekaran, di şoreşa demokratîk a gel a li Rûsyaya Çarî pêk hat de pêwîst bû ku hêza sereke ne proleterya bûya, lê belê pêwîst bû hêza sereke gundî bûna. Û Lenîn û Stalînê ku digotin “proleterya, hêza sereke ye; gundî, hêza şûngir in” jî şaş bûne! Ev formulasyona Lenîn û Stalîn şaş e!

Mantiqîbûna dahûrandina “hêza sereke” ya sextekarên PDA’yê wiha ye. Van sextekaran di destpêkê de digotin çîna karkeran him hêza sereke ye him jî hêza pêşeng e, piştî rexneyên me, di rûpêlên kovara xwe de ev şaşitî sererast kirin. Lê belê di pratîkê de ev xeta revizyonîst berdewam kir. Ji ber ku rastiya mijarê fêm nekirine (û armanca wan tune ye ku ji bo şoreşê şer bikin), dema ku dixwazin şaşitiyekê sererast bikin, dikevin nava şaşitiyeke din.

Sedema bûyina hêza sereke ya gundiyan ne ev e. Ne ji ber ku şoreş, li dijî feodalîzmê ye, hêza sereke gundÎ ne. Kesên ku mijarê bi vî rengî diyar dikin, bi hişmendiya teng a menşevîzmê cîhanê şîrove dikin.

Îro li welatên wekî Tirkiyeyê yên ku di binê dagirkeriya emperyalîzmê de ne gel di nava xizaniyeke mezin de ye, mercên jiyanê zehmet in û gel tê mêtin. Hemû beşên gel ji jiyana xwe ne razî ne û weke hêtûnekê li ber teqandinê ne. Mercên şênber ên şoreşê amade ne. Lê ji ber ku welat di binê dagirkeriyê de ye pêwîst e ku ji bo şoreşê, li dijî emperyalîzmê şerê gel were meşandin. Xala lawaz a vê rêveberiya zordest jî, gundewar in. Xeleka lawaz a vê zincîra rêveberiya paşverû û xayîn, gundewar in. Incex li qadên sereke û yên alîkar ên gundewar û bajaran, piştî şerekî gel ê ji merhaleyên cuda derbas dibe, em dikarin bigihêjin serkeftinê. Şerê gel, ne şerê komeke biçûk a pêşengan e; şerê gelê kedkar e. Ji ber ku di şerê gel de qada sereke ya têkoşînê gundewar in, hêza sereke ya şer jî gundî ne.

Marks, Engels, Lenîn û Stalîn ji şoreşa gel a demokratîk re dibêjin şoreşa çandiniyê. Ji ber ku ev şoreş, wê girseyên mezin ên gundiyan ji nîrê feodal rizgar bike û wê dawî li rêveberiya axatiyê bînê. Ji hosteyên marksîst tenê Mao ji vê şoreşê re (ji bilî têgeha şoreşa çandiniyê) dibêje şoreşa gundiyan. Ne ji ber ku ev şoreş tenê şoreşa çandiniyê ye Mao wiha dibêje; sedema vê pênase ye ew e ku qada sereke ya têkoşînê gundewar in û hêza sereke ya girseyî ya şoreşê jî gundî ne.

Bi kurtasî di vê şoreşê de ne ji ber ku ev şoreş, şoreşa çandiniyê ye, gundî hêza sereke ne; lê belê ji ber ku qada sereke ya şer gundewar in, gundî hêza sereke ne. Bi gotineke din di şoreşên welatên ku di binê dagirkeriya emperyalîzmê de ne û pêwîst e ku şerê gel bidin meşandin de hêza sereke, gundî ne!

HÊLA LEŞKERÎ, JI HÊLÊN BÎRDOZÎ Û POLÎTÎK CUDA NIKARE WERE NIRXANDIN

Şer, berdewamkirina polîtîkayê ya çekdarî ye. Taktîk û stratejiyên cuda yên leşkerî, encamên cuda yên bîrdozî û polîtîkayên cuda ne. Ango li welatên ku di binê dagirkeriya emperyalîzmê de ye xeta bîrdozî û polîtîk a nêrîna ku dibêje ji bo serkeftina şoreşê pêwîst e şer ji gundewaran ber bi bajaran ve here, cuda ye; xeta bîrdozî û polîtîk a nêrîna ku dibêje pêwîst e şer ji bajaran ber bi gundewaran ve biçe, cuda ye. Xeta bîrdozî û polîtîk a nêrîna yekemîn, xeteke şoreşger a proleteryayê ye; ya duyemîn jî xeteke oportunîst e.

Hêla leşkerî tu carî ji hêla bîrdozî û polîtîk cuda nabe. Hemû kesên oportunîst  van hêlan cuda dikin. Dahûrandinên hin komên oportunîst ên welatê me, mînakên vê yên şênber in.

Li gorî sextekarên PDA’yê heger em bêjin “qada ku eniya dij-şoreşê lê herî lawaz e, gundewar in; ji ber ku qada sereke ya şer gundewar in, hêza sereke jî gundî ne”, ji ber ku me dahûrandina di şoreşê de bicihbûna çînan, weke neçariyeke leşkerî bi mijareke taktîkê ve girê daye, em şaş in. (Bnr: PDA, hejmar:29, rpl:3).

Kovara Aydinlik’ê ya Mihrî Bellî jî bi gotinên cuda, heman nêrînê diparêzin. Li gorî vê kovarê hilbijartina bajaran an jî gundewaran, tenê mijareke leşkerî ye. Ji ber ku mijareke leşkerî ye jî rista vê yekê di mijareke bîrdozî û polîtîk a weke di şoreşê de bicihbûna çînên civakî de tune ye. (Bnr: ASD, hejmar:27, rpl:209).

Û bi nivîsa “Yeter Be” re, Rojnameya Sosyalîst jî tev li wan dibe. (Bnr: Rojnameya Sosyalîst, hejmar:9,16)

Weke ku tê dîtin ev hersê komên ku ji hev cuda xuya dikin û weke dijminên hev tên dîtin, li ser vê mijarê dibin yek. Ev mijar, ne mijareke jirêzê ye; mijareke sereke ya teoriya şoreşê ye.

Li gorî van hersê koman hêla leşkerî û hêlên bîrdozî û polîtîk ên mijarê ji hev cuda ne. Teoriya şoreşa Lenînîst û di vê teoriyê de rewşa çînan, mijarên bîrdozî û polîtîk in; şaş e ku mirov vana bi mijareke leşkerî ve girê bide. Mijara bîrdozî û polîtîk û mijara leşkerî ji hev cuda ne.

Li Tirkiyeyê sê eniyên cuda (4) (bêguman xayinên TÎP’ê ji hêla herkesî ve têne nasîn) yên oportunîzmê wiha ne. Li welatên Amerîkaya Latînî jî hin komên revîzyonîst û oportunîst hene ku di bingeha xwe de li dijî şerê gerîla ne, di bernameya xwe de jî dibêjin “li gorî pêwîstiyê, serî li hemû rêbazên têkoşînê tê dan; heta gundewar, qadên sereke ne, lê em di destpêkê de li bajaran proleteryayê birêxistin bikin…” û di nava sê çar rêxistinbûnên “partiyê” de ne.

Ev, nêrînên şaş in û li dijî marksîzmê ne. Heger hinek mijarê bi vî rengî şîrove bikin, ew ji şerê gel tu tiştî fêm nakin. Şerê gel, şerekî leşkerî yê polîtîkbûyî ye. Ango di şerê gel de rêbaza sereke ya têkoşînê ya sosyalîstan, rêbaza şerê leşkerî ye. Ev şer jî bi rêbazên klasîk ên şer nayê meşandin, lê belê bi rêbaza şerê leşkerî yê polîtîkbûyî tê meşandin. Di vî şerî de hemû tevgerên demokratîk û yên aboriyê û hemû xwepêşandanên girseyî, bi têkoşîna leşkerî ya polîtîkbûyî ve girêdayî ye. Di rêbaza xebatê de pîvana sereke ya ku şoreşgeran ji revizyonîst û oportunîstan cuda dike, ev e.

Heger dagirkeriya emperyalîzmê hebe, hêza dijber teqez serî li zorê dide. Ji ber ku hêza dijber serîli zorê dide, polîtîkaya sereke ya şoreşgerî, têkoşîna leşkerî ye. (5) Xistina nava tevgerê ya çînan û hilbijartina qada têkoşînê, li gorî vê polîtîkayê diyar dibin.

Li gorî hemû komên revizyonîst û oportunîst ên li welatên ku di binê dagirkeriya emperyalîzmê de ne, şerê çekdarî tenê mijareke teknîkî ye û taktîkî ye. Li gorî wan a pêwîst ew e ku girse werin bîrewerkirin û ji bo şerê çekdarî, mercên civakî û derûnî werin amadekirin û afirandin. Lê belê ji ber dagirkeriya emperyalîzmê, mercên şênber ên têkoşîna çekdarî hertim hene.

Taybetmendiya her cûreyên oportunîzm û pasîfîzmê ya gerdûnî ew e ku di rewşên ku tê de mercên şênber ên têkoşîna çekdarî hene de bîrewerkirin û rêixstinkirina girseyan û şerê çekdarî ji hev cuda dikin. Beriya serhildana 1905’an, berdevkê Marksîzma Legal ê li Rûsyayê Struve wiha digot: “Serhildana çekdarî di encamê de tenê mijareke teknîkî ye. Ya herî girîng û lezgîn ew e ku girse werin bîrewerkirin û mercên derûniyê werin amadekirin.” (Lenîn, Du Taktîk, rpl:81).

Li welatê hersê komên oportunîst jî mijarê bi vî rengî dinirxînin û hişmendiya Struve bi awayekî din kûr dikin. Li gorî wan, diyarkirina nakokiya sereke ya hemdem a lenînîst a ku dibêje “Derbên herî kujer ên ku li emperyalîzmê bikevin, wê ji herêmên gundewar ên cîhanê derkevin. Xeleka herî lawaz a zincîra emperyalîzmê, gundewarên cîhanê ne. Ji ber vê yekê jî nakokiya sereke ya cîhanê, di navbera gelên gundî û emperyalîzmê de ye” şaş e. Ji ber ku ev diyarkirin xwe dispêre mijareke taktîkê ya weke divêtiya leşkerî.

Dahûrandinê qure yên hersê koman, digihêjin vê encamê!

Bi gelemperî komên pasîfîst ên li welatên wekî welatê me nabêjin “em li dijî şerê gel in” (TÎP ne tê de).

Di teşeyê de herkes şerê gel diparêze. Armanca wan yek e, lê gotegotên wan cuda ne. Heger em hinekî li ser gotegotên wan jî bisekinin em ê bibînin ku armancên wan jî ne yek in. Armanca sereke ya pasîfîzmê, teslimiyetkarî ye, şernekirin e. Kesên wiha, teslimiyetkariya xwe bi ferhenga marksîst dixemilînin. Hin ji wan dibêjin “hêza sereke proleterya ye”, hin ji wan dibêjin “proleterya û gundiyên xizan hêza sereke ne”, hin ji wan jî dibêjin “gundî hêza sereke ne”.

Ji ber vê yekê ji cudakirinên weke “Castrîst”, “Guevarîst” an jî “Marksîst”, bêwate ne. Mînakên vê yekê yên herî şênber jî li welatê me hene. Sextekarên me yên “Maoîst” ên ku hertim behsa şerê gel dikin û li dijî revizyonîzmê bi awayekî tund (!) têdikoşin, weke komên din ên ku wan bi revizyonîzmê tawanbar dikin, dahûrandinan dikin.

Ev kesên sextekar, di pratîkê de armancê şaş dikin û li gorî wan, şerê gel, şerê gundiyan e. Û wê gundiyên xizan şer bikin. Peywiran wan jî ne şer e, lê belê di nava gundiyan de belavkirina ramana Mao Tse Tung e. (“Di şerê gerîla de peywira kadroyên bûrjûwayên biçûk çi ye? Peywira wan ew e ku dakevin gundewaran û di nava girseyên gundiyan de ramana Mao Tse Tung belav bikin.”) (PDA, hejmar:25, rpl:40)

Piştî van gotinan, armanca wan a ji gotinên weke “çekan rakin, serî hildin…” jî baş tê fêmkirin. Jixwe wê ew çekan ranekin û serî hilnedin; wê gundiyên xizan şer bikin! Ji ber ku şerê gel, şerê gundiyên xizan e, ne şerê rewşenbîrên bûrjûwaziya biçûk e! Peywira rewşenbîrên bûrjûwaziya biçûk, ji bo gundiyan gihandina sosyalîzmê ye! Bi kovarên PDA û Karker-Gundî re vê peywira xwe (peywira belavkirina sosyalîzmê) baş bi cih tînin! Û dema heyama şerê çekdarî dest pê bike jî wê peywira wan bi dawî bibe. Wê êdî gundî şerê xwe bimeşînin. Ev “Maoîstên” rûniştî, ji ber vê yekê jî bi sê zimanan kovarekê derdixin. Ji ber ku li vir şer dest pê bike, wê li vir peywira wan xelas bibe û li derveyî welat wê çalakiya xwe bidomînin; amadekariya vê dikin!

Taybetmendiya oportunîzma PDA’yê jî wiha ye.

Mirov ji bingeheke bûrjûwaziya biçûk were tiştek cuda ye û mirov bibe rewşenbîrekî bûrjûwaziya biçûk tiştek cuda ye. Che Guevera û Fîdel Castro ji bingeheke bûrjûwaziya biçûk hatine, lê ew ne rewşenbîrên bûrjûwaziya biçûk bûn. Ew, heta dawî şoreşgerên proleter bûn!

Ji bingeheke bûrjûwaziya biçûk a gundan an jî ji bingeheke bûrjûwaziya biçûk a bajaran werin ferq nake; şoreşgerên profesyonel, şoreşgerên proleteryayê ne. Heger ev kes bibin şoreşgerên profesyonel, hemû girêdanên xwe yên bi çîna xwe re qut kirine. Ew êdî ne gundî ne ne jî rewşenbîr in; ew, şoreşegrên proleter in. Peywira wan ne tenê ew e ku hişmendiyê belav bikin; peywira wan şerkirin e jî. Wê heta mirinê şer bikin û bi şerkirinê jî wê di nava partiya proleteryayê de bibin proleter.

Di bingeha hemû cudahiyan de, weke ku oportunîstên PDA’yê dibêjin, xwestin an jî nexwestina şoreşê tune ye (ji ber ku hemû kesên ku ji xwe re dibêjin em sosyalîstên, dixwazin şoreş pêk were); di bingeha cudahiyan de ji bo şoreşê derketina rê û wêrekiya ji bo şer heye. Ji ber vê yekê jî “kesên ku ji bo şoreşê şer nekin, nabin sosyalîst”.

KURTULUŞ

HEJMAR: 1

15’Ê ADARA 1971’Ê

Jêrenot:

(1) Di van rexneyan de em ê tenê tawanbariyên “teorîk” bigirin dest. Yên ku xwe dispêrin derewan û xerakirinê, nabin mijara rexneyê jî. Mînak, li gorî kovara Aydinlikê ya Mihrî Bellî qaşo em dibêjin ku “Partiya proleteryayê ne li bajaran, lê belê li gundewaran tê avakirin”. Û nivîsa hevalê me Mahir Çayan a bi navê “Di Derbarê Taybetmendiya Nû Ya Oportunîzmê De” ya ku di hejmara 20’emîn a Aydinlik’ê de derketibû, weke çavkanî tê nîşandan. Di wê nivîsê de tiştekî wiha tune ye. Ev, xerakirineke gemar e. Lê belê em li hemberî vê yekê zêde matmayî neman. Lê belê em matmayî man ku hin hevalên ku 7-8 meh berê, heman ramanên ku di nivîsê de derbas dibin diparastin, îro nivîsa Mihrî Bellî ya ku xwe dispêre derewan û xerakirinan dipejirînin û di Aydinlik’ê de diweşînin. Ev jî dide nîşandan ku ev hevalên me yên ku dikarin bi kêrî tevgera şoreşê werin, êdî gelekÎ ketine nava çirava oportunîzmê. Ji bo van hevalên xwe em xemgîn in. Ji ber ku ev kesê ku ev nivîs nivîsiye, di xerakirin û derewan de pispor e. Kesê ku nivîsên Lenîn û Jaures li gorî xwe diguherîne, dikare nivîsên me jî li gorî xwe sererast (!) bike. Mirov dikare dekbaziyeke din a oportunîzmê li vê zêde bike. Oportunîzm, çavkaniyeke mezin a derew, durûtî û xerakirinê ye. Dema me û pêwîstî tune ye ku em serê xwe bi hilberînên vê çavkaniyê re biêşînin!

(2) Weke ku tê zanîn me di demên pêşîn de weke mijareke taktîkê, bajar ji xwe re kirin bingeh. Sextekarên PDA’yê vê yekê weke revizyonîzmê nirxandin: “Têkoşîna şoreşê ne kulîlkek e ku tu wê li bajaran mezin bikî û paşê bibî gundan” (PDA, hejmar:29, rpl:3). Em ê li vir behsa wê nekin ku me çima ji bo demeke kurt şerê li bajaran ji xwe re kir bingeh. Wê di navbera çend mehan de beşên 2’yemîn û 3’yemîn ên broşûra bi navê ŞOREŞA BÊNAVBER derkevin; wê li wir ev mijar bi awayekî berfireh were nirxandin. Wê piştî çend mehan xuya bike ku wê şerê şoreşgerî weke ku ew sextekarên “Maoîst” ên rûniştî di malan de mezin bibe yan jî wê bi çirûskekê di hiş, giyan û dilê gelê kedkar de pêş bikeve.

(3) Sextekarên PDA’yê piştî vê nivîsê, tiştên ku ji destpêkê ve nedipejirandin bi “rexnedayînê” pejirandin. Lê belê riya xwe ya pasîfîst berdewam kirin. Di nêrîna pêşîn de mirov dibêje qey tiştên rast dibêjin, lê belê ev kom di bingeha xwe de teoriya şerê gel xera dike û xeta pasîfîst a revizyonîzmê, bi gotinên tûj ên “Maoîst” didomîne. Ji ber vê jî ev kom, koma herî bênamûs, gemar û sextekar a pasîfîzmê ye.

(4) Di nava van de cihekî taybet ê Hikmet Kivilcimli heye. Kivilcimli nêzî 20 salan di zindanan de maye û li dijî koçberiya siyasî, di her demê de bi awayekî rast an jî şaş têkoşiyaye. Lê belê xeteke rastgir pêşniyar dike; ne xeteke Lenînîst. Ligel vê yekê jî di nava çepgiriya Tirkiyeyê de cihekî wî yê taybet heye. Em li hemberî pêşeroja wî rêzdar in. Weke ku di dîroka şoreşê de cihekî Rosa Luxemburg’a dij-lenînîst jî heye.

(5) Lê belê ev yek ne nêrîna Debray e ku dibêje “pêşengiya polîtîk, bi pêşengiya leşkerî ve girêdayî ye”. Li gorî me berovajî vê yekê, pêşengiya polîtîk sereke ye. Pêşengiya polîtîk jî, partiya marksîst-lenînîst e. Heger şerê gel ne ji hêla hin rêxistinan ve, lê belê ji hêla vê partiyê ve were meşandin, dikare bigihêje serkeftinê.


Wergera Ji zimanê Tirkî: Aram Alî

The post Mahir ÇAYAN: DI ŞOREŞÊ DE BICIHBÛNA ÇÎNAN appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
https://halkin-dg.com/turkiye/mahir-cayan-di-sorese-de-bicihbuna-cinan.html/feed 0
BÊHNA TÛJ A REVÎZYONÎZMÊ (I) * https://halkin-dg.com/guncel/behna-tuj-a-revizyonizme-i.html https://halkin-dg.com/guncel/behna-tuj-a-revizyonizme-i.html#respond Wed, 11 May 2022 20:01:56 +0000 https://halkin-dg.com/?p=11887

MAHIR ÇAYAN BÊHNA TÛJ A REVÎZYONÎZMÊ (I) * Weke ku tê zanîn Tirkiye, welatekî nîv-mêtîngeh û nîv-feodal e. Li welatekî wiha, têkoşîna şoreşgerî, ji bo serxwebûn û demokrasiyê tê meşandin. Ango pêwîst e ku armanca têkoşînê îro ew be ku Tirkiyek were avakirin ku tê de emperyalîzm û dûvik û hevalbendên wê hatibin paqijkirin; demokrasiyeke […]

The post BÊHNA TÛJ A REVÎZYONÎZMÊ (I) * appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>

MAHIR ÇAYAN

BÊHNA TÛJ A REVÎZYONÎZMÊ (I) *

Weke ku tê zanîn Tirkiye, welatekî nîv-mêtîngeh û nîv-feodal e. Li welatekî wiha, têkoşîna şoreşgerî, ji bo serxwebûn û demokrasiyê tê meşandin. Ango pêwîst e ku armanca têkoşînê îro ew be ku Tirkiyek were avakirin ku tê de emperyalîzm û dûvik û hevalbendên wê hatibin paqijkirin; demokrasiyeke wê ya neteweyî hebe û bi giştî serbixwe be. Têkoşîna avakirina Tirkiyeya serbixwe ya ku demokrasiya wê ya neteweyî hebe, ne tenê têkoşîna şoreşgerên proleter e, her wiha têkoşîna hevpar a hemû welatparêzên Tirkiyeyê ye.

Ji ber ku di nava vê nivîsê de pirsgirêkên di derbarê pêvajoya avakirina dewleta proleteryayê hene, ev ne tenê pêşniyareke ji bo Tirkiyeyê ye. Kesên ku hinekî agahiyên wan ên di derbarê zanistên civakî de hebin, dikare vê yekê bi awayekî aşkere bibîne. Armanca vê nivîsê ew e ku di teoriya şoreşê ya Marksîst û lewra jî di zanista Marksîst de xerakirinên di derbarê avakirina dewleta proleteryayê de derxe holê.

Her wiha pêwîst e ku ev rastî bi awayekî taybet were diyarkirin; “Dibe ku mirov tev li pergaleke ramanê bibe yan jî nebe; ev hilbijartin bi giştî di destê mirov de ye û karekî ramanî ye ku mirov dikare bi awayekî azad bike. Lê em bipejirînin an nepejirînin jî heger em bixwazin di nava ‘binamûsbûna zanistî’ de bimînin, pêwîst e ku bêyî xerakirinên wan, em zagon û dozîneyên pergalên ramanê deynin holê. Ji bo ‘binamûsbûna zanistî’ ev jî têr nake; pêwîst e ku em destwerdana xerakirinên berhemên hosteyên wê ramanê bikin û mijarê bi awayekî şênber deynin holê û xerakirinên heyî sererast bikin.

Heger Kenan Somer, ji bilî Marksîzmê di berhemeke sereke ya pergaleke din a ramanê de xerakirinek kiriba jî me yê destwerdana wê jî bikira û bi awayekî şênber danîba holê ku şîroveya mîrza Somer ‘li dijî naveroka berhemê ye’. (Ji ber binamûsbûna zanistî)

– I –

Hosteyên sosyalîzma zanistî, şerê şoreşgerî, weke têkoşîna aborî, siyasî û bîrdozî pênase dikin. Hêzên tarî yên ku bi amûra dewletê, bîrdoziyê, çand û hunerê û hwd. li hemberî sosyalîzma zanistî têk çûne, nikarin bi şer û tundiyê geşedana sosyalîzma proleteryayê û bihêzbûna wê asteng bikin; lê bir armanca ji bo demekê astengkirina wê, dikevin nava refên sosyalîst û proleter û hewl didin teoriya proleter û sosyalîst xera bikin, ji rê derxin û di nava refên şoreşger de tevliheviyê derxin.

“Diyalektîka dîrokê wiha ye ku serkeftina teorîk a Marksîzmê, kesên ku jê bibandor dibin neçar dike ku xwe bixin dirûvê Marksîzmê”(1)

Karê xerakirina teoriya sosyalîzma zanistî û şêlûkirina ramanan ne tenê bi zanebûn û bi nêta xerab tê kirin. Kesên ku bi armancên pîroz ên weke kêfxweşiya mirovahiyê derdikevin rê, ji ber ku xwe nikarin ji bermahiyên îdealîst ên 2000 salî paqij bikin û teoriya şoreşger fêm nakin (bi têgehên teoriya sosyalîst û proleter ve weke koleyan têne girêdan, di nava ajoyên çînayetiyê de şoreşê pêk naynin û dibin qaşo sosyalîst, tev li pratîkê nabin û dibin kesên ezez û hwd.) teoriya sosyalîst a zanistiyê xera dikin û bi vî awayî ji bo çînên paşverû kar dikin. Kesên wiha weke “sîxurên objektîf” têne binavkirin.

Hosteyên sosyalîzma zanistiyê vê xetereyê ji destpêkê ve dîtine û li dijî dûvikên van hêzên paşverû yên ku xwe di binê rûpoşa zanistîbûnê de vedişêrin ên di nava refên şoreşger de di hemû jiyana xwe de têkoşîn meşandine. Geşedana sosyalîzma zanistiyê bi têkoşînên demdirêj ên li dijî van jirêderketinan xurt û bi hêz bûye. Kesên paşverû yên di nava refên sosyaîst de, ji kesên ku di nava refên dijber de cih digirin xeteretir in.

Bi kurtasî, hêzên dij-sosyalîst cilûbergên xwe diguherînin, dikevin nava refên şoreşger û teoriya sosyalîzma zanistiyê xera dikin; ji vê yekê re “oportunîzm” tê gotin. Oportunîzm, weke kerpezeyê (bûkalemûn) ye. Ji bo armancên xwe dikare bikeve her dirûvî û hertiştî bike.

“Oportunîzm xwe dixe nava gelek dirûvan û di nava tevgera sosalîst de derdikeve holê.Li gorî avaniya aborî û civakî ya wî welatî û asta geşedanê; li gorî asta zanebûn û rêxistinbûnê ya proleteryayê -ya ku bi asta geşedanê ve girêdayî ye- û li gorî taybetmendiya merhaleya şoreşê ya wî welatî, dirûvê oportunîzmê diyar dibe.Bi kurtasî li gorî nakokiyên sereke û yên talî yên wî welatî, oportunîzm teşe digire û cil û bergên xwe diyar dike.Di nava her cûre pêvajoyên şoreşê de, xwe bixe binê kîjan rûpoşê jî, oportunîzm ji têkoşîna bîrdoziyê direve. Dermanê jehra oportunîzmê, têkoşîna bîrdoziyê ye. Oportunîzm, tu carî nikare bi awayekî aşkere derkeve pêşberî şoreşgerên proleter.”(2)

Dema em dibêjin ku oportunîzm nikare bi awayekî aşkere derkeve pêşberî şoreşgerên proleter, em dixwazin vê yekê bêjin ku kesên oportunîst ji nîqaşên vekirî yên teorîk direvin; teoriya şoreşger biçûk dibînin û girîngiyê tenê didin pratîkê; heger merc û derfet hebin, li dijî fêrbûna sosyalîzma zanistiyê derdikevin û di nava partiyê de girîngiyê nadin perwerdeya sosyalîst.; dibêjin mercên welat ne guncan in û têgehên li dijî teoriya sosyalîst û zanistî bi kar tînin û tiştên dijber tînin ziman û ya herî girîng jî xwe li paş hosteyên sosyalîzma zanistiyê vedişêrin, nivîsên sereke yên sosyalîzma zanistiyê berovajî dikin û dozîneyên xwe yên oportunîst, weke dozîneyên sosyalîzma zanistiyê didin nasîn.

Ev oportunîzma ku me di dawiyê de behsa wê kir, ango oportunîzma ku berhemên hosteyên sosyalîzma zanistiyê xera dikin, dozîneyên awarte yên van hosteyên ên ku ji ber pratîkên civakî yên taybet û cuda yên hin welatan tenê ji bo wan welatan derbasdar in, weke dozîneyên gerdûnî derpêş dike yan jî berovajî vê yekê dibêje ku heta ku nakokiyên nelihevker ên berjewendiyê berdewam bikin ev dozîneyên sereke yên derbasdar ên gerdûnî, dozîneyên demên berê ne û ji bo vê demê ne derbasdar in û bi vî awayî tevliheviyê ava dikin û dozîneyên xwe bi awayekî veşartî derpêş dikin. Ev cûreyê oportunîzmê, cûreyê herî zirav û xetere ye û pêwîst e mirov li hemberî wê baldar be.

Ev cûreyê oportunîzmê bi taybetî jî li wî welatê nîv-mêtîngeh bêtir girîng dibe ku tê de ji ber ku berhemên sereke yên sosyalîzma zanistiyê di demeke kurt de hatine wergerandin, asta hişmendiya sosyalîst zêde ne bilind e; bi rêveberiya komeke oportunîst, partiyeke sosyalîst (!) heye ku li ser navê sosyalîzmê, oportunîzmê dimeşîne û ji bo demeke derbasdar be jî tevgera sosyalîst, di çavên girseyan de bêçare nîşan dide û dikare reşbîniyê ava bike.

Ji ber vê yekê jî pêwîst e ku em bi baldarî li ser danasîna pirtûkan a Kenan Somer’ê ku di kovara Emek’ê de dibêje ku ew pirtûkên sereke yên Marksîzmê dide nasîn, bisekinin.

Mîrza Somer, hewl dide bi berhemên Lenîn û Mao, ramanên xwe yên oportunîst biçespîne (!); ne ku berhemên sereke yên Marksîzmê dide nasîn. Vê yekê bi dubendiyeke balkêş dike; rêbaza diyalektîk a Marksîzmê xera dike û ji aliyekî ve hêmana dînamîka rêbaza Marksîst a “dahûrandina şênber a rewşên şênber” ji rê derdixe; derbasbûna razberkirina zanistî ya ji dahûrandina şênber a rewşên şênber, ango yek ji hêmanên sereke yên diyalektîkê “ji ya taybet ber bi ya giştî ve, ji ya giştî ber bi ya taybet ve di navbera van herdu riyên zanebûnê de girêdana navxweyî” paşguh dike; peşniyarên Marx ên ku wî ji bo mercên gelekî cuda û taybet ên sermayedariya beriya yekdestiyê derpêş kiribûn û ji hêla Lenînîzmê ve nayên pejirandin, weke ku di roja me ya îro de derbasdar in pêşkêş dike û hewl dide Marksîzma serdema sermayedar a yekdest, ango Marksîzm-Lenînîzmê bide aliyekî.

Somer bi taybetî jî hewl dide derbasdariya gerdûnî ya teoriya şoreşê ya di derbarê bi şoreşê parçekirina zorbaziya bûrjûwaziyê û veguherandina wê ya zorbaziya proleteryayê ya serdema emperyalîst a Marksîzm-Lenînîzmê, bi oportunîzmê veşêre.

Em ê di vê nivîsa xwe de hewl bidin di dema danasîna Dewlet û Şoreş’ê ya ku yek ji berhemên sereke yên Lenînîzmê ye, teoriya şoreşê ya Lenînîst çawa rastî hewldana xerakirinê hatiye.

-II-

“Di mijara pêkhatina şoreşa sosyalîst a bi riyên aştiyane de pûş û qirşik tevlihev dibin û bêhneke tûj a revîzyonîzmê tê ber pozê hin kesan.” (Emek, hejmar:5, rpl:6)

Bi rastî jî ji avakirina sosyalîzma zanistiyê heta roja me ya îro di mijara derbasbûna sosyalîzmê ya bi riyên aştiyane de pozên Marksîstan hertim bêhnê xweş distînin. Û bala wan jî hertim şiyar e ku jirêderketinek heye yan na.

Di serdema emperyalîst de, ji ber vê gotinê jî bêhneke tûj a revîzyonîzmê hatiye ber pozê Marksîstan.

Beriya ku em behsa kîtekîtên wê yekê bikin ku di heyama sermayedariya yekdest de çima bêhneke tûj a revîzyonîzmê ji vê gotinê belav dibe, em diyar bikin ku ev gotin di destpêkê de çi tîne bîra mirov.

Ev gotin, gotinên strana bi navûdeng a Enternasyonala 2’yemîn a ku ji hêla Bernstein, Plekhanov, Kautsky, Turati, Jaures û kesên wekî wan dihate gotin, tîne bîra mirov. Navê vê stranê “oportunîzm” û “sosyalîzma rastgir” e.

Her çiqasî Mîrza Somer bi awayekî aşkere vê yekê nayne ziman jî, di qaşo danasîna berheman de gotinên vê stranê di nava devê xwe de dibe û tîne. Hîm jî qaşo di riya hosteyan de dimeşe û gotinên stranê yên Bernsteinî, weke gotinên Marks nîşan dide.

– III –

Em bi kurtasî behsa wê yekê bikin ku derbasbûna sosyalîzma ya “bi riyên aştiyane” çi ye.

Di derbasbûna sosyalîzmê ya bi riyên aştiyane de riya parlementoya bûrjûwaziyê gengaz tê dîtin. Û derbasbûna sosyalîzmê ya bi riyên aştiyane, zorbaziya proleteryayê pêşbîn nake. Di serdema me de hemû partiyên sosyalîst ên parlementer ên ku dibêjin ku bi riyên aştiyane derbasbûna sosyalîzmê gengaz e, dema ku desthilatdariyê bi dest xistine, bi awayekî aşkere diyar kirine ku ew zorbaziya proleteryayê ava nakin. (3)

– IV –

“Ji bo kesên wiha –ji bo kesên ku di serdema sermayedariya yekdest de di mijara derbasbûna sosyalîzmê ya bi riyên aştiyane de bêhneke tûj a revîzyonîzmê tê ber pozên wan– pêwîst e ku em bi kurtasî behsa pêşeroja (rabirdû) vê mijarê bikin. Di bingeha xwe de ev mijar jî bi navê Marx dest pê dike. Bi rastî jî Marx, piştî çalakiyeke piştî Kongreya Lahey’ê ya sala 1872’yan a Enternasyonala 1’emîn axiviye û gotiye ku di nava hin mercan de kesên kedkar dikarin bi amûrên aştiyane bigihêjin armancên xwe. Marx, heman ramanî berê jî di kovara “The World” a Amerîkî (3’yê Tîrmeha 1871’ê) aniye ziman û gotiye ku li cihên ku mirov karibe bi ajîtasyona aştiyane zûtir û ewletir bigihêje armanca xwe, serhildana çekdarî ehmeqtî ye. Dîsa Marx, piştî axaftina xwe ya bi navûdeng a Amsterdam’ê , ji ber zagona dij-sosyalîst a ku di 1878’an de li Almanyayê kete meriyetê, digot ku heger xwediyên desthilatdariyê serî li tundiyê nedin, geşedana dîrokî dikare aştiyane bimîne, lê heger kesên ku berjewendiyên wan ji pergala kevn hebin serî li tundiyê bidin, wê çaxê tevgera aştiyane dikare veguhere tundiyê.” Mîrza Somer wiha dibêje. (Emek, hejmar: 5, rpl: 16) (4)

Di navbera tiştên ku Kenan Somer dike û tiştên ku rêberên oportunîst ên Enternasyonala 2’yemîn dikin de wekheviyeke sosret heye.

Lenîn, beriya 50 salî bi awayekî aşkere diyar kiriye ku ev xwarina ku rêberên oportunîst ên Enternasyonala 2’yemîn avêtibû nava sifreya Marksîzmê, ji ber ku dema wê derbas bûye “xera bûye” û ji lewra jî nayê xwarin û ji ber vê yekê jî li ser sifreya Marksîzmê cihê vê xwarinê tune ye. Mîrza Somer jî heman xwarina xerabe (him jî di dema danasîna berhema “Dewlet û Şoreş”ê de) dîsa aniye ser sifreyê. Mirov bi wî û bi vê wêrekiya wî ya mezin matmayî dibe. (5)

Li vê derê karê me jî ew e ku em gotinên hosteyên Marksîzmê yên ku van pêşniyarên oportunîzmê vala derdixin, derpêş bikin û bêtir vekin.

Di destpêkê de pêwîst e em bêjin ku heger hin kes di nivîseke di derbarê Marksîzmê de -him jî di danasîna “Dewlet û Şoreş”ê de- dibêtiya pêşbîniya Marx a ji bo merc û rewşên gelekî taybet hatiye derpêşkirin -her bi Lenînîzmê re ev dibêtî jî ji bo wan welatan ji meriyetê hatiye derxistin- û di tu berhemên sereke de bi awayekî dûvdirêj li ser nehatiye sekinandin a “derbasbûna sosyalîzmê ya bi riyên aştiyane” bi awayekî dûvdirêj binirxîne û gotinekê jî nebêje ku Marx û Engels, weke rêgezeke giştî şoreşa ku xwe dispêre “zorê” pêşbîn dikin, ew kes ramanên Marx û Engels xera dike.

Marx dibêje: “derbasbûna sosyalîzmê ya bi riyên aştiyane, di nava hin mercan de û li cihên ku kesên kedkar karibin bi riya ajîtasyonên aştiyane zûtir û ewletir bigihêjin armanca xwe gengaz e” û bi awayekî aşkere diyar dike ku ev rêbaz, ji bo rewşên awarte derbasdar e.

Marx, “derbasbûna sosyalîzmê ya bi riyên aştiyane” ji bo Ingiltere û Amerîkaya ku taybetmendiyên wan ji Parzemîna Ewropayê gelekî cudatir in, weke dibêtiyekê pêşniyar dikin.

Di wan dîrokan de li herdu welatan jî sermayedarî, weke welatên din ên Ewropayê, di serdema “rikber a azad” de bû. Her wiha di encama kevneşopiya azadiya siyasî, Ingiltere xwediyê çîneke proleteryayê bû ku li gorî welatên din ên Ewropayê asta wê ya çandî bilind bû, di nava gelheyê de rêjeya wê zêde bû û di nava sendîkayan de baş xwe bi rêxistin kiribû; li aliyê din jî çîna sermayedar jî xwediyê çandeke lihevkirinê -bi hêsanî dikarîbû were kirîn- bû. Li gel van taybetmendiyên xwe jî ji ber ku burokrasî û milîtarîzma Ingiltereyê lawaz bûn û zêde pêş neketibûn, Marx, ji bo vî welatî pêşniyareke cuda dikir. (Rewşa Amerîkayê jî dişibiya ya Ingiltereyê). Li gorî Marx ji ber ku li Ingiltereyê çîna proleteryayê di warê çawanî û çendîniyê de xurt bû û burokrasî û milîtarîzm lawaz bûn, gengaz bû ku ne bi riya zorê, lê bi riyên aştiyane li Ingiltereyê şoreş pêk were.

“Di wê demê de mercên wê ramana ku pêşbîn dikir ku karker, dikarin bi riyên aştiyane stûyê sermayedarên Ingiltereyê xwar bikin afirandibû, ev bûn.”(6) Lenîn’ê ku ev gotin digotin, dida xuyakirin ku di heyama sermayedariya yekdest de, ev nêrîna ku ji bo heyama sermayedar a beriya yekdestiyê derbasdar e, êdî nirxê xwe winda kiriye û di vê demê de êdî merc hatine guhertin û li van welatan milîtarîzm û burokrasî êdî ji welatên din ên Parzemîna Ewropayê ne cudatir in û ji ber vê jî weke welatê din, li Amerîka û Ingiltereyê jî mercê sereke yê şoreşa sosyalîst bikaranîna “tundiyê” û şkandina “pergala dewletê” û bi riya avakirina zorbaziya proleteryayê, derbasbûna sosyalîzmê ye. (Lenîn di Dewlet û Şoreş’ê de, di rûpelên 51, 52, 53 û 84’an de vê yekê bi awayekî berfireh rave dike).

“Ev sînordarkirin, ango rewşa awarte ya ku Marx, ji bo Ingiltere û Amerîkayê derpêş dikir, heta ku li van welatan milîtarîzmeke pêşketî û burokrasiyeke pêşketî ava nebûba, wê derbasdar bûya. Li gorî nêrîna Lenîn, dema ku milîtarîzm û burokrasiya van welatan, bigihêje asta leza geşedana ji welatên Parzemîna Ewropayê ne zêdetir be jî, ne kêmtir, di nava mercên sermayedariya yekdest de ji holê radibe. Ji ber vê yekê jî şoreşa mezin a proleteryayê, li hemû welatên emperyalîst, ji bo geşedana ku berê xwe dayê sosyalîzmê, şerteke pêşîn e.”(7) (Stalîn, Di Derbarê Jirêderketinên Rastgir De, gotina dawî ya “Di Derbarê Jirêderketinên Demokrasiya Civakî ya Di Nava Partiya Me De, 3’yê Mijdara 1926’an, rpl:76)

Niha jî em behsa “zagona dij-sosyalîst” a Almanyaya 1878’an û lewra jî gotinên Marx bikin.

Kesên Marksîst, taktîk û rêbazên ku di demekê de ji bo rewşekê hatine pêşkêşkirin, di nava dîroka wê demê û mercên wî welatî de şîrove dikin. Marx, dizanîbû ku di wê demê de milîtarîzma Almanî gelekî xurt e û ligel ku bandora xwe ya berê winda kiribûn jî kesên “Goulsehalk” li ser proleteryayê bandorê dikin û ev komên anarşîst, bêyî ku mercên heyî guncav bibin, dikarin bikevin nava tevgerê û bibin sedema têkçûnekê. Ev zagona ku hemû rêxistinên sosyalîst, rêxistinên girseyên karkeran û ragihandina sosyalîst qedexe dikirin, di encama tevgerên karkeran ên sala 1890’î de, ango di encama dijberiyeke çalak de hatiye rakirin.

Her wiha gotina Marx a ku dibêje “heger tundî neyê meşandin, pêwîst e tundî neyê bikaranîn jî”, zagoneke giştî ya Marksîzmê ye. Di nava Marksîzmê de êrîşkarî û tundî tune ye. Lê belê bersiva tundiyê, bi tundiyê dide. Û heger bûrjûwazî zagonan xera neke, kesên Marksîst jî xera nakin.

Ev gotina zelal a Marks jî hatiye berovajîkirin. Kesên oportunîst ên wê demê jî, weke ku îro Mîrza Somer dike, bi çarlepka çûne ser gotina Marks a ku dibêje “heger serî li tundiyê neyê dan, geşedana dîrokê dikare aştiyane bimîne”. Engels, oportunîstên ku vê gotina Marks ji rê derxistine, bi tundî rexne dike. Ji hêla sosyalîstan ve tê zanîn ku di 19’ê pûşbera 1871’ê de berhema Engels a rexneyên di derbarê oportunîzmê de ya bi navê “Rexneya Reşnivîsa Bernameya Erfurt”ê, ji hêla Kautsky ve çawa hatiye veşartin û incex piştî 10 salan di Neue-Zeitung’ê de hatiye weşandin.

Di “Rexneya Reşnivîsa Bernameya Erfurt”ê de Engels, wan oportunîstên ku bi çarlepka çûne ser pêşniyarên rêbazeke aştiyane -tu carî pêşniyara bêçalakîbûnê nekiriye- yên Marks ên ji ber bihêzbûna milîtarîzma Almanî gotibû û hewl didan ji bo berjewendiyên xwe yên reformîzma bûrjûwaziyê bi kar bînin, bi tundî şermezar dike û wiha dibêje: “…lê çi dibe bila bibe pêwîst e bûyer bi pêş ve werin dafandin. Oportunîzma ku îro di beşeke mezin a ragihandina demokrasiya civakî de belav dibe, nîşan dide ku ev yek çiqasî pêwîst e. Ji ber tirsa nûkirina vê zagonê yan jî bi bîranîna hin ramanên ku di dema ku ev zagon di meriyetê de bû ne di wextê xwe de belav dibûn, niha ji partiyê tê xwestin ku ji bo ku hemû daxwazên wan bi riya aştiyane çareser bibin, li Almanyayê pergala heyî ya zagonî têr bibîne…” (Lenîn, Dewlet û Şoreş, rpl:90) Û piştî vê jî Lenîn wiha berdewam dike: “Demokratên civakî yên Almanî, bi tirsa ku ev zagona awarte were nûkirin tevdigeriyan; ev diyarde ji hêla Engels ve di asta yekemîn de dihate nirxandin û bêşik, weke oportunîzmê dihate diyarkirin.” (Lenîn, Dewlet û Şoreş, rpl:91)

Weke ku tê dîtin mijar gelekî zelal e; Marx, ji bo mercên awarte yên dîrokî û ji bo Amerîka û Ingiltereya beriya heyama gelekî taybet a yekdestiyê weke dibêtiyekê di derbarê “derbasbûna sosyalîzmê ya bi riyên aştiyane” de axivîbû; lê ev gotin ji hêla Lenînîzmê ve ji bo heyama beriya yekdestiyê dihatin pejirandin û rast dihatin dîtin, lê ji bo heyama sermayedariya yekdest, ne rast dihatin dîtin û nedihatin pejirandin.

Û kesên oportunîst li dijî teoriya Marksîst-Lenînîst, bi çarlepka bi van gotinan digirin û van gotinên Marx ji bo demogojiyên xwe dikin rûpoş.

Mîrza Somer dibêje ku ev mijar bi navê Marx dest pê dike; em ê niha Mîrza Somer weke kaxiza tûrnûsolê ya ku dikeve nava bazê bixin nava ramanên mamosteyên sosyalîzmê û derxin û bi gotinên Stalîn dawiyê li vê mijarê bînin:

“OPORTUNÎSTÊN HEMÛ WELATAN ên ku xwe bi vê sînordarkirina bimerc a Marx ve digirin û li dijî zorbaziya proleteryayê vê sînordarkirinê bi kar tînin, ji ber vê yekê ne Marksîzmê, lê belê mijarên xwe yên oportunîst diparêzin.” (8)

Hêmana sereke ya bîrdoziya Marksîst, “têkoşîna çînayetiyê” ye û ev hêman, beriya Marx jî ji hêla dîroknas û aborîzanên bûrjûwaziyê ve jî dihate pejirandin û lêkolînkirin. Cudahiya Marx ew e ku Marx, bi awayekî zelal diyar dike ku wê ev têkoşîna çînayetiyê, bi şoreşeke gelekî tund amûra dewletê ya bûrjûwaziyê parçe bike û bi riya zorbaziya proleteryayê sosyalîzm pêk were.

Marx jî, Engels jî weke ku Lenîn jî rave dike, xwe bi rêbazên pêkhatina şoreşê ve, ango bi mijarên teşeyî ve girê nedane; lewra difikirîn ku wê gelek rewşên nû derkevin holê û di nava pêvajoya şoreşê de gelek carî merc werin guhertin. Lê belê di bingeha ramanên Marx û Engels de, weke ku Lenîn jî diyar dike, “şoreşa ku xwe dispêre tundiyê” heye. Û ev yek, hêmaneke gelemperî ye.

“Dozîneya Marx û Engels a di derbarê jênevegeriya şoreşa ku xwe dispêre tundiyê, bi dewleta bûrjûwaziyê ve girêdayî ye. Dewleta bûrjûwaziyê, ne bi riya ‘qedandinê’, lê belê weke rêgeezeke giştî, bi riya şoreşeke ku xwe dispêre tundiyê, dikare cihê xwe ji dewleta proleteryayê (zorbaziya proleteryayê) re bihêle. Pesindayînên Engels ên di derbarê şoreşa ku xwe dispêre tundiyê û daxuyaniyên Marx, dinava hevsengiyeke giştî de ne. (Bila daxuyaniyên Xizaniya Felsefeyê û Manîfestoya Komunîst ên ku bi awayekî wêrek û zelal diyar dikin ku şoreşa ku xwe dispêre tundiyê jêneveger e, were bîra me; piştî 30 salî, di 1875’an de bila Rexneya Bernameya Gotha were bîra me ku Marx di wir de naveroka oportunîst a Bernameya Gotha bi tundî rexne kiribû). Ev pesindayîn ne encama “adiziyekê” ye; ne gotineke qelew e û ne daxwaza nîqaşekê ye. “Ev, encama wê neçariyê ye ku ramana şoreşa ku xwe dispêre tundiyê bi awayekî birêkûpêk bibe malê girseyan; di bingeha bîrdoziya Marx û Engels de ev heye.” (Lenîn, Dewlet û Şoreş, rpl:31)

Proudhon, digot ku heger bi riya “Bankaya Gel” ji bo karkeran kredî werin dayîn, wê têkoşînên çînî bi awayekî aştiyane çareser bibin. Bersiva Marx a li hemberî vê yekê zelal bû:

“…Incex di pergaleke ku tê de çîn û têkoşînên çînî tune ne de werarên civakî, wê veneguherin şoreşên siyasî. Heta wê demê, di berbanga guhertin û sererastkirina hertiştên civakî de wê gotina dawî ya zanista civakî wiha be: YAN TÊKOŞÎN AN MIRIN; AN ŞERÊ XWÎNDAR AN JÎ TUNEBÛN.”(9)

Lenîn, ramanên Engels, ji Anti-Duhring’ê wiha vediguhezîne: (10)“…Lê belê Mîrza Duhring gotinekê jî nayne ziman ku (ji bilî çavkaniya xerabiyê) di dîrokê de risteke din a tundiyê heye û bi gotinên Marx, tundî, zayînkarê hemû civakên kevn ên ku bi tiştên nû ducanî ne ye; amûra tevgera civakî ye ku teşeyên polîtîk ên kevn bûne û temene xwe qedandine têk dibe û wan parçe dike. Ew, tenê dilê xwe diêşîne û ji bo hilweşandina aboriya mêtîngeriyê, li derfeta pêdiviya tundiyê mikur tê…”

Weke ku tê dîtin Engels, ji ber ku bi peyvekê jî behsa teoriya şoreşê ya Marx nake -Duhring li derveyî riya aştiyane, tundiyê dipejirîne- Duhring rexne dike.

Û Kenan Somer? Somer, berhama “Dewlet û Şoreş”ê ya ku ramanên Marx ên di derbarê şoreşê de bi awayekî zelal derdixe holê di nava du sê rûpelan de dide nasîn û bi peyvekê jî behsa hêmana gelemperî ya Marx a di derbarê şoreşê de nake; lê belê weke ku pesnê gotinên Marx ên ku ji bo rewşên awarte pêşniyaran dihundirîne û ji daxuyaniyeke rojnameyekê hatiye wergirtin ên di derbarê derbasbûna aştiyane dide -her wiha di pirtûka ku tê danasîn de Lenîn diyar dike ku ji ber ku di dema emperyalîst de mercên heyî hatine guhertin, ev pêşniyar ne derbasdar e- û beşeke ji van sê rûpelan dide vê yekê. Gelo pêwîst e em çi wateyê bidin vê yekê!?

Dîrokê heta niha nîşanî Marksîstan kiriye ku heger ji nava gotinên kesên ku li gel ku sedemek tune ye bi taybetî behsa veguherandina aştiyane dikin çend gotinên vala yên qaşo şoreşgeriyê û çend bermahiyên ABC’ya Marksîzmê werin derxisitin, wê tenê revîzyonîzmeke tûj bimîne…

“… Ji bo revîzyonîzmê di wateya ku Marx bi kar tîne de lidarxistina şoreşê, êdî xewnek bû, xeyalek bû. Wê çaxê yekane armanca polîtîk çi dima? Bidestxistina zêdetirî %50’yî dengan…”(11)

Ji ber vê sedemê pêwîst bû ku mîrza nivîskarê Emek’ê zanîba ku di vê mijarê de pozê Marksîstan hestyar e. Heger ji vir em bêhna revîzyonîzmê bistînin, ev nayê wê wateyê ku em mijaran tevlihev dikin; berovajî vê yekê em sosyalîzma zanistiyê û revîzyonîzmê ji hev cuda dikin.

– V –

Kesên Marksîst dema ku dibêjin “dewleta proleteryayê incex bi şoreşê dikare were avakirin”, derfetên zagonîbûnê û parlementerîzma bûrjûwaziyê jî bi kar tînin. Lenîn, di berhema xwe ya bi navê “Nexweşiya Zarokatiyê ya Marksîzmê, Stratejiya Şoreşê” de diyar dike ku kesên Marksîst dikarin di nava parlementoyên herî paşverû de jî xebatê bimeşînin.

Li gorî wî parlementerîzm ne armanc e, lê belê amûr e. Ji ber vê yekê çalakiya parlementer, ezmûna kesên Marksîst e. Û xeteke zirav e. Gotina Lenîn zelal e: “Çalakiya parlementer payeya xulamtiyê dide hin kesan -hin kesên ku xwe weke Marksîst nîşan didin û ji bo hin kesan jî mişextî û ccezayên giran ên zindanê ye.”(12)

Di vê serdema sekerata sermayedariyê de burokrasî û milîtarîzm gelekÎ xurt in. Di vê heyamê de teoriya Marksîst-Lenînîst çalakiya di nava parlementerîzmê de dipejirîne, lê belê dibêje ku pêwîst e neyê jibîrkirin ku bi riya parlementerîst ne gengaz e ku dewleta proleteryayê were avakirin.

“Tişt, hertim xwe ji dirûvê pêşîn vediguherînin dirûvê duyemÎn. Lê belê têkoşîna di navbera nakokiyan de di nava herdu dirûvan de jî têne dîtin. Ji ber vê yekê jî em dibêjin ku yekitiya di navbera dijberan de li gorî şert û mercan derbasdar û rêjeyî ye; berovajî vê yekê têkoşîna di navbera dijberan de jî mayînde ye.” (13)

Di nava civakên çînî de di nava hin şert û mercan de tiştên dijberî hev ên weke şer û aştiyê, dibin weke hev. Û heger şert û merc biguherin jî ev tiştên dijberî hev, vediguherin hevdu. Bêguman piştî guhertina hin mercên diyar. Heger tu bibî hêmana hevsengiyê ya parlementerîzma bûrjûwaziyê, bêguman şert û merc jÎ nayên guhertin û aştiya seraser jî wê berdewam bike.

“Ji revîzyonîzmê re erê, ji sosyalîzma şoreşegrî re na!…”

Drûşmeya sereke ya parlementerîzma bûrjûwaziyê wiha ye.

Lê belê pêwîst e ku em vê rastiyê hertim bi bîr bînin; tenê û tenê kesên Marksîst bi rêzdarî nêzîkî demokrasiya bûrjûwayê dibin.

“Proleteryaya cîhanê ji bo ku mafên demokrasiya bûrjûwaziyê bi dest bixin dinava xwînê de maye û bêguman ji bo ku van mafan di destê xwe de bihêle wê bi hemû hêza xwe şer bike.”(14)

Heger bûrjûwazî, zagonsaziya bûrjûwaziyê xera bikin wê çaxê sosyalîst jî dev ji vê zagonsaziyê berdidin. Gotina Engels a ku dibêje “mosyo bûrjûwazî, ewilî hûn agir biavêjin” nîşaneya rêzgirtina Marksîstan a ji bo zagonsaziya bûrjûwaziyê ye. Ji ber vê yekê jî ne kesên şoreşger, lê belê bi pêkutî, zordarî û tundiyê, kesên bûrjûwaziyê mercên şênber ên şoreşê amade dikin.

Dema ku em di serdema şoreşên sosyalîst ên ku bi heyama sermayedariya yekdest re dest pê kiriye de li hemû şoreşên proleteryayê binêrin, em ê vê rastiyê bi awayekî zelal bibînin.

– VI –

“Şaş e em naveroka teorîk a Dewlet û Şoreş’ê û pratîka siyasî ya wê dema ku tê de hatiye nivîsîn ji hev cuda binirxînin; mînak. Heger piştî nivîsandina Dewlet û Şoreş’ê bi 52 salan ev pirtûk weke rêbera tevgerê were nirxandin, ev yek tengbûna mejî ya bûrjûwaziya biçûk e û jirêderketinek e ku ji bingehê ve li dijî têgihiştina Marksîst-Lenînîst û ramana zanistiyê ye. (…) (Lê ji ber ku piştî şoreşa Cotmehê hatiye weşandin, bandoreke rasterast li şoreşê nekiriye)”. (Emek, hejmar:5, rpl:14-16)

Weke ku em ji destpêka nivîsa xwe ve dixwazin diyar bikin, hewldanên berovajîkirina Lenînîzmê yên nivîskarê Emek’ê, di van gotinan de şênber dibin. Di nava qeşmeriya peyvbazekî jirêzê de ev berovajîkirin pêk tê. Ji pêşniyareke rast a sosyalîst, “watedayîneke” revîzyonîst tê derxistin. Ji peyvên rast ên weke “Şaş e em naveroka teorîk a Dewlet û Şoreş’ê û pratîka siyasî ya wê dema ku tê de hatiye nivîsîn ji hev cuda binirxînin”, bi watedayîneke çewt a weke “şaş e em bifikirin ku ji bilî şoreşa çekdarî, riya şoreşa sosyalîst tune ye”, revîzyonîzma veşartî aşkere dibe.

Weke ku tê zanîn Marksîzm, dozîneyeke tevgerê ya di nava tevgerînê de ye. Marx, Engels, Lenîn û hosteyên din ên Marksîzmê, pratîka civakî ya civaka heyî dinirxînin, dahûrandinên şênber ên rewşên şênber dikin û digihêjin gelemperîbûna zanistî.

Marx û Engels, ji ber pratîka civakî ya sermayedariya beriya yekdestiyê, dahûrandinên şênber kirine û gihaştine têgehên razber. Ji ber ku dizanîbûn ku wê pêvajoya şoreşê ya paşerojê were guhertin, ji bilî hêmanên sereke, rêbazên teqez tu carî pêşniyar nekirine.

Rêgeza gelemperî ew e ku wê zorbaziya bûrjûwaziyê bi “zorê” were parçekirin û veguhere zorbaziya proleteryayê û derbasbûna sosyalîzmê pêk were.

Di sedsala 20’emîn de sermayedariya rikber, cihê xwe ji sermayedariya yekdest re hiştiye, ango taybetmendî û mercên heyama rikberiya serbest, cihê xwe ji taybetmendî û mercên heyama yekdestiyê re hiştiye. Ji ber vê yekê jî wê şaş û çewt be ku em ji Marx û Engels hêvî bikin ku ji bo heyama yekdestiyê zagon û rêbazên taybet ên di derbarê heyama yekdest de pêşniyar bikin.

Ji ber van sedeman jî Marksîzm, di heyama sermayedariya yekdest de ji hêla Lenînîzmê ve hatiye temamkirin.

Me berê bi awayekî berfireh diyar kiribû ku ev rewşa awarte ya ku Marx ji bo Ingiltere û Amerîkayê weke dibêtiyekê pêşbîn kiribû, ji hêla Lenînîzmê ve di serdema emperyalîst de nehatiye pejirandin. Her wiha me diyar kiribû ku teoriya şoreşê ya Lenîn, di pêvajoya emperyalîst de li gorî Marksîzmê bêtir gerdûnî ye û ji bo derbasbûna sosyalîzmê rêbereke çalakiyê ye.

“Teşeyên dewleta bûrjûwaziyê, cûrbecûr in. Lê taybetmendiyên wan weke hev in. Tevahiya van dewletan di dawiyê de zorbaziya bûrjûwaziyê ne. Bêguman pêvajoya ji sermayedariyê derbasbûna sosyalîzmê jî di warê teşeyên polîtîk de cûrbecûrbûneke dewlemend û berfireh nîşan dide. Weke pratîkên şênber ên Çîn, Vîetnam, Kuba û welatên din ên sosyalîst. Lê belê wê taybetmendiya wan neyê guhertin; Zorbaziya proleteryayê. (…) di rastiyê de ev heyam -di heyama emperyalîst de derbasbûna sosyalîzmê- bi awayekî neçar, mohra têkoşîneke mezin a çînî ya tûj û tund -ne pasîfîst e, non pasîfîst e- li ser xwe bar dike.” (15)

Ji ber vê yekê jî di heyama rikberiya serbest de cîhana me ji hêla komên diravî ve nehatibû parvekirin û sermayedarî ne di dema sekeratê de bû, lê belê di dema qelewbûnê de bû. Weke ku Lenîn diyar dike, pêşniyara Marx a ji bo hin cihên awarte ya “derbasbûna sosyalîzmê ya bi riyên aştiyane”, di çarçoveya Marksîzmê de ne gengaz e.

Xayîntiya li Marksîzmê ye ku mirov bêyî ku di nava geşedana dîrokê de cih û kûrahiya ramanên berhemên Marks û Engels li pêş çavan bigire, Marks û Engelsberovajî bike. Tevahiya kesên oportunîst ji bo xerakirina Marksîzmê, vê yekê dikin. Weke ku me berê jî diyar kiribû, di dîroka têkoşîna sosyalîst de bi awayekî zelal tê dîtin ku tevahiya kesên oportunîst, bi gotina Stalîn “xwe bi çarlepka bi sînordarkirinên bişert ên Marx ve digirin” û bi vî awayî parastina oportunîzma xwe dikin. Mînakên vê yekê têne zanîn; weke Trotsky…

Di dema Marx û Engels de emperyalîzm tune bû û zagona “newekheviya geşedana sermayedariyê” nehatibû dîtin û ne gengaz bû were dîtin jî. Ji ber vê yekê jî Marx û bi taybetî jî Engels pêşbîn dikir ku wê li Parzemîna Ewropayê şoreşa sosyalîst ji nişka ve bigihêje serkeftinê. Di heyama sermayedariya yekdest de zagona “newekheviya geşedana sermayedariyê” hate dîtin û gengaziya şoreşa sosyalîst a li yek welatî derket holê. Ji ber vê yekê jî di vê heyamê de Trotsky bi “çarlepkan” xwe bi pêşbîniyên Marx û Engels ve girt û kete nava çirava oportunîzmê. Her wiha kesên ku xwe bi rewşa awarte ya “derbasbûna sosyalîzmê ya bi riyên aştiyane” ya ku ji hêla Lenînîzmê ve nayê pejirandin ve girê didin jî heta qirika xwe ketine nava çirava oportunîzmê.

Gotina “rêbera tevgerê” ya di hevoka “piştî nivîsandina Dewlet û Şoreş’ê bi 52 salan ev pirtûk weke rêbera tevgerê were nirxandin” de, gelekî razber e û bi awyekî şênber nayê fêmkirin ku wateya wê çi ye. Ji ber vê yekê jî pêwîst e ku têgeha “rêbera tevgerê” di çavê xwendekaran de were zelalkirin û ravekirin.

Di ferhenga Marksîst de “stratejî” ew e ku mirov di pêvajoya jiyanê de ji nava nakokiyan, nakokiya sereke diyar bike û li gorî vê yekê taybetmendiya wê pêvajoyê bide xuyakirin (diyarkirina merhaleya şoreşê) û li gorî vê taybetmendiyê jî drûşmeyên şoreşger diyar bike. Stratejî di bingeha xwe de têgeheke leşkerî ye û tê wateya hunera bidestxistinê. Di nava pêvajoya diyarkirina taybetmendiya nakokiyên sereke -merhaleyên cuda yên pêvajoya geşedanê ya hertiştî- de merhaleyên cûrbecûr hene. Û di nava her merhaleyê de jî mercên cuda hene. Mercên cuda jî taybetmendiyên cuda diafirînin. Di vir de girîngiya berfirehiya “taktîk”ê derdikeve holê. Taktîk ew e ku mirov di pêvajoya ku nakokiya sereke, taybetmendiyê diyar dike de (di nava hin merhaleyên pêvajoyê de dibe ku nakokiya sereke û ya duyemîn werin ser hev û carinan jî hin cihên nakokiya sereke werin çareserkirin) li gorî van mercan rewşa xwe diyar dike û li gorî van mercan dikeve nava hin tevgerên sînordarkirî.

Di ferhenga Marksîst de têgehên “stratejî” û “taktîk”ê wiha ne. (Em li vir behsa fêmkirina stratejî û taktîkê ya Kenan Somer jî bikin. (!) Somer, di nivîsa xwe ya di derbarê “Du Taktîk”ê de dibêje “stratejiyên şoreşên demokratîk” û nîşanî me dike ku çi ji van têgehan fêm dike). Em li vir behsa “taktîk” û “strateji”yê dikin ku lingên “rêbera tevgerê” deynin erdê û wateya hevaoka ku tê de derbas dibe, şênber bikin.

Di merhaleya şoreşgerî ya heyî de diyarkirina taybetmendî û drûşmeyên demê, “plansaziya mezin a tevgerê” (diyarkirina stratejiyê) ye; plansaziya li gorî plansaziya mezin a tevgerê û li gorî çivanek û bilindbûn û lawazbûna tevgerê tê diyarkirin û tenê ji bo wan merhaleyan derbasdar e jî, “plansaziyên biçûk ên tevgerê” ne. (16)

Di vê şênberkirinê de gotina “rêbera tevgerê” bi tena serê xwe nikare çawaniyê diyar bike. Û weke têgeheke vezgir dimîne. Ji ber vê yekê jî em neçar in ku hevoka ku ev peyv tê de derbas dibe û gotinên berê yên nivîskar bi hev ve girê bidin û bigihêjîn şîroveyekê.

Nivîskar, ji destpêka nivîsa xwe ve bi pêşdaraziyekê hewl dide palpiştekê ji dibêtiya “avakirina dewleta proleteryayê ya bi riyên aştiyane” re bibîne (ev hewldan berdewam dikin û digihêje asta xerakirina Marksîzm-Lenînîzmê). Wê çaxê em dikarin hevokê wiha saz bikin: “Heger mirov teoriya Lenîn a şoreşê, piştî nivîsîna pirtûka Lenîn a bi navê ‘Dewlet û Şoreş’ê bi 52 salan ji bo şoreşa proleteryayê ji xwe re weke rêbazekê binirxîne, ev, tengbûna mejî ya bûrjûwaziya biçûk e û ji bingeha xwe ve li dijî têgihiştina Marksîst-Lenînîst û ramana zanistiyê ye û jirêderketinek e.” (Heger me şaş fêm kiribe teşeyê hevokê dikare were guhertin û em jî dikarin rexneyên xwe li gorî wê bikin).

Weke ku ji destpêka nivîsa xwe ve em diyar dikin, di heyama qeyrana 1’emîn a sermayedariyê de Lenîn diyar dike ku bi heyama yekdest a sermayedariyê re burokrasî û milîtarîzma dewleta bûrjûwaziyê li gorî heyama beriya yekdestiyê gelekî xurt bûne. Û li gorî taybetmendî û mercên nû yên sermayedariyê, ramanên Marx û Engels kûrtir dike û “teoriya şoreşê ya Lenînîst” pêşniyar dike.

Hosteyên vê demê yên Marksîst diyar dikin ku di nîvê sedsala 20’emîn de sermayedarî ketiye heyama qeyrana 3’yemîn û ji bo ku mirina xwe bi paş ve bixe, li gorî heyama qeyrana 1’emîn di asteke gelekî bilind de xwe bi awayekî xurt bi burokrasî û milîtarîzmê ve girê daye, ji ber vê yekê jî di vê heyamê de teoriya şoreşê ya Lenîn girîngtir dibe û bêtir gerdûnî dibe û qaşo Marksîstên ku vê gerdûnîbûnê napejirînin jî bi xayîntiya li hemberî Marksîzm-Lenînîzmê tawanbar dikin. (17)Û berovajî şîroveya Kenan Somer, ev ramanên ku me ew diyar kirine, li gorî hosteyên Marksîzmê li dijî ramana Marksîst-Lenînîst in û jirêderketin in.

“Teoriya Marksîst-Lenînîst a şoreşê, teoriya şerê gel ê li dijî şerê li hemberî gel e.” (18)

Bi kurtasî Lenîn, di berhama “Dewlet û Şoreş”ê de têgihiştina dewletê ya Marx kûrtir dike; “teoriya dweletê” ya Marksîzmê û ramana Marksîzmê ya “têkoşîna çînî û zorbaziya proleteryayê” kûrtir dike û “teoriyeke şoreşê” ye ku pêşbîn dike ku bi rêbaza partiyeke pêşeng a ku ji hejmareke kêm a şoreşgerên profesyonel pêk tê, xwedî disiplîneke ji hesin e, asta wê ya tevgerê bilind e û teoriya şoreşê ji xwe re kiriye rêbera tevgerê re, pergala dewleta bûrjûwaziyê bi zorê were parçekirin û bi avakirina zorbaiya proleteryayê re derbasbûna sosyalîzmê pêk were.

Ji ber vê yekê jî hin kes bêjin “ev berhem behsa taktîkên sala 1917’an dike û niha merc hatine guhertin” û vê berhemê deynin aliyekî, ew kes li gorî hosteyên Marksîzmê, ji Marksîzm-Lenînîzmê derketine. Û dîsa li gorî van hosteyan, berhema “Dewlet û Şoreş”ê, weke ku Somer dixwaze nîşan bide ne tenê berhema şoreşa Rûsyayê ye, di heman demê de taybetmendiyên serdema me jî tê de hene. Ji ber ku di serdema yekdestiyê de hêmanên herî girîng ên Lenînîzma ku Marksîzmê temam kiriye, di vê berhemê de ne.

Ji ber vê yekê jî di serdema me de kesên Marksîst, li gorî teoriya Marksîzmê, rastiyên gerdûnî yên Lenînîzmê û pratîkên şênber ên welatê xwe digihêjÎnin hevdu û plansaziyên xwe yên stratejîk û tektîkî an jî bi vegotina Somer “rêbera xwe ya tevgerê” diyar dikin. Û bi awayekî bêhurmet nabêjin “ji navberê 52 sal derbas bûne, di wê demê de derbasdar bû, lê niha ne derbasdar e” û pişta xwe nadin berhema “Dewlet û Şoreş”ê ku tê de dozîneyên gerdûnî yên herî girîng ên Lenînîzmê hene.

Ramaneke wiha, li gorî hodteyên Marksîzm-Lenînîzmê, nîşaneyeke şênber a tengbûna mejî ya bûrjûwaziya biçûk e.

Nêrînên hosteyên Marksîzmê wiha ne û şîroveya zanistî (!) ya Kenan Somer jî wiha ye.

Piştî van daxuyaniyan em dixwazin di derbarê “binamûsbûna zanistî” de ji Mîrza Somer re çend gotinan bêjin:

Kesên binamûs, heger ramanekê nepejirînin jî di danasîna berhemeke wê bîrdoziyê de pêwîst e ku li gorî ramana nivîskarên wê berhemê tevbigerin.

Dibe ku hûn ji ramana Marksîst bawer nekin û nêrîna cîhanî ya Marksîst, weke nêrîna cîhanî ya xwe nepejirînin. Mîrza Somer, li gorî makezagona me herkes azad e ku ramaneke û nêrînekê bişopîne. Ji ber vê yekê jî hûn azad in ku nêrîna cîhanê ya ku hûn dixwazin bipejirînin û biparêzin.

Lê mafê we tune ye ku hûn dozîneyekê berovajî bikin. Parastina nêrîneke cîhanê tiştek e û berovajîkirina nêrîneke cîhanî ya li dijî vê ramanê tiştek din e.

Heger mirov li hemberî xwe û li hemberî zanistê rêzdar bin, wê berhemên ku tê de ev raman hene berovajî nekin û bi vî awayî ramanên xwe neparêzin; berovajî vê yekê wê di destpêkê de dozîne û rêbazên wê pergala ramanê û dozîne û rêbazên ramanên xwe deyne holê û paşê wê pergala ramanê ya ku li dijî wê ye û rêbazên wê pergalê “nepejirîne”.

Hûn di vê hêlê de hêrseke wiha mezin û hewldanên çavgirtî nîşan didin ku mirov pê matmayî dibe û ev hewldanên we dikin ku hûn bêjin “li gorî ku ev pirtûk piştî Şoreşa Cotmehê hatiye weşandin, wê çaxê li ser şoreşê bandoreke rasterast nekiriye”. Ev gotin ji hêla kesên dûrî Marksîzmê û kesên xwediyê aqilekî asayî ve jî çewt têne dîtin.

Mirov dikare li hemberî van gotinên Kenan Somer çi bêje? Karê herî rast ew e ku mirov bi vê hişmendiya perîşan bikene û biçe.

Ev pirtûka ku nivîskarê wê Lenîn e û tê de teoriyên “Dewlet” û “Şoreş”ê yên Lenînîzmê hene, bandorê li Şoreşa Cotmehê nekiriye (!) ku ev şoreş ji serî heta dawî ji hêla Lenîn ve hatiye meşandin… Ka ev çi hişmendî ye! Heger em li ser van gotinên çewt zêdetir bisekinin, wê ev yek li hemberî xwendekaran bibe bêrêziyek.

– VII –

Marksîzm, dozîneya tevgerê ya di nava tevgerînê de ye. Bi vegotina Engels, ne dogmayek e ku bi awayekî ezbere were hînbûn û bi awayekî mekanîkî were dubarekirin, berovajî vê yekê bîrdoziyeke geşedanê ye.

Û di Marksîzmê de rastiyeke teqez a dawîn tune ye. Rastî di nava tevgerê de ye, guherbar û derbasdar e.

Ji bilî dahûrandina şênber a Marksîzmê, ne gengaz e ku mirov di derbarê xwezaya tiştan de bigihêje agahiyan.

Hosteyên Marksîzmê, vê hêmana neguherbar a diyalektîka şoreşger hertim bi kar aniye. Marksîzm jî di nava geşedanê de ye. Ji ber ku agahiyên me bi vedîtinên zanistên xwezayê yên îroyîn ve sînorkirî ne. Ji ber vê yekê jî tiştên ku îro têr dikin, sibe têr nakin. Marksîzm, nêrîneke cîhanê ye ku xwe hertim mezin dike û nû dike…

“Di dema kûrbûna dozîneyê de geşedaneke ku tê de sepanên rêbazên nû an jî rastiyên ku dahûrandinên wan ji bo demekê li aliyekî hatine hiştin, ji revîzyona hêmanan cudatir e…”(19)

Li gorî hosteyên Marksîzmê, ev revîzyonîzm e ku mirov bêje çalakiya Marksîst-Lenînîst û “teoriya dewletê ya Marksîst” û “teoriya şoreşê” ya ku ji hêla Lenîn ve hatine kûrkirin di nava mercên wê demê de derbasdar in û di serdema emperyalîst de “teoriya dewletê ya Marksîst” a ku dozîneyeke çalak a gerdûnî ya bîrdoziyeke çalak, weke rêbereke çalakiyê nebîne.

Bingeha felsefî ya revîzyonîzmê jî, agnostîzm e. (Kesên revîzyonîst, bi rêbazeke eklektîk “bijarteker” mijaran digirin dest û şîrove dikin. Lê belê aşkere ye ku di bineha “eklektîzm”a wan de jî agnostîzm “nepenîbûn” heye).

Ji bo ku em mijarê ji bo xwendekaran şênbertir bikin em ê hinekî behsa “agnostîzm”ê bikin.

Weke ku tê zanîn rastî, li her derê şênber e. Ji ber vê yekê jî rêbaza dahûrandinê ya Marksîzmê, hertim “dahûrsndina şênber a rewşên şênber” e. Ji bilî vê rêbazê, riyeke din tune ye ku mirov bigihêje agahiyên şênber.

Lê heger li ser navê bikaranîna rêbaza diyalektîk mirov di “dahûrandina şênber a rewşên şênber” de dev ji pirsgirêka sereke berde, wê bikeve riya şaş. Heger wiha be wê rêbaza mekanîk veguhere mekanîkê û bîrdozî jî wê veguhere agnostîzmê. Û wêmirov hîn jî bêje qey bi diyalektîka Marksîzmê nêzîkî mijaran dibe.

Bi kurtasî heger mejiyên teng ên mekanîk ên ku ji diyalektîkê fêm nakin hewl bidin “dahûrandina şênber a rewşên şênber” bi kar bînin, wê bi awayekî neçar bikevin nava “agnostîzm”ê. Lê belê diyalektîka Marksîzmê, ji “dahûrandina şênber a rewşên şênber” derbasî teoriya zanebûnê ya objektîk  dibe.

Kesên qaşo Marksîst ên ku haya wan ji teoriya zanebûnê ya şênber a diyalektîkê tune ne, weke wan kesan in ku di nava çolê de xeyalên keskahiyê dibînin.

Ya giştî, di nava parçeyên xwe de di nava cudahiyên çendîniyê de xwe dide der; bi heman awayî parçe jî di nava ya giştî de xuya dikin. Ango di navbera ya giştî û ya taybet de girêdaneke xurt heye. Heger hinek vê dualîbûna gihaştina zanebûnê bixe nava yek riyê, ew ji diyalektîka Marksîst “xatirê xwe dixwazin”.

Nêrîna li rastiyê incex bi riya dahûrandina tiştên şênber, derbasbûna razberkirina zanistî re pêk tê. Bi vê razberkirinê re têgeh û tofên (kategorî) razber ên ku xwe dispêrin rastiyê (tiştên şênber) derdikevin holê û bi vî awayî dozîneyeke gelemperî ya Marksîst ava dibe. (Gerdûnîbûna dozîneyeke Marksîst, bi berdewamkirina wê pêvajoyê re sînordarkirî ye.) Incex bi rêbazeke wiha mirov dikare di nava tevliheviya bêdawî ya rastiyê de bigihêjin tevger û zagonên aşkere yan jî veşartî.

Em van gotinên xwe bi mînakekê bêtir şênber bikin; Lenîn mercên şênber ên Rûsyaya Çarî nirxandiye û dîtiye ku bi riya partiyeke pêşeng a ku ji hejmareke kêm a kesên xwedî disiplîneke ji hesin pêk tê re desthilatdariya paşverû dikare were parçekirin û zorbaziya proleteryayê were avakirin.

Lê heger mijar di nava çarçoveya teng a vê gotinê de bimîne, wê ji çar lingan du lingên maseya me tune be.

Gelo taybetmendiyên gerdûnî yên heyama sermayedariya yekdest û taybetmendiyên taybet ên Rûsyaya Çarî ya ku welatekî leşkerî û feodal e, bi giştî ji hev cuda ne? Bêguman na. Di vê rewşê de tiştên gelemperî, xwe di nava cudahiyên çendîniyê yên tiştên taybet de didin der.

Di destpêka sedsala 20’emîn de hemû nakokiyên emperyalîzmê li Ingiltere, Fransa, Amerîka, Almanyayê û welatên din ên ku di nava wan de sermayedarî gelekî kêm pêş ketiye xwe didan der. Lê ev nakokî, weke ronahiya ku ji prîzmaya sêgoşeyî derbas dibe û vediguhere gelek rengan, di nava cudahiyên çendîniyê de xwe didan der. Nakokiyên sermayedariya yekdest li Ingiltereyê weke rengê pemba xuya dikirin, lê belê li Rûsyaya Çarî, rengê wan sor bû. Geşedana dîrokî ya wî welatî, asta aborî û çandî, asta hêz û zanebûna çînan, behremendiya pêşengên wan çînan û taybetmendiyên herêmî dikirin ku rengê van nakokiyan cuda be.

Di destpêka sedsala 20’emîn de Lenîn ji bo Rûsyaya Çarî dahûrandina şênber a rewşa şênber dikir û bi heman awayî dahûrandina heyama emperyalîst û bandorên wê yên li ser Rûsyayê jî dikir.

Jixwe cudahiya di navbera bolşevîkan û menşevîkan û sosyalîstên din ên şoreşger ew bû ku kesên bolşevîk diyalektîka Marksîst weke rêbaza dahûrandinê ya rastîn bi kar dianîn.

Sosyalîstên din ên şoreşger (20) bi awayekî şaş dahûrandina şênber a rewşa şênber bi kar anî û bi vî awayî dûrî dozîneyên gerdûnî yên Marksîzmê ketin. (Şaşitiya pêşîn a ku Kenan Somer dike, ji xeletiya sosyalîstên şoreşger ne cudatir e.) Ev kes dibêjin ku dozîneyên Marksîst ne li gorî rewşa Rûsyaya Çarî ye û wê li Rûsyayê feodalîzm û sermayedarî bi hev re hilweşin.

Kesên menşevîk jî ji bîr kiribûn ku Marksîzm, bîrdoziya tevgerê ya di nava tevgerînê de ye û têgehên Marksîzmê bi awayekî mekanîk dubare dikirin. Kesên weke Bernstein ên ku xwe bi çarlepkan bi pêşbîniya Marx a “derbasbûna sosyalîzmê ya bi riyên aştiyane” (Marx bi taybetî diyar kiriye ku ev rêbaz ji bo heyama beriya yekdestiyê jî rêbazeke awarte ye) ve girê dabûn û rêvîyonîstên din jî heman tişt digotin. (Şaşitiya duyemîn a Somer jî bi awayekî mekanîk dubarekirina têgehên Marksîst e.) Ev kes digotin ku Rûsyaya Çarî ji şoreşeke sosyalîst re ne amade ye û pêwîst e ku desteka bûrjûwaziyê were kirin. “Gelo Marx pêşbîn nekiribû ku li welatekî ku pîşesazî -di warê çawanî û çendîniyê de- lê xurt e şoreş pêk were?”. Menşevîk digotin ku wê çaxê pêwîst e ku Rûsyaya Çarî jî veguhere welatekî wiha û mercên Rûsyaya Çarî ji bo şoreşeke sosyalîst ne guncav in. Û di encamê de ketin riya berovajî û li cem sosyalîstên din ên şoreşger cih girtin û destek dan desthilatdariya bûrjûwaziyê.

Divê mirov matmayî nemîne ku kesên menşevîk û sosyalîstên şoreşger, bi armanc û riyên bi temamî dijberî hev, digihêjin heman riyê. Heger pirsgirêkên heyîji destpêkê ve bi rêbaza diyalektîk neyên nirxandin an jî rêbaza diyalektîk şaş were bikaranîn, wê çi çepgir bin çi jî rastgir bin, hemû çalakiyên ku xwe dispêrin vê dahûrandina şaş, di dawiyê de bigihejin hev.

Ji ber vê yekê jî di dirêjahiya şoreşê de sosyalîtên şoreşger û kesên menşevîk, ji meqamên cuda be jî heman stranê gotine.

  • Jêrenot:

* Ev nivîs cara pêşîn di 12’ê Tebaxa 1969’an de di hejmara 91’ê ya kovara Turk Solu’yê de hatiye weşandin.

(1) Jiyan û Berhemên Karl Marx II, Henri Lefebvre, rpl:145, Weşanên Anadolu’yê

(2) Ji bo agahiyên berfirehtir bnr: “Taybetmendiya Oportunîzma Aren”, Turk Solu, hejmar:88, rpl: 14-15-16.

(3) Di serdema me de kesên ku vê yekê diparêzin, zorbaziya proleteryayê pêşbîn nakin. Lê belê Marx di encama vê rêbaza awarte û dibêtiya biçûk de jî zrobaziya proleteryayê ya teqez pêşbîn dike.

(4) Nivîsên di nava niçikan de yên me ne.

(5) Pêwîst e em wêrekiya Somer zêde mezin nekin. Ji ber ku Somer ne yekane kes e ku vê riyê pêşniyar dike. Li welatên rojavayî yên sermayedar jî hemû simsarên sermayedariyê weşanên bi vî rengî dikin. Her wiha li welatekî paşdemayî yê tê zanîn jî hin simsar hene ku dibêjin “em riyekê diceribînin ku heta niha nehatiye ceribandin. Ev, xurtkirina me ya Marksîzmê ye” û vê riyê dişopînin. Dengê wan hîn jî li ber guhên kesên ku mijarê dizanin olan dide.

(6) “Mijara Axê”, “Li Ser Bacên Aynî”, rpl:150, Lenîn, Weşanên Sol’ê.

(7) Nivîsên rast ên me ne.

(8) “Jirêderketinên Rastgir û Çepgir” (Paşgotina ji bo “Di Derbarê Jirêderketinên Rastgir û Çepgir Ên Di Nava partiya Me De) 3’yê Mijdara 1926’an, rpl:76, Stalîn, Weşanên Sol’ê, Enqere)

(9) “Xizaniya Felsefeyê”, Karl Marx, rpl:195, Weşanên Sol’ê. “Gotina Georg Sand a bi nav û deng di wergera bi Tirkî de ne zelal e. gotina resen wiha ye”.

(10) “Dewlet û Şoreş”, Lenîn, rpl:30, Weşanên Bilim ve Sosyalizm.

(11) “Jiyan û Berhemên Lenîn”, rpl:29, Henri Lefebvre, Weşanên Anadolu’yê (nivîsên di nava niçikan de yên me ne).

(12) “Sosyalîzm”, rpl:52, Lenîn, Weşanxaneya Habora’yê, (nivîsên di nava niçikan de yên me ne).

(13) “Teorî û Pratîk”, Mao Tse Tung, rpl:67, Weşanên Sol’ê.

(14) “Li Dijî Faşîzmê Eniya Yekgirtî”, “Helwesta Li Dijî Demokrasiya Bûrjûwaziyê”, rpl:167, Dimitrov.

(15) “Dewlet û Şoreş”, Lenîn, rpl:47-48, Weşanên Bilim ve Sosyalizm

(16) Têgehên makro û mîkro, di ferhenga Marksîst de tune ne. Ji ber vê yekê jî pêwîst e neyên bikaranîn. Armanca bikaranîna me ew e ku em ravekirinên Somer zelal bikin û mijarê bi awayekî şênber derpêş bikin.

(17) Di berhemên Mao Tse Tung û Lin Piao de mijar gelekî zelal û nîqaş jê re navê.

(18) “Bijî Serkeftina Şerê Gel”, lin Piao, rpl:60, Weşanên Bilim ve Sosyalizm.

(19) “Jiyan û Berhemên Karl Marx”, Henri Lefebvre, rpl:144, Weşanên Anadolu’yê.

(20) “Sosyalîstên şoreşger” ên rûsyayê girêdana teqez a di navbera sosyalîzmê û çîna karkeran û sosyalîzma zanistî nepejirandine. “Partiya Sosyalîst a Şoreşger”, rêxistineke populîst û anarşîst e û tu têkiliya wê bi Marksîzmê re tune ye.


Wergera Ji zimanê Tirkî: Aram Alî

The post BÊHNA TÛJ A REVÎZYONÎZMÊ (I) * appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
https://halkin-dg.com/guncel/behna-tuj-a-revizyonizme-i.html/feed 0
TAYBETMENDIYA OPORTUNÎZMA AREN https://halkin-dg.com/turkiye/taybetmendiya-oportunizma-aren.html https://halkin-dg.com/turkiye/taybetmendiya-oportunizma-aren.html#respond Tue, 19 Apr 2022 21:39:01 +0000 https://halkin-dg.com/?p=11858

MAHIR ÇAYAN: TAYBETMENDIYA OPORTUNÎZMA AREN (*) “Li aliyê din hevalên me Sadûn Aren û Fatma Hikmet Îşmen, di rojên dawî de çûn Zonguldakê û Eregliya Behrareş; li wir bi hevalên me yên partiyê û kedkaran re hevdîtin pêk anîn, bersiv dane hin pirsan û di derbarê pirsgirêkên rêxistinbûnê de agahî wergirtine.” (Emek, 14’ê Tîrmeha 1969’an, […]

The post TAYBETMENDIYA OPORTUNÎZMA AREN appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
MAHIR ÇAYAN: TAYBETMENDIYA OPORTUNÎZMA AREN (*)

Li aliyê din hevalên me Sadûn Aren û Fatma Hikmet Îşmen, di rojên dawî de çûn Zonguldakê û Eregliya Behrareş; li wir bi hevalên me yên partiyê û kedkaran re hevdîtin pêk anîn, bersiv dane hin pirsan û di derbarê pirsgirêkên rêxistinbûnê de agahî wergirtine.” (Emek, 14’ê Tîrmeha 1969’an, hejmar: 6)

Oportunîzm xwe dixe nava gelek dirûvan û di nava tevgera sosalîst de derdikeve holê.

Li gorî avaniya aborî û civakî ya wî welatî û asta geşedanê; li gorî asta zanebûn û rêxistinbûnê ya proleteryayê -ya ku bi asta geşedanê ve girêdayî ye- û li gorî taybetmendiya merhaleya şoreşê ya wî welatî, dirûvê oportunîzmê diyar dibe.

Bi kurtasî li gorî nakokiyên sereke û yên talî yên wî welatî, oportunîzm teşe digire û cil û bergên xwe diyar dike.

Welatên ku derbasî sosyalîzmê bûne,ji ber ku nakokiyên xwe yên antagonîst, nakokiyên xwe yên sereke yên berjewendiyê bi awayekî gelemperî çareser kirine, nakokiyên li van welatan jî ne nakokiyên antagonîst in, lê belê nakokiyên derveyî civaka çînayetiyê yên “lihevker” in. Di vir de armanca oportunîzmê ew e ku “nakokiyên berjewendiyê yên lihevker” veguherîne “nakokiyên berjewendiyê yên nelihevker”. Ji bo vê yekê jî dest bi hewldanên bi dizî dike û di kemînê de li bendî mercên guncav dimîne.

Li welatên ku ne sosyalîst in jî oportunîzm, di nava têkoşînê de li gorî merhaleyan, bi cil û bergên cuda derdikeve pêşiya me.

Li welatekî ku şoreşa pîşesaiyê pêk aniye û xwedî çîna proleter a ku zanebûna wê ya polîtîk gelekî xurt e ye, oportunîzm ew e ku mirov hêzên dijber mezin bike, derfet û amûrên xwe gelekî kêm binirxîne, li cihê pêwîst nexe û bisekine. Û bibe hêmayeke hevsengiyê ya parlementerîzma bûrjûwaziyê.

Li welatekî wekî welatê me yê ku hêj di merhaleya şoreşa demokratîk a neteweyî de ye, nîv-mêtîngeh e û nîv-feodal e, oportunîzm an dibêje ku “pêwîst e ku şoreş li ser xeteke rast bimeşe” û bi vî awayî hêzên ku dikare bikişîne cem xwe yan jî wan bêalî bike, ber bi wî alî ve didehfîne yan jî cudahiya nakokiya sereke û nakokiya talî paşguh dike yan jî nakokiya talî weke nakokiya sereke dinirxîne. Û li dijî hemû çîn û beşên ku nakokiyên wan bi çîna karkeran heye, dest bi şerekî beleheq dike. Weke ku Mao-Tse-Tung jî dibêje: “weke ku masiyan ber bi avên kûr ve û çivîkan jî ber bi darên bijdîn ve bibe, ew jî bi milyonan kesî dişîne ser bi milyonan kesî û artêşeke bituwan dişîne ser dijmin û dike ku têk biçe; bêguman dijmin ji vê yekê re li çepikan dide.” An jî ji bo demeke diyar be jî pirsgirêkên zanekirina polîtîk û rêxistinbûna çîna karkeran dide aliyekî û hewldana pêwîst nîşan nade yan jî astengiyên derbasdar şaş dinirxîne û ji ber sedemên weke tirsê, refên dij-şoreşê gelekî xurt û hêza xwe jî gelekî lawaz dinirxîne û di têkoşîna rizgariya neteweyî de pasîf dimîne yan jî di têkoşîna rizgariya neteweyî de nakokiyên xwe yên bi çînên din ên neteweyî re ji bîr dike û wana di binê venerîna xwe de nagire.

Carinan du cûreyên oportunîzmê (weke ku li welatê me jî dibe), dikevin nava hevdu. Beşeke ku ji xwe re dibêje sosyalîst, di heman demê de dikare di nava oportunîzmên çepgir û rastgir de jî cih bigire.

Me bi gelemperî di nava pêvajoya şoreşê de li welatên sermayedar, sosyalîst û welatên ku paş de mane, behsa taybetmendiyên sereke yên oportunîzmê kirin. Em niha behsa taybetmendiya oportunîzmê ya giştî û neguherbar bikin; di nava her cûre pêvajoyên şoreşê de, xwe bixe binê kîjan rûpoşê jî, oportunîzm ji têkoşîna bîrdoziyê direve. Dermanê jehra oportunîzmê, têkoşîna bîrdoziyê ye. Oportunîzm, tu carî nikare bi awayekî aşkere derkeve pêşberî şoreşgerên proleter.

Diyardeyên şaxên TİP’ê yên Eregli û Zonguldakê, nîşaneyên vê yekê ne. (1)

  • 9’Ê PÛŞBERÊ, RÊXISTINA TİP’Ê YA EREGLIYÊ

Mîrza Aren, bi Fatma Hikmet Îşmen re di nava rêxistina navçeyê de ji hevmilên me yên karker re behsa pirsgirêkên sosyalîzma (hûn wekeoportunîzmê fêm bikin) Tirkiyeyê dike:

“Em, bi pêşengiya proleteryayê, alîgirên şoreşa sosyalîst in. Lê ew jî bi pêşengiya reformîstên bûrjûwaziya biçûk ên burokrasiya leşkerî û sivîl, alîgirên şoreşa demokratîk in… Şoreşa demokratîk a Tirkiyeyê bi awayekî gelemperî hatiye temamkirin. (1923) Ji ber vê yekê jî li pêşiya me, merhaleya şoreşa sosyalîst heye… Emperyalîzm, li welatê me bêtirî di taybetmendiya leşekrî de ye û têkoşîna me jî têkoşîneke sosyalîst e ango dij-emepryalîst e, dij-feodal e û li dijî sermayedariyê ye. Heger weke ku ew behsa wê dikin bûrjûwaziyên biçûk ên li dijî emperyalîzmê hebin, ji ber ku di nava têkoşîna sosyalîst de têkoşîna li dijî emepryalîzmê û feodalîzmê heye, pêwîst e ku werin cem me û tev li têkoşînê bibin… Şoreşa Demokratîk, ji hêla Lenîn ve, li dijî otokrasiyê, ji bo Rûsyayê hatiye derpêşkirin. Ji bo xebata 8 demjimêran û hwd. Li Tirkiyeyê otokraasî heye? Li Tirkiyeyê demokrasî heye” Hevalekî me gotiye : “Weke Filipînê”; wî jî wiha gotiye : “Xem nake, ma ne demokrasî ye?”…

“Her wiha di gelek serdemên dîrokî de jî hatiye dîtin ku merhaleyên şoreşa sosyalîst û şoreşa demokratîk tevlihev bûne; ev tiştekî xwezayî ye…”

“Di Yekşema Bixwîn de li dijî Fîloya 6’emîn drûşmeyên weke Bimire Amerîka, li hemberî drûşmeya sosyalîst (!) a ku dibêje Erd ê Gundiyan e, Kargeh a Karkeran e, lawaz maye. Ev jî nîşan dide ku merhaleya şoreşê ya ku em tê de ne, merhaleya sosyalîst e.”

Di rêxistinên TİP’ê yên Anatolyayê de ji hêla oportunîzmê ve stratejiya şoreşa Tirkiyeyê wiha tê vegotin… Ji ber ku rêveberên oportunîst ên partiyê nahêlin kovara “ÇEPÊ TIRK” bikeve nava rêxistinên partiyê, sosyalîstên proleter ên weke me, ji birayên me yên partiyê re weke sîxûrên bûrjûwaziyê têne danasîn.

Bêguman me bi çend hevalên şoreşger re demildest destwerdan kir. Me got ku di pêşengiya proleteryayê de û bi çîn û beşên din ên şoreşger re şoreşa demokratîk a neteweyî dikare bigihêje serkeftinê; şoreşa demokratîk, merhaleyeke jêneveger a marksîzmê ye; ji bo welatên nîv mêtîngeh û nîv feodal, şoreşa demokratîk a neteweyî, merhaleyeke ku divê were derbaskirin e, biryara Enternasyonala 3’yemîn e (enternasyonala herî şoreşger a ku Lenîn û Stalîn tevli wê bûn) û dozîneya Mao Tse Tung e; li Tirkiyeyê sosyalîstên proleter, pêşengiyê nadin burokrasiya bûrjûwaziya biçûk, proleterya pêşengiya şoreşa demokratîk dike, lê belê ev pêşengî ne bi awayekî a priori, ango seknan e, incex di nava tevgerê de were bidestxistin.

Me bi sedeman û bi mînakên welatên din re bi kurtasî da xuyakirin ku Sadun Aren rastiyan berovajî dike, gotinên ku nehatine gotin, weke ku hatine gotin nîşan dide, DEREWAN dike û li welatekî nîv mêtîngeh û nîv feodal, parastina şoreşeke merhaleyeke pêşdetir, ango parastina şoreşa sosyalîst, ji ber ku xayintiya sosyalîzmê ye û eniya neteweyî parçe dike, wê bi kêrî emperyalîzma Amerîkayê were.

Dema em ketin hundir Aren matmayî bû û got ku em li vir li çi digerin (ji ber xizmetên wî yên ji emperyalîzmê re me jî pêşniyar kiribû ku ji FKF’yê were avêtin). Xanim Fatma Hikmet Îşmen a ku dengê sosyalîzmê (!) yê li Senatoyê ye, Aren ji vê rewşa tengav rizgar kir. Gelekî xuya bû ku Senator Fatma Xanim ji nîqaşên di derbarê pirsgirêkên teorîk de hez nake, carekê tenê tev li nîqaşê bû û got “Drûşmeya şoreşa demokratîk li Rojhilatê Anatolyayê ne derbasdar e. Lewra nakokiyên gelê Rojhilatê Anatolyayê bi Amerîkayê re tune ne; ji ber vê yekê jî drûşmeyên dij-emepryalîst bi kêr nayên”. Bi vî awayî da xuyakirin ku ji sosyalîzmê çiqasî fêm dike (!) û ji nişka ve ne rehet bû û êş kete canê wê. Paşê got ku pêwîst e ku demildest biçe Enqereyê û xwe rehet bike; ji ber ku wê erebeyê ajotiye, ew westiyaye û ji ber vê yekê jî pêwîst e ku rabin. Hevmilên me yên karker dîtin ku rengê Mîrza Aren tê guhertin û li hemberî gotinên me tiştekî qewîn nabêje û devê xwe dibe û tîne; li hemberî vê yekê karker hêrs bûn û gotin ku “Heta niha di derbarê alîgirên şoreşa demokratîk de tiştên ne rast ji me re gotin, lê belê rastî ne wiha ye; lewra divê ev pirsgirêk were zelalkirin.” Lê Fatma Xanim her digot “ez ê herim”. Mîrza Aren jî got ku ew bi Fatma Xanim re ye û divê ew jî pê re biçe. Hevalên me yên partiyê hewl dan vê revê asteng bikin. Ji ber nerazîbûna me û hevmilên me yên din, Sadun Aren soz da ku wê di dema bê de -5’ê Tîrmehê- dîsa were. Û bi Fatma Xanim’a ku carekê din kêfxweş bû re ji partiyê derketin.

Me ji di derbarê gotinên Sadun Aren de rexneyên ku ji ber reva wî me nikarîbû em jê re bêjin ji hevalên xwe yên karker re vegotin û li partiyê sohbeta me berdewam kir. Me got ku drûşmeya Mîrza Aren a “Erd ê Gundiyan e, Kargeh a Karkeran e” şaş e; drûşmeyên du merhaleyên cuda yên şoreşê tevlihev bûne; her wiha kargehên herêmekê, ne yên karkeran in, lê belê yên dewleta karkeran in û ev drûşm, incex di merhaleya avakirina dewleta karkeran de (di merhaleya sosyalîst de) dikare were berzkirin û drûşmeya erd ê gundiyan e jî ne drûşmeya şoreşa sosyalîst e, lê belê drûşmeya şoreşa demokratîk a neteweyî ye.

Me da xuyakirin ku kesên ku bi pêşengiya proleteryayê -ji bilî hêmayên feodal- armanc dikin ku bi hemû gundiyan re sosyalîzmê ava bikin, di zimanê marksîst de weke sosyalîstên bûrjûwaziya biçûk têne pênasekirin; heta ku sosyalîstên proleter, ji bilî hêmayên feodal, bi hemû gundiyan re bimeşin, wê şoreşa li pêşiya me, şoreşa demokratîk e û incex piştî vê merhaleyê, wê proleterya, bi hevbendiya nîv proleteryayê û gundiyên xizan re karibe têkoşîna avakirina sosyalîzmê bimeşîne û bernameya partiya me ya îro bernameyeke kêm a şoreşa demokratîk pêk tîne (bernameya teng) û armanca sereke, avakirina sosyalîzma proleteryayê ye (bernameya berfireh).

Me da xuyakirin ku gotinên Aren ên “madem ku bûrjûwaziyên biçûk en dij-emperyalîst hene, bila werin tev li me bibin. Ji ber ku têkoşîna sosyalîst, dijberiya emperyalîzmê jî di nava xwe de dihewîne” li dijî zanista sosyalîzmê ne û şaş in; bûrjûwaziya biçûk, ji ber berjewendiyên xwe, ji bo sosyalîzmê têkoşînê nameşîne, ji ber ku berjewendiyên wê bi şoreşa demokratîk a neteweyî re ye dikare tev li têkoşîna şoreşa demokratîk bibe; tevlibûna wan, nayê wateya bêbandorkirina me; ji ber ku her çîn, wê ji bo desthilatdariya xwe ya çînayetiyê têbikoşe, wê ew jî weke hêzeke serbixwe û bi rêxistinbûnên xwe yên serbixwe û ji bo armancên hevpar li cem me cih bigirin; her wiha mirov nikare bûrjûwaziya biçûk, yekpare binirxîne; helwesta wan a li hemberî têkoşîna şoreşa demokratîk a neteweyî, wê li gorî rewşa wan a aboriyê gumanbar, bêalî yan jî alîgir be, lê belê di asta herî bilind a têkoşînê de beşa gumanbar jî wê karibe tev li têkoşînê bibe.

Me diyar kir ku hêmayên herdu merhaleyên şoreşê dikarin tevli hev bibin. Me beşek ji Du Taktîk’ê (rpl:87) xwend: “…lê mirov dikare nebîne ku di dîrokê de hin hêmayên van herdu şoreşan tevli hev bûne? Gelo Ewropaya Rojava, di serdema şoreşên demokratîk de hin tevgerên sosylîst, hin hewldanên sosyalîst nas nekirin?”. Li hemberî berovajîkirinên Aren’ê dixwaze oportunîzma xwe bi riya Lenîn veşêre me wiha got: “Belê, di dîrokê de hêmayên van herdu şoreşan tevli hev bûne, lê belê ev nayê wateya serkeftina vê stratejiyê, lê belê tê wateya têkçûna wê” û me beşek ji Du Taktîk’ê (rpl:82) xwend: “Di dîrokê de … hikûmeteke karkeran a ku hêmayên şoreşên demokratîk û şoreşên sosyalîst ji hev cuda nekirine, têkoşîna ji bo komarê û têkoşîna ji bo sosyalîzmê tevli hev kirine û xeletiyên weke destdanîna ser Bankaya Navendî ya Fransayê (Banque’ de France’a) kirine, têk çûye”.

Di dirêjahiya van axaftinan de germahiyek di nava me û hevalên karker de ava bû. Û piştî sohbeteke dirêj a bi hevmilên me re, ji bo hevdîtina 5’ê tîrmehê em ji wir veqetiyan. Dema em ji wir veqetiyan jî me got ku wê di 5’ê tîrmehê de Aren neyê, lewra taybetmendiya sereke ya oportunîzmê, reva ji têkoşîna bîrdoziyê ye. (2)

  • 5’Ê TÎRMEHÊ, ZONGULDAK (3)

Gotinên me yên Eregliyê rast derketin. Mîrza Aren ne li Zonguldakê bû. Ligel ku serokê navçeyê yê Eregliyê civîn ragihandibû jî, serokê bajarê Zonguldakê Ahmet Hamdi Dinler got: “haya me jê tune bû, ya na wê Aren sê roj berê hatibûya”, lê belê sekreterê bajar ê ku me berê ew dîtibû gotibû: “belê, haya me ji tiştekî wiha heye, lê me ev ek pêwîst nedît.”

Bi kurtasî ji bo ku reva Aren ji hevalên partiyê veşêrin, kesên weke Aren neçar mabûn ku gotinên berovajî hev bêjin.

Ji ber ku ji hevdîtina gundê Ulus’ê vegeriyavûn, gelek kes li partiyê bûn (25-30 kes hebû). Hevmilên me di binê bandora desteya rêveber a ku nûnerê oportunîzma Aren e de bûn; me ji wan re sedemên hatina xwe vegotin. Me got ku em sosyalîstên proleter in ku di nava TİP’ê de li dijî hêzên oportunîst ên weke Aybar û Aren xwedî helwest in û li dijî wan di nava partiyê de em têdikoşin. Ji nava gelheyê gotinên “Şoreşgerên Demokratîk ên Neteweyî” dihatin ber guhê me; li ser vê yekê me got ku tiştekî weke “Şoreşgerên Demokratîk ên Neteweyî” tune ye, lê belê ji ber ku em li welatekî nîv-mêtîngeh û nîv-feodal in, hin sosyalîstên proleter hene ku dibêjin em di merhaleya Şoreşa Demokratîk a Neteweyî de ne; ji ber beşa rêveber a oportunîst, di nava partiyê de perwerde nayê kirin û ji ber êrîşên domdar ên oportunîzmê, di nava partiyê de gelek pirsgirêkên sereke şaş têne zanîn û ji ber vê yekê jî nîqaşên teorîk dikarin valahiya perwerdeya nava partiyê dagirin û zanebûnên şaş incex bi vî awayî werin astengkirin. Her wiha me diyar ku kesên sosyalîst di nava têkoşîna bîrdoziyê de dikarin bi awayekî herî tund hevdu rexne bikin û biêşînin û incex bi têkoşîna bîrdoziyê di nava sosyalîstan de hevaltî, hevgirtin û hevmildarî ava dibe û pergala rexne û rexnedayînê dikare partiyeke sosyalîst li ser piyan bihêle û zindîbûnê berdewam dike.

Piştî van gotinên me, serokê bajar Ahmet Hamdi Dinler wiha got: “Xebera we ye, lê em ji nîqaşê re ne amade ne”.

Ji xwe re li kambaxbûna van gotinan binerin! Kesekî sosyalîst, ne amade ye ku di derbarê sosyalîzmê de nîqaşê bike û biaxive û pêwîst e ku xwe amade bike!

Belê, heger xwediyê van gotinan endamekî jirêzê bûya û di derbarê pirsgirêkên teorîk de neaxivîba, heta cihekî me yê ev rewş asayî bidîta. Lê ev kes, serokê bajar ê partiyeke sosyalîst e ku dibêje ku merhaleya ku em tê de ne, merhaleya şoreşa sosyalîst e û proleterên sosyalîst ên weke me jî bi tasfiyekariyê tawanbar dike û li wî bajarî ji sed hezarî zêdetir karker hene. Ji ber wê yekê jî em nikarin vê rewşê jinedîtî ve werin. Em paşê ji hevalên partiyê hîn bûn ku kesekî avanîsaz e û di demên girîng ên weke hilbijartinan de tê Zonguldakê. Rewşa rêxistina Zonguldakê ya ku serokekî wê ya wiha heye jî, dilê mirov pê dişewite. Ligel ku sed hezar karker li vî bajarî hene, partiyê xwe ji karkeran dûr xistiye. Bi taybetî jî di nava partiyê de karkerên kanê (maden) tune ne. Tiştekî balkêş e, henekpêkirin e û biêş e ku di herêmeke pîşeyî de 10 endamên çalak ên karker ên partiyê tune ne û serokê desteya rêveber jî avanîsazek e ku li Gumuşsuyuya Stenbolê rûdinê. Hevalên serokê partiyê yên ku ji Stenbolê û cihên din tên jî kesên simsar û endazyar in; ev kes bi jin û mêran têne partiyê û bi alîkariyên diravî, bîrdoziyên xwe û nirxên xwe yên bûrjûwaziya biçûk, li ser rêxistina biryarê ya partiyê serdest kirine.

Ligel ku me û çend hevalên şoreşger ên partiyê û FKF’yê li ber xwe da û endamên din jî xwestin nîqaşeke wiha vebe, serok got ku ew hemû berpirsyariya oportunîzmê digire ser milên xwe û dawî li axaftinan anî û got ku wê ew, avahiya partiyê bigire. Û got ku heger em karibin a dinî rojê tev li civîna li Zonguldakê bibin, em ê karibin di derbarê van mijaran de biaxivin. (4) Dema ku me diyar kir ku em ê tev li civînê bibin, got : “ev mijar, incex piştî hilbijartinan dikare were nîqaşkirin” û careke din li hemberî hevmilên me yên partiyê yên li Zonguldakê, hetikî.

Me got ku reva ji têkoşîna bîrdoziyê, taybetmendiyeke sereke ya oprtunîzmê ye; reva ramangerê oportunîzmê Mîrza Aren çiqasî asayî be, reva şagirtên Aren jî ewqasî asayî ye û em ji partiyê veqetiyan.

  • CIVÎNA ZONGULDAKÊ YA 6’Ê TÎRMEHÊ

Wê di civînê de bi tevlibûna kesên ji rêxistinên bajarên din, xebatên bajarê Zonguldakê hatibana nirxandin. Xala destpêkê ya rojevê, gundên daristanî yên Ulus’ê bû. Dema ku çalakiya di derbarê gundên daristanî yên Ulus’ê dihate nirxandin, dîmeneke wiha derket holê; li keleha oportunîzma Aren, li Zonguldakê, rêxistina bajar, ji bilî çend kesan, ji kesên populîst ên jidil, dilpak, egîd, wêrek, lê belê haya wan ji teoriya sosyalîst tune ye pêk dihat. Ev kes, di binê bandora agahiyên şaş ên oportunîzmê de bûn. ne tenê oportunîzm jî, jirêderketinên rastgir û çepgir û sosyalîzma bûrjûwaziya biçûk ketibû nava hev û teoriyeke sosret a sosyalîst (!) derketibû holê. Dema me got ku heger armanc, bi pêşengiya proleteryayê, bi hemû gundiyan re avakirina sosyalîzmê be, ev yek sosyalîzma bûrjûwaziya biçûk e û heger ronahiya bîrdoziyê di serê karkeran de tune be, ev tê wê wateyê ku serê wan bi nirxên bûrjûwaziya biçûk tije ye, hevalên partiyê matmayî man. Ev tiştekî asayî ye, ji ber ku oportunîzm, li hemberî hevalên me yên partiyê yên ku haya wan ji teoriya sosyalîst tune ye şelafiya kedkariyê dike û dibêje “tu kedkar î û lewra jî tu sosyalîst î” û bi vî awayî dikare di nava partiyê de li ser biryardayînê û rêzîkan serdest bibe.

Çalakiyên partiyê jî di binê siya vê teoriyê (!) de dihatine kirin û nirxandin. Çalakiya li gundên daristanî yên Ulus’ê û nirxandina van çalakiyan, vê yekê diçespîne. (Bnr: Teoriya Şoreşgerî Tune Be Çalakiya Şoreşgerî Nabe, ÇEPÊ TIRK, hejmar:87)

Gundî ji hêla simsar û bazirganan ve têne mêtîn û deynê wan ên ji bo simsaran her roj zêde dibe.

Ka em li nirxandinên wan ên di derbarê têkiliyên hilberînê yên gundiyên Ulus’ê binêrin: Di Saziya Daristanan de gundî, weke karkeran dixebitin; ji ber ku mûçeyan werdigirin. Û ji ber ku gundî hêkên xwe dibin sûkê, şêwazê hilberînê yê serdest, sermayedarî ye. Ji ber vê yekê jî nakokî, di navbera burokrat û gundiyan de ye. Serok, wiha dinirxîne. Yên din jî dibêjin ku nakokiya ked û sermayeyê heye.

Ev nirxandina bêhempa (!) ji hêla hevalên me yên xwendekar ên şoreşger û ji hêla serokê navçeya Karabukê Halis Ozkan ve bi nirxandinên têgehên “sermayeya simsar a bazirgan”, “karker” û “hilberîna ji bo serfkirinê” tê rexnekirin.

Li hemberî van rexneyan, hincetên pêkenok û necidî hatin derpêşkirin. Mînak: “karkerên li wir, ji neçarî xwediyê amûrên hilberînê ne, ji ber vê jî taybetmendiya wan a karkerbûnê nayê guhertin”.

Xala duyemîn a rojevê jî di derbarê pirsgirêkên rojnameya “Kulma Li Dijî Mêtîngeran” de bû. Me taybetmendî û helwesta xebatkarên rojnameyê yên di derbarê çalakiyê de diyar kirin. Bi vê yekê re hûn jî taybetmendiya rojnameyên van sosyalîstên tûj (!) binirxînin. Ji ber vê yekê ez ê li vir axaftinên di derbarê naveroka rojnameyê de bi awayekî dirêj nenivîsînim.

Lê belê ji ber ku ez pê bawer im ku wê taybetmendiya gelemperî ya koma oportunîst a Aren diyar bike û derxe holê ku Aren bi awayekî objektîf ji çi re kar dike, ez ê nîqaşa di derbarê mijareke rojnameyê de rasterast li vir binivîsîm.

“-Di rojnameyê de behsa emperyalîzma Amerîkayê nayê kirin. Lê weke ku tê zanîn welatê me di binê nîv dagirkeriyê de ye. Ji ber vê yekê jî pêwîst e ku em Şerekî Duyemîn ê Rizgariya Neteweyî bikin. Rojnameyeke ku armanca wê ew e ku prolerteryaya ku vî şerî bigihêjîne serî û pêşengiya çînên din ên dij-emperyalîst bike, zane bike, çima behsa emperyalîzma Amerîkayê nake?” bersiva pirsa me wiha bû:

“Karker, bi awayekî şênber emperyalîzma Amerîkayê nabînin; karker li hemberî xwe patronan dibînin. Mînak, hikûmet hevpeymanê amade kir. Gelo hikûmeta Amerîkayê ji parzemîna Amerîkayê rabû, hat Tirkiyeyê û ev hevpeyman amade kir?”

Bersiva me:

“Ev tiştên sosret in. Hûn bêyî ku haya we jê hebe, xizmeta emperyalîzmê dikin. Emperyalîzm îro êdî bi awayekî klasîk bi tank, top û leşkerên xwe welatekî dagir nake; pisporên mêtîngeriya nû bi krediyên xwe, bi dildarên aştiyê û bi baregehên xwe, angobi awayekî veşartî welatekî dagir dikin. Û di dirûvê de bi desthilatdariyên herêmî, lê di bingeha xwe de bi desthilatdariya emperyalîzmê dagirkeriya xwe didomîne.”

“Ez naha ji we dipirsim (ji bilî navbeynkaria desthilata AP’yê) bi awayekî şênber nakokiyên kîjan çîn û beşan bi emperyalîzma Amerîkan re heye?”

“Ji bilî xebatkarên çend kargehên Amerîkî, li welatê me nakokiyên tu çîn û beşan a bi emperyalîzma Amerîkayê re ne aşkere û xuyanî ne.”

“Desthilatdariya AP’yê, desthilatdariya kê ye? Gelo desthilatdariya AP’yê, desthilatdariyeke neteweyî ye? Gelo desthilatdariya AP’yê ne dûvikê emperyalîzma Amerîkayê yê li welat e?”

“Bêguman gel bi awayekî şênber nikare emperyalîzma Amerîkayê bibîne. Jixwe bi awayekî şênber bibîne, wê li Tirkiyeyê dawiya emperyalîzmê were.”

“Hêzên dij-şoreşê bi propogandayên dij-komunîst û hwd. xwe veşartiye û ketiye her şaneyên welat. Li welatekî nîv mêtîngeh û nîv feodal ê ku dibinê pêkutiya emperyalîzma Amerîkayê de ye, peywira demildest a sosyalîstên weke me çi ye? Gelo ne ew e ku pêwîst e ku em di serî de proleterya, hişmendiya li dijî emperyalîzmê bidin hemû çîn û beşên ku nakokiyên wan bi emperyalîzmê re hene û emperyalîma Amerîkayê ji Tirkiyeyê biavêjin? Bêyî ku em ji nîrên emperyalîzma AmerÎkayê rizgar bibin, em ê karibin desthilata sosyalîst ava bikin?”

“Ez bawer nakim ku li vir tu kes bi zanebûn ji bo emperyalîzmê kar dike. Lê belê heger hinek bêjin ku gel bi awayekî şênber emperyalîzma Amerîkayê nabîne û ji bo vê jî jê fêm nake û ji ber vê yekê jî qet behsa emperyalîzma Amerîkayê nekin, ev yek bi awayekî objektîf xizmeta emperyalîzmê dike.”

Deng derneket; bêdengiyeke kûr çê bû. Serok wiha bersiva me da: “Bêguman tiştên ku hatin ziman, rast in. Lê em ê di nava demê de hişmendiya li dijî emperyalîzmê bidin karkeran. Berî hertiştî em ê hişmendiya çînayetiyê bidin wan (!). Piştî ku em hişmendiya çînayetiyê ava bikin em ê behsa emperyalîzma Amerîkayê bikin.”

Û ev xala rojevê demildest hate derbaskirin.

Dema ku em ji wir veqetiyan me got ku heger em rojnameya “Tirkiyeya Serbixwe” ya ku FKF derdixe bişînin wê li vir were belavkirin an na; bersiva serok ev bû: “Em dikarin rojnameya Tirkiyeya Serbixwe li bajar belav bikin. Lê em nikarin li kargehan û li herêmên karkeran belav bikin, ji ber ku ev rojname hişmendiyê dide bûrjûwaziya biçûk. Wê nêrînên me yên di vê derbarê de beriya niha dîtin.”

Hejmara yekemîn a rojnameya “Tirkiyeya Serbixwe” behsa “Yekşema Bixwîn” û behsa rewşa emperyalîzma Amerîkayê ya li Tirkiyeyê dike û bang li karkeran, gundiyan, karmendan, xwendekaran, ango hemû gelê Tirkiyeyê dike ku li dijî emperyalîzma Amerîkayê li ber xwe bidin.

Vaye, ev rojnameya Tirkiyeya Serbixwe, hişmendiyê tenê dide bûrjûwaziya biçûk (!)

Weke ku çîneke karkeran heye ku nakokiyên wê bi emperyalîzma Amerîkayê re tune ne û wê li derveyî Şerê me yê Duyemîn ê Rizgariya Neteweyî bimîne. Û li gorî hişmendiya van mîrzayan bêyî ku emperyalîzm were qewirandin, mirov dikare sosyalîzmê pêk bîne. (!)

Oportunîzma Aren ev e, rûyê rastîn ê Mîrza Aren ev e!

Mîrza Aren xw weke sosyalîstekî tûj nîşan dide, hişmendiyeke berovajî dide hevalên partiyê yên ku peywira wan ew e ku bandorê li proleteryaya Tirkiyeyê bikin ku wê proleterya pêşengiya Şerê Duyemîn ê Rizgariya Neteweyî bikin û wê bibin artêşa herî leheng. We ji bo ku oportunîzm li herêmên pîşesaziyê serdest bibe gelek xebat meşandin û bi vî awayî we polîtîkaya radestbûnê ya Amerîkayê bi awyekî serkeftî meşand.

Hûn difikirin ku hevmilên me yên egîd, wêrek û bicoş ên ku li hemberî pergalê serî hildane û ji bo têkoşîna avakirina Tirkiyeke sosyalîst di nava refên partiyê de cih girtine heta kengî bixapînin?

Ji wan hevalên me bitirsin ku ji ber hişmendiya şaş, îro di nava refên oportunîzmê de cih digirin. Bitirsin, lewra kesên sosyalîst, xayinên bizanebûn nabexşînin. Bitirsin, ji ber ku ew destên kedkar ku niha ji ber rastiyê nabînin ji we re li çepikan didin, wê sibe bi qirka we bigirin.

Sosyalîstên proleter, wê ji aliyekî ve di binê ronahiya teoriya sosyalîst de hişmendiya polîtîk bidin proleteryayê û wan birêxistin bikin û ji aliyê din ve jî li dijî emperyalîzmê li gel hemû çîn û beşan cih bigirin.

Di vê têkoşînê de wê emperyalîzm hewl bide ku gelek sîxur û provakatoran bixe nava refên me û proleteryayê û partiya wê bixe riyên şaş.

Lê wê perde bi serkeftina proleteryayê were girtin. Em ê vê yekê bibînin. Em ê jî bibînin, hûn ê jî bibînin.

  • Jêrenot:

(*) Ev nivîs cara pêşîn di 22’yê Tîrmeha 1969’an de di hejmara 88’an a kovara Çepê Tirk de hatiye weşandin.

(1) Rêxistina Bajar a Zonguldakê keleha oportunîzma Aren e.

(2) Eregli, 7’ê Tîrmehê, “Hevreyên me yên ji Eregliyê dibêjin ku reva wan a ji vir nîşan dide ku wê neyê”.

(3) Civîna li Eregliyê, ji bo gelek kes tev li axaftina di navbera min û Aren de bibin, ji hêla desteya rêveber a Eregliyê ve ji bo Zonguldakê hate veguhestin. Lê belê Serokê Bajar ê Zonguldakê dibe ku bi xwesteka Aren be, ev civîn veşart.

(4) Me berê diyar kiribû ku pêwîst e em ya dinî rojê biçin, lê belê dema ji me re gotin “heger hûn sibe neçûbana me yê ev mijar nîqaş bikira”, me çûna xwe taloq kir.


Wergera Ji zimanê Tirkî: Aram Alî

The post TAYBETMENDIYA OPORTUNÎZMA AREN appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
https://halkin-dg.com/turkiye/taybetmendiya-oportunizma-aren.html/feed 0
Tayip Erdoğan imzasıyla yakılan ormanlar https://halkin-dg.com/guncel/tayip-erdogan-imzasiyla-yakilan-ormanlar.html https://halkin-dg.com/guncel/tayip-erdogan-imzasiyla-yakilan-ormanlar.html#respond Sun, 01 Aug 2021 13:28:49 +0000 https://halkin-dg.com/?p=11702

Antalya’nın Manavgat ilçesinde 28 Temmuz’da başlayan yangınlara müdahale devam ediyor. Yangında, 2’si orman işçisi 5 kişi yaşamını yitirdi. Memleketi her açıdan yangın yerine çeviren çete lideri Tayip Erdoğan ve faşist  T.C. devleti cumhurbaşkanı imzasıyla  yakılan ormanlara  ilişkin  Murat Yetkin, haberinde Resmi Gazete’de yayınlanan bir kanunla, orman ve kıyıların yağmaya açıldığını yazdı. Yetkin, “Türkiye’nin canını yakan […]

The post Tayip Erdoğan imzasıyla yakılan ormanlar appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>

Antalya’nın Manavgat ilçesinde 28 Temmuz’da başlayan yangınlara müdahale devam ediyor. Yangında, 2’si orman işçisi 5 kişi yaşamını yitirdi.

Memleketi her açıdan yangın yerine çeviren çete lideri Tayip Erdoğan ve faşist  T.C. devleti cumhurbaşkanı imzasıyla  yakılan ormanlara  ilişkin  Murat Yetkin, haberinde Resmi Gazete’de yayınlanan bir kanunla, orman ve kıyıların yağmaya açıldığını yazdı.

Yetkin, “Türkiye’nin canını yakan orman yangınları henüz söndürülmemişken Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan imzasıyla Resmî Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren bir kanun, kıyılar başta olma üzere orman alanlarındaki yapılaşma tasarrufunu Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkisine bırakıyor. Hangi alanların kapsama gireceği ise doğruda Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek. Böylece daha Türkiye’nin canını yakan orman yangınları henüz söndürülmemişken orman arazilerinin Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri adı altında turizm yatırımcılarına açılması, kıyıların halkın ücretsiz kullanımını zorlaştırıyor, belediyelerin yetki ve gelirleriyse tırpanlıyor.

Devamla Yetkin, “Tesadüf bu ya, 7334 sayılı “Turizmi Teşvik Kanunu ile bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”, tam da orman yangınlarının başladığı 28 Temmuz 2021’de Resmî Gazetede yayınlandı. Kanunun 1’inci maddesi “d” fıkrasına göre, “Kültür ve Turizm gelişme Bölgeleri dışında kalsa bile” orman arazileri “kamu yararı” kapsamına alınarak turizm yatırımcılarına açılabilecek. “Yeri, mevkii ve sınırları Cumhurbaşkanı kararıyla tespit ve ilan” edilecek bu alanlardaki bütün devlet taşınmazları da turizm kapsamına alınabilecek.

Kanunun 6’ıncı maddesine göreyse Millî Parklar içinde konaklama tesisi kurma yetkisi de Kültür ve Turizm Bakanlığına veriliyor. Ayrıca, tarım ve hayvancılığın içinde bulunduğu sıkıntıya karşı, mera, otlak, yayla gibi alanların da turizm tesisine dönüştürülmesi kapısı açılıyor. Kanuna göre Turizm Gelişim Bölgelerindeki yatırımlar için artık “Çevresel Etki Değerlendirmesi” de aranmayacak. Kanun, “Kararı verilen yatırımlar hakkında, yatırımın gerçekleşmesi için alınması gereken tüm izin, onay ve ruhsatlar, ilgili kurumlarca başkaca hiçbir işleme gerek kalmaksızın on beş gün içinde verilir” diyor.

The post Tayip Erdoğan imzasıyla yakılan ormanlar appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
https://halkin-dg.com/guncel/tayip-erdogan-imzasiyla-yakilan-ormanlar.html/feed 0
TÜSİAD, 12 Eylül kanlı sürecin senaryosunu yazandır https://halkin-dg.com/turkiye/tusiad-12-eylul-kanli-surecin-senaryosunu-yazandir.html https://halkin-dg.com/turkiye/tusiad-12-eylul-kanli-surecin-senaryosunu-yazandir.html#respond Sat, 19 Jun 2021 12:12:08 +0000 https://halkin-dg.com/?p=11600

“Kenan Evren’e, Vehbi Koç’un yazdığı bir mektup vardı. Mevcutlar içerisinde Turgut Özal’ın en iyisi olduğunu belirten bir mektuptu bu. Türkiye’de son zamanlarda “sivil toplumcu tezler”in moda olmasıyla birlikte sermayenin demokratlığına çok fazla vurgu yapılır oldu. TÜSİAD, 12 Eylül sonrası süreçle, o kanlı sürecin senaryosunu yazandır. Uygulamanın da kimlere düştüğü biliniyor. Ama senaryonun yazarını iyi tanımak […]

The post TÜSİAD, 12 Eylül kanlı sürecin senaryosunu yazandır appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>

Kenan Evren’e, Vehbi Koç’un yazdığı bir mektup vardı. Mevcutlar içerisinde Turgut Özal’ın en iyisi olduğunu belirten bir mektuptu bu. Türkiye’de son zamanlarda “sivil toplumcu tezler”in moda olmasıyla birlikte sermayenin demokratlığına çok fazla vurgu yapılır oldu. TÜSİAD, 12 Eylül sonrası süreçle, o kanlı sürecin senaryosunu yazandır. Uygulamanın da kimlere düştüğü biliniyor. Ama senaryonun yazarını iyi tanımak gerekiyor.

  • Söyleşi: Ordu-Siyaset İlişkisi

Yiğit Tuncay: Evet dostlar bugünkü konuğumuz yine Avukat Suat Parlar. Konumuz ise; gündemimizi şu anda meşgul eden darbe söylentileri ve ara rejim tartışmaları üstüne Suat Parlar’la bir söyleşi gerçekleştireceğiz. Bildiğiniz gibi şu anda yapılan hükümetin programı, yani 28 Şubat kararlarını tam anlamıyla uygulayamadığı, bu uygulamaları gerçekleştiremediği gibi bir durum var ortada. Bu konuda ordu yeniden gündeme girdi. Yeniden gündemi belirledi. İsterseniz önce Suat Parlar’la yapacağımız söyleşide ilk olarak ordunun siyasete müdahalelerinin tarihselliği üstüne konuşalım diyoruz. Önce tabii ki, Suat Parlar dostumuza “hoş geldin” diyoruz. Evet Suat, ordunun siyasete müdahalelerinin tarihselliğine şöyle bir bakalım mı beraber?

Suat Parlar: Türkiye’deki siyasal yaşamı anlayabilmek ve değiştirebilmek, askerlik olgusu temelinde ordu-toplum ilişkilerini çözümlemekle mümkün. Siyasallaşmış bir askerilik olgusu, Türklerin yönettiği hemen hemen tüm toplumlarda geçerli olan bir ilke. Askerlik olgusu güçlü bir ordu örgütlenişinin yanı sıra militarist değerlerin -ki bu da savaşkanlık, şiddet eğilimi vs- somut güç kullanımı kalıplarını da içerecek biçimde toplumun çeşitli kesimleri tarafından benimsenmesi, bunlara sahip çıkılması anlamına geliyor. Türkler tarihin hemen hemen tüm aşamalarında önemli askeri uygarlıklar yaratmışlardır. Göçebe Türk topluluklarının savaş ekonomisi temelinde örgütlendiğini biliyoruz. Şimdi işin bu göçebelikle ilgili detaylarına girmeyeceğim. Fakat günümüzde de çok güncel olduğu için bir örnek vermek istiyorum ben. 1500 yıllık devlet geleneğinin en önemli özelliklerinden bir tanesi, toplumun hemen hemen her alanının bu askeri örgütlenmenin merkezi disiplini içerisine alınması çabası. Kılık kıyafet de bunun dışında değildir. Daha bundan 1500 sene önce To-ba adı verilen Türk kavminde Çin elbisesi giyilmesi uygarlık gereğiydi. Ve Çin elbisesi giymeyenler cezalandırılıyordu. Yani toplumu askerilik olgusu ekseninde düzenlemeye yönelik çabalar yeni de değil.

Yiğit Tuncay: “O dönemde bile kılık-kıyafet yönetmelikleri gündemdeydi” diyorsun yani.

Suat Parlar: Tabii. Ve şimdi bu süreklilik kapsamında Osmanlılara geldiğinizde askeri eylemi ekonomik eylemle bütünleştirdiklerini görüyoruz. Osmanlılarda savaşmak devletin temeli. Hatta öyle ki yönetmek bile ikinci planda kalır savaşmaya göre. Bunun tabii önemli-bir açıklığa işaret ettiğini düşünüyorum. Günümüze akan askerilik olgusunun işte etkinliği veya giderek ordunun Türkiye’de birçok kuramlara göre önceliği böyle bir tarihsel süreklilik kapsamında değerlendirilmelidir. Böyle değerlendirmek gerekiyor. Şimdi bu anlamda, Türkiye tarihine gelirsek şununla karşılaşıyoruz; 1859’da Kuleli vakası ile ordu artık siyaset içinde ağırlığını hissettirmeye başlıyor. Ve bizim anladığımız anlamda darbeler tarihi gündeme geliyor. Kuleli vakası padişahın devrilmesi ile ilgili bir olay. Tarihi 1859. Detaylarına pek de girmek istemiyorum. Bunu I. Meşrutiyet izliyor. I. Meşrutiyet’ten sonra II. Meşrutiyet gündeme geliyor. Yani İttihat – Terakki’nin tarih sahnesine çıkışını görüyoruz. Daha sonra, Cumhuriyet kadrolarının İttihat-Terakki’nin mirasını devralması ve bu miras temelinde askerilik olgusunun, ordunun öncülüğü olgusunun bir takım kurumsal düzeneklerle Türkiye’nin gerçeği haline getirilmesi var. Birazdan darbelerin ayrıntılarına da girme olanağı bulacağız. Orada bu anlamda bir takım detaylara değineceğiz.

“Düzenekler” dedik, o kurumsal düzeneklerden bir tanesine değinmek istiyorum. 1961 Anayasası’nın gündeme getirdiği bir kurumsal düzenek var. MGK Türkiye’de çok fazlaca tartışılıyor. Ama eksik tartışılıyor. Arka planda ne olup bittiği de çok iyi bilinmiyor. 1920-1946 Yılları arasında askeri şefler, yani M. Kemal, İ. İnönü yönetimdelerdi. Ve onların kişiliğinde de ordu kendini yönetimde hissediyordu. Dolayısıyla, rejimi gözetim altında tutma anlamında çok fazla kurumsal düzeneklere ihtiyaç duymuyordu. 1920’lerde gündeme gelen Harb Encümeni olgusu ki, -MKG’yi önceleyen bir kurumdur- kısa süreli, çok fazla iz bırakmadan bir kenara bırakılmıştı. Ama dediğim gibi, ordu kendini M. Kemal’in ve de İnönü’nün şahsında yönetimde algılıyordu. 27 Mayıs’tan sonra, 1960’a kadar olan dönemin olaylarıyla birlikte ordu siyasete müdahalesini güvence altına alacak kurumsal düzenekler geliştirme ihtiyacını duydu. Gündeme MGK geldi. MGK’nin oluşumunda ABD’nin önerisi vardır. Milli Güvenlik Kurumu’na benzer bir oluşum, orada da Milli Güvenlik Konseyi adı altında halen de faaliyette. Ordu bu şekilde, yani MGK ile siyaset üzerindeki denetimini, yönlendiriciliğini güvence altına aldı. Ve siyasete giderek ağırlığını koydu.

Yiğit Tuncay: Yani burada kastettiğin ordu, görünürde olmasa da bir şekilde partileşme sürecine mi gitti demek istiyorsun?

Suat Parlar: Eee, tabii, yani buna Silahlı Kuvvetler Partisi demek de belki mümkün.

Yiğit Tuncay: Yani böyle bir soyutlama yapabiliriz.

Suat Parlar: Böyle bir soyutlamayı gayet rahat yaparız. Zaten bizden başkaları da bu soyutlamayı yapıyor. Yani ciddi anlamda bir “Silahlı Kuvvetler Partisi”nden söz etmek mümkün. Ama şu yanlışa da düşmemek lazım; MGK’nu kadir-i mutlak bir güç olarak algılamanın da çok fazla anlamlı olduğu inancında değilim ben. MGK’nun işleyiş mekanizmasını Türkiye’de egemenlik sistemi içerisindeki yeriyle değerlendirmek gerekiyor. O egemenlik sisteminin sınıfsal doğasını çok iyi kavramak gerekiyor. O sınıfsal doğayı kavrayabilmek için de emperyalizmle ilişkilere bakmak gerekiyor. Emperyalizmle ilişkiler çerçevesi çizilirken de -özellikle 1980’lerden sonraki dönem için söylüyorum bunu- dünya finans oligarşisinin etki kaynaklarına bakmak gerekiyor. Bu konuda hemen ilk anda şunu söylemek mümkün; dünya finans kapitali son derece karmaşık bir forumlar, uzlaşmalar temelinde işler. Örgütsel yapı anlamında Bilderberg’i, IMF’yi, NATO’yu, Trilateral komisyonu ve diğerlerini söylemek mümkün. Bunların oluşturdukları uzlaşmalar, ulusal kurumların temelde işleyiş prensiplerine damgasını vurur. Bunların yerli ortakları vardır. O yerli ortakların piyasa anlamında bir takım dayatmaları söz konusudur. Yani MGK’nun piyasanın işleyişinin ötesinde, kapitalist piyasanın işleyiş kurallarının ötesinde kadir-i mutlak bir dayatmacılığı metafizik bir algılama olur. Dolayısıyla, MGK’nu böyle bir egemenlik sisteminin temel taşlarından biri olarak görmek, sınıfsal doğası kapsamında değerlendirmek bence en doğrusu.

Yiğit Tuncay: Yani ulusların sermayedarlarının finans-kapital dediğin kurumlarda örgütlenişi, ulusların üstünde bir takım kurumlar oluşturup bu kurumlarda mutabakat zemini bulmalarından kaynaklanıyor.

Suat Parlar: O mutabakat zeminleri çok önemli. O mutabakat zeminlerinden bir tanesi 1977 yılında ortaya çıktı. 1977 Yılından itibaren serbestleştirme -döviz piyasaları anlamında-, ithalat liberasyonu anlamında gündeme geldi. 1978’den itibaren TUSİAD’ın anayasa arayışları başladı. Türkiye’de çok karmaşık bir süreçtir ama, yalınlaştırırsak, aynı zamanda burada serbest piyasanın komutu, emri söz konusudur. O doğrultuda 12 Eylül Darbesi gündeme geldi. Yani bunu bir örnek olması bakımından anlatıyorum ben. Fakat, dediğim gibi, kadir-i mutlak bir gücün emir-komuta zinciri içerisinde bile bir toplumu şekillendirmesinden söz edemeyiz.

Detaylarına girmedik ama, Türkiye’de bu anlamda bir toplum mühendisliği var. Tarihsel birikim gerekçesiyle ordunun önceliği var. Ordunun bir merkezi güç konumunda olması var ama, bu süreci sınıfsal dinamiklerden kopuk bir bağlam içerisinde algılayamayız. Bu mümkün değil. Tarihe bakarken de bunu yapamayız. Mesela, Türkiye’de son dönemlerde moda olmaya başlayan bir söylem var; “27 Mayısçılık”. 27 Mayısçılığın, metafizik bir söylem olmanın ötesinde pek fazla anlamı yoktur. Sınıflardan, doğadan, dünya kapitalist sisteminden kopuk bir ordu anlayışı bizi hiçbir yere götürmez.

Yiğit Tuncay: İstersen Suat, 27 Mayıs’ın dinamiklerini ele alalım. Çünkü 27 Mayıs önemli bir tarihsel süreç. Ayrıca bugüne kadar gelen süreçte de Türkiye tarihine önemli bir etkisi var.

Suat Parlar: Anlaşıldı ki, konuyu dağıtarak gideceğiz. Dinleyenler bizi bağışlasınlar ama, elbette ki, ortaya sonuçta bir bütünlük çıkacaktır. 27 Mayıs öncesine bakmak lazım. 27 Mayıs öncesinde, Menderes istenmeyen adam konumuna gelmişti ABD açısından. Nasıl istenmeyen adam konumuna gelmişti? Birincisi, son derece iddialı sanayileşme programını, altyapı projelerini yürütüyordu. Bu anlamda Türkiye ciddi bir finansal krizle karşı karşıya kalmıştı. O finansal krizi aşabilmek bakımından Adnan Menderes’in bir takım arayışları gündemdeydi. O arayışlar Adnan Menderes’i SSCB’yle ilişkiye taşıdı. Adnan Menderes, SSCB ziyaretini gündemine almıştı. Bir kere bunun çok önemli olduğunun altının çizilmesi gerek.

İkinci nokta ise; Türkiye’de ordunun reorganizasyon ihtiyacı dillendirilmeye başlanmıştı. Türk ordusunun eskimiş bir teknoloji kullandığı ve acilen bir reorganizasyona ihtiyaç duyulduğundan söz ediliyordu. Bir başka nokta da, ordu içinde müthiş bir kadro sıkışıklığı yaşanıyordu. Bu kadro sıkışıklığının gerekli kıldığı tasfiyeler de bir türlü yapılamıyordu. Onun yanı sıra ordunun müthiş bir politizasyonu söz konusuydu. Bu politizasyon daha gerilere de götürülebilir. 1940’ların ortalarından itibaren cuntalar gündemdeydi. Ordunun yönetime doğrudan el koyması doğrultusunda çabalar gündemdeydi. Burada bir parantez içerisinde hemen söylemek geriyor; Demokrat Parti de öyle bire bir sivil topluma bağlı bir geleneğin temsilcisi değildi. Çünkü, o dönem Demokrat Parti’yle ilişkide olan subaylar İsmet İnönü’yü istemediklerini, gerekirse İsmet İnönü’nün bertaraf edileceğini Demokrat Parti yöneticilerine iletmişlerdi. Bunun önemli olduğu inancındayım.

Türkiye’de şöyle bir söylem geliştiriliyor; “Demokrat Parti veya Adalet Partisi anti-militarist” partiler olarak değerlendiriliyor. Hiç öyle bir şey yok. Çünkü hepsinin kökeninde İttihat-Terakki vardır. İttihat-Terakki’nin bölünmeleri vardır. 27 Mayıs’a açılan süreçte restorasyon ustası İ. İnönü’nün çabaları son derece önemlidir. Ve ilginçtir, 1957 yılından itibaren ABD, CIA ile yapılan çalışmaların hepsinden haberdardır. Samet Kuşçu adlı bir subay doğrudan doğruya ABD konsolosluğuna giderek yapılan darbe çalışmalarından ABD’yi haberdar etmiştir. İhbar etmiştir darbe çalışmalarını. Ve darbenin daha sonra lideri olanların hepsinin adını vermiştir. ABD -yani diğer ilişkileri bir yana bırakalım-, 57’den itibaren 27 Mayıs’ın gelişinin farkındadır. Daha önemli bir başka nokta var; 1958 yılında Almanya’da o dönemin Kara Kuvvetleri Komutanı Cemal Gürsel’in de katıldığı NATO tatbikatı vardır. Cemal Gürsel’e cuntalarla ilgili ilk bilgi burada ulaştırılıyor. İlginçtir, Cemal Gürsel tatbikat sırasında Amerikalıların tahsis ettiği bir araca biner, yanında cuntacılardan bir tanesi vardır. Daha sonra, yani 27 Mayıs cuntasının önderlerinden olacak bir subay vardır. Daha sonra o subay şu şekilde yazar anılarında, der ki: “önde bir Amerikalı mihmandar subay oturuyordu. Türkçe bilip bilmediğini anlamak için test ettik. Türkçe bilmediğini anladıktan sonra da, 27 Mayıs’a açılan o sürecin malum cuntasal faaliyetlerine ilişkin bilgileri Gürsel’e aktardık. Ve Gürsel’in başımıza geçmesini istedik.”

Ne kadar ilginç. Düşünün Amerikalıların otomobilindesiniz, mihmandarınız Türkçe bilmiyor, Türk Kara Kuvvetleri Komutanı araçta bulunuyor, ona cunta faaliyetleri aktarılıyor ve uzun bir yolculuk söz konusu. Amerikalılar da oraya Türkçe bilmeyen bir subaylarını oturtuyorlar. Bizimkiler de buna inanıyor veya inanmak istiyor. Bu bir anekdot, yani buradan nereye çıkılır? Şuraya çıkılır; bu anekdotlar bir başka şeyi bütünlüyor, 27 Mayıs’ın bir özelliği, 27 Mayıs’ta NATO ve CENTO’ya bağlılık hemen deklare edilmiştir. Tıpkı diğer darbelerde olduğu gibi. Bu darbelerin özelliğidir. Anlı şanlı İttihatçılar da Temmuz devrimi denilen 1908 II. Meşrutiyetini ilan ettikleri zaman bütün düvel-i muazzama büyük elçiliklerine haber vermişlerdir. Britanya başta olmak üzere. Adettir, Türkiye’de darbe yapılacağı zaman izin alınır. Bu 12 Mart için de böyle. 12 Mart’ta Muhsin Batur ABD’de bulunuyordu. 12 Mart’tan önceki süreçte ABD hava kuvvetleri komutanı Dr. Gen Ryan ile görüştü. Malum, ona işaret çıkmadı. İşaret çıkmayınca 9 Mart tasfiyesi gündeme geldi. 12 Eylül’de de aynı şey gündemdeydi. 12 Eylül’de de o dönemin Hava Kuvvetleri Komutanı Tahsin Şahinkaya ABD’den döner, ondan sonra düğmeye basılır. Ve Türkiye’de hemen hemen her askeri darbenin temel özelliği NATO’ya ve CENTO’ya bağlılıktır.

NATO’ya, CENTO’ya bağlılık andının tekrar edildiği bir noktada 27 Mayıs’ın ne ölçüde Türkiye’nin özgün dinamiklerine yaslandığı, ne ölçüde anti-emperyalist bir çıkış olduğu su götürür ve 27 Mayıs maskeli anti-komünizmdir. Çünkü, 27 Mayıs’tan sonraki süreçte radyolardan muazzam bir anti-komünist propaganda başlamıştır. Her gün bir takım uyarılar yapılmıştır. “Vatandaş su uyur komünizm uyumaz” vs… Ve 27 Mayıs’ın açtığı yoldan Huzur Dernekleri gündeme gelmiştir. Komünizmle Mücadele Dernekleri gündeme gelmiştir. Komünizmle Mücadele Dernekleri’nin manevi reisi de o dönemin cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’dir. Yani 27 Mayıs’ın şefi Cemal Gürsel’dir. 27 Mayıs’ın, restorasyon ustası İsmet İnönü’nün yönlendiriciliğinde gerçekleştirildiğini biliyoruz. CHP ne kadar ilericiyse, 27 Mayıs da programatik olarak o kadar ilericidir.

1990’larda bu Türkiye’de basında da yer aldı. ABD’nin arşivleri açıldı, belli sürelerde o arşivler gizlilik kaydı kaldırılarak  açılıyor. Açılan arşivlerin neticesinde 27 Mayıs’ın şeflerinin Amerika açısından sıkıntı yaratmadığı ve hemen hepsinin ABD ile bir şekilde ilişkisi olduğu, ya eğitim anlamında ya da başka anlamlarda güvenilir NATO subayları olduğu ortaya çıkıyor. Ama sakın yanlış anlaşılmasın, bu insanların bazılarının yurtseverliği ile ilgili benim kafamda bir soru işareti yok. Yani onların bir şekilde ABD’de eğitim görmüş olması, onların yurtsever olmadığı anlamına gelmiyor. Fakat geçenlerde ben bir tarif yapmıştım ve o tarifimde ısrarlıyım. Bir insanın devrimci olmadan, sosyalist olmadan yurtsever olacağına, daha doğrusu tutarlı bir insan olabileceğine pek de inanamıyorum. Yani bu kişisel bir görüş, bunu muhafaza ediyorum. Ama 27 Mayısçıların içinde bir isim var ki, ne yaptığını en iyi bilen isim, o da Alpaslan Türkeş. Önemli olduğunu düşünüyorum. Türkiye siyasetinde ondan sonraki süreçte de oldukça önemlidir. Bunu kendileri de söyler, “aramızda ne yaptığını en iyi bilen o idi” derler.

Gelmiştir ve Başbakanlık Müsteşarlığını almıştır. Başbakanlık Müsteşarlığı’nda bir büro oluşturmuştur. Bu büronun istihbari faaliyetleri de vardır. Bir takım kendine yakın emekli subayları göreve çağırmıştır. Ve 27 Mayıs’ın tablosunun tamamlanmasında üzerine düşenleri yapmıştır. Çünkü, 27 Mayıs’a bir ilericilik illüzyonuyla yaklaşılıyor. Anayasasından söz ediliyor. Ama, 27 Mayıs anayasası, iç çelişkileri bağrında taşıyan bir anayasadır. DPT gibi, MGK gibi, Amerikalıların önerdiği bir takım kurumlar gündeme getirilmiştir. Bunun önemli olduğu inancındayım. İkinci bir nokta da; 27 Mayıs’tan sonraki süreçte Milli Güvenlik doktrini Türkiye’de de şekillenmiştir. Ve Türkiye bir Milli Güvenlik devletine dönüşmüştür. Milli Güvenlik doktrini veya Milli Güvenlik devleti, ABD’nin hegemon güç olduğu Batı kapitalist dünyasında geçerli olan bir siyasi, hukuki standarttır. Ve 27 Mayıs Anayasası içindeki bir takım özgürlükçü düzenlemelere, maddelere rağmen kendini içinden çürütecek öğeleri de içermiştir. Sadece 27 Mayıs Anayasası’nın hatırına da 27 Mayıs’a ne kadar bir misyon yüklenir, bilmiyorum?

Kaldı ki, 27 Mayıs’ın önderlerinin bazılarının da bu misyonu yüklenmediklerini kendi deneyimlerimle biliyorum. Bunlardan bir tanesi; 27 Mayıs gençlik önderlerinden sevgili Dr. Memduh Eren’di. Rahmetle anıyorum kendisini buradan. Memduh Eren, bana şunu anlatmıştı: “İstanbul vilayetinde bir toplantı vardır. Kendisi önemli bir gençlik lideridir, çağırırlar. O toplantıda İsmet İnönü de vardır. İsmet İnönü’ye şunu söyler; ‘Efendim, son zamanlarda bir söylenti var. Masonlar tarafından 27 Mayısçıların kuşatıldığına, teslim alınmak istendiğine dair. Kimdir bu masonlar, ne yaparlar? Bizi lütfen bilgilendirir misiniz?’ Aynen şu ifadeyi kullanmıştı Memduh Eren: “İ. İnönü’nün gözünün akı ortaya çıktı öfkeden” demişti ve oradan kovulduğunu söylemişti. Sen bu işlerden anlamazsın denilerek.”

Önemli olduğunu düşünüyorum. Hakikaten 27 Mayıs’ın temel özelliklerinden bir tanesi de 27 Mayısçıların masonlar tarafından kuşatılmasıdır. Merak edenler bu konuda çok bilgi, belge bulabilirler. Örneğin, bunlardan bir tanesi M. Ali Aybar’ın “TİP Tarihi” kitabı. Orada bu tip ilişkilere dair birçok şey yazılmıştır. Başlangıçta Türkiye’nin tekelci sermayesi pek iyi algılamamıştır. Ama sonrasında 27 Mayıs yönetimine destek sunmuştur. Nasıl sunmasınki, işin ekonomik altyapısı da vardır. Açılım dönemidir.

Türkiye’nin, dediğim gibi, 1950-60 arası geliştirdiği sermaye birikiminin önemli bir açılım dönemidir. Tüketim malları sanayisine bir yöneliş vardır. Yani o dönemdeki sermaye birikimi, artık montaj sanayii anlamında açılacaktır. Devlet Planlama Teşkilatı da en iddialı altyapı yatırımlarının geliştirilmesi bağlamında ve bu sermaye birikiminin yeni koşullarının uyarlanması anlamında üzerine düşeni yapmıştır.

Yiğit Tuncay: Burada ben önce birşeye değinmek istiyorum; montaj sanayisinin gelişmesinden bahsettin ve bu durum Türkiye’nin gündemine işçi sınıfı gerçeğini de getirdi. 27 Mayıs Anayasası’nın açılımlarından biri de, hem sağda, hem solda kurumlaşmalar, partileşmeler sürecini de başlatıyordu. Mesela, o yıllarda sendikaların gündeme geldiğini görüyoruz. Türk-İş’i, DİSK’i vs. Bunların da önemli olduğuna vurgu yapmak istiyorum. Fakat, bu sendikalar, solda, sağda şekillenen bu kurumlaşmalar, aynı zamanda sistem içi kurumlaşmalardı ve kaçınılmazdı. Ve devlet bunların önünü açmıştı.

Suat Parlar: Şimdi, öncelikle şunu söyleyeyim; 27 Mayıs’ın bir takım özgürlükleri, hakları içeren ileri bir anayasaya sahip olması, ondan sonraki süreçte ordu içi tasfiyeleri, anti-komünist gelişmeleri kısa süreli bir canlanmadan sonra, Türkiye’deki toplumsal muhalefetin önünün tıkanması anlamındaki gelişmeleri örtmenin gerekçesi yapılmamalıdır. Bunu özellikle belirtmek istiyorum. Bir önemli nokta da, Milli Birlik Komitesi’dir. Bir protokol ortaya konulmuştur. Bu 21 Ekim 1961 günü ortaya konulan protokol ki, bu protokolün altında kimlerin imzasının bulunduğu da çok önemli. Çünkü bunların arasından daha sonraki darbe süreçlerinde görev alanlar da çıktı. TBMM toplantısından evvel fiili duruma müdahale kararı almıştır. MBK’nin tasfiyesi kararını almıştır. Şimdi bunun önemi ne diyeceksiniz? Bunun önemi şurada; biraz gerilere gidersek, Türkiye’de ordu içerisinde bir önemli kural vardır; Uç askeri eylemliliklerin bastırılması. Örneğin, Çerkez Ethem’in tasfiyesi bu bağlamda değerlendirilebilir. Bu uç askeri eylemliliklere yönelik büyük bir duyarlılık geliştirilmiştir. Bu aynı zamanda, alt kadro subay hareketi için de geçerlidir. MBK’ de küçük rütbeli subayların bulunması ordu içerisinde bir tedirginlik yaratıyordu. Özellikle generaller açısından böyleydi. Çünkü bir yüzbaşının, bir generalin karşısında hesap sorar konumunda olması söz konusuydu. Bunun yarattığı bir tedirginlik vardı. Ve ordunun o bilinen duyarlılığı gündeme geldi. İnönü de bu süreci kolaylaştırdı ve alt rütbedeki subayları kontrol altına almak noktasında, özellikle Cevdet Sunay ağırlığını koydu. Ve bu taahhütname aynı zamanda ordu içerisindeki düzenlemelere de denk düştü.

Örneğin, Sıtkı Ulay, MBK’nin gücünün nasıl çözüldüğünü şu şekilde anlatıyor; “o dönemin Cumhurbaşkanlığı adaylarından Ali Fuat Başgil doğrudan doğruya ölümle tehdit edildi ve adaylıktan vazgeçirildi.” Diyor ki; “bizi anlamanız lazımdır, meşgul bir durumdayız, son günlerde bizim hükümet olarak kuvvetimiz yoktur. Orduda yeni bir cunta kurulmuştur. Bize bu cunta talimat vermekte. Biz bugün devlet radyosuna bile hâkim değiliz. Radyo da cuntanın elindedir.”

Dediğim gibi, burada alt kadro subay hareketinin tasfiyesi gündemde. Çünkü bu hep bir ürküntü konusudur. Egemenlik sisteminin işleyiş dinamikleri açısından emir-komuta zincirinin işlerliği çok önemlidir. Toplumsal muhalefetin gelişmesine duyarlı olan alt kadro subay hareketi her dönemde sıkıntı yaratmıştır. Ve tasfiyesi cihetine gidilmiştir. Şimdi önemli olduğunu düşündüğüm bir olgusal saptama da şöyle; cumhurbaşkanlığı seçimi Ali Fuat Başgil tasfiye edildikten sonra -ki doğrudan ölümle tehdidiyle vazgeçirildi-, cumhurbaşkanlığı seçiminin yapılacağı gün, TBMM’nin hali şöyle; bir defa TBMM’ne Genel Kurmay Başkanı Orgeneral Cevdet Sunay, Deniz Kuvvetleri Komutanı, Jandarma Genel Komutanı, I. – II. Ordu komutadan kurmay başkanları, yurt içi bölge komutanları, Genel Kurmay II. Başkanı, bunların yanı sıra çok sayıda general ve amiralle, emir subayları gelmiştir. General Gürsel’in seçimi kazanması üzerine 100’den fazla subay ayağa kalkarak sonucu coşkuyla alkışlamışlardır. Burada bir MBK üyesi, Gürsel salona girdiğinde onu ayakta karşılamayan bir senatörü “sivil giyindik diye ihtilal bitti mi zannediyorsun, daha tabancalarımızı bırakmadık” şeklinde uyarmıştır. Çok önemli bir tarihsel açıklıktır. Bu tablolar Balkan komitacılığından başlayan, Teşkilat-ı Mahsusa pratiğinden güç alan, Takrir-i Sükuncu anlayışın doğrudan parlamentoya yansımasıdır. Çok büyük bir açıklıktır. Bu tablonun akılda tutulmasında bence büyük yarar vardır.

Yiğit Tuncay: Yani parlamentoda bir gölge.

Suat Parlar: Bu bir teammüle de dönüşmüştür. Ondan sonraki Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde de, TBMM’nde, Genel Kurmay Başkanı Cemal Tural, Kara Kuvvetleri Komutanı, Deniz Kuvvetleri Komutanı, Hava Kuvvetleri Komutanı ve 30 kadar general var. Bu sefer de Sunay’ın adaylığı söz konusu ve Sunay Cumhurbaşkanı oluyor. Yani sürekliliğe bakın. Geriye gidersek İsmet İnönü’nün Cumhurbaşkanı seçildiği TBMM toplantısı da böyle. O dönemin Genel Kurmay Başkanı, I. ve II. Ordu Komutanları ve diğerleri, onlar orada hazır bulunuyorlar. Bunun altını özellikle çizmek istiyorum. 12 Mart sırasında da bu tabloda aslında çok fazla bir değişiklik yok. Evet, belki de bir konsensüs yaşandı. Fahri Korutürk üzerinde ama, Faruk Gürler’in Cumhurbaşkanı seçilmesi için bir takım dayatmalar söz konusuydu.

Şimdi, 1960’tan sonraki dönem için şunun altını çizmek istiyorum: Sosyal, ekonomik yapıdaki dengesizliklere muhalefet eden genç subay hareketi kısa süreli bir canlanma yaşadı. Hatta 60 öncesinde başladı. Ama bu tasfiye edildi. Yani Silahlı Kuvvetler Birliği, yüksek rütbeli komutanların girişimiyle devlet içerisinde restorasyon sürecini başlattı. Cumhurbaşkanını seçti ve MBK gücünü kısa sürede tüketti. 22 Şubat 62 ve 21 Mayıs’ta Talat Aydemir’in askeri ayaklanmaları bastırıldı. Ondan sonra da askeri hiyerarşi, emir-komuta tekeli güvence altına alındı. Zaten bu güvence altına alınmadan da egemenlik sisteminin işlemesi mümkün değildi. Ama toplumsal politizasyon kesintiye uğramadı. 60 Öncesi sosyal hareketliliğin bir takım özellikleri korundu. Büyük kitlelerin sola açıldığını görüyoruz bu dönemde. 1965’ten itibaren egemen çevrelerin çıkarlarına dayalı bir politikayı yürüten Adalet Partisi iktidarı, kitleler tarafından büyük bir hoşnutsuzlukla karşılandı. Ordunun alt kademelerinde de bu hoşnutsuzluk yankı buldu. Bu tepkiler zinde güçler bağlamı çerçevesinde gündeme getirildi. Yön ve MDD’nin iktidar arayışları, çıkış noktasında askeri ortak kabul eden bir akımın öncülüğünü yaptılar. Ordunun alt kademelerinde oldukça radikal renkler içeren gelişmeler ortaya çıktı ve bu süreç 9 Mart’a kadar uzandı. Hatta bu süreçte bir devrim anayasası hazırlandı.

Burada önemli olan nokta şu; Muhsin Batur ve Faruk Gürler’in başında bulunduğu generaller kliği, alt kadro subay hareketiyle bir bağlantı içerisindeydi. Onların 9 Mart’ta düğmeye basacağı düşünülüyordu. Bu devrim anayasası eksenli pragmatik açılım anlamında ama, bu gerçekleşmedi. 9 Mart tam tersine bir tasfiyenin başlangıç tarihi oldu. Bu tür çalışmaların yapılmasında büyük emeği geçen Celil Gürkan başta olmak üzere çok sayıda subay tasfiye edildi. Bu tasfiyeyi, ordunun alt kademelerindeki radikal kanadın tasfiyesi izledi. Tabii, bu tasfiyenin o dönemin önemli örgütlerinden THKP-C ile bağlantısı da vardı. Çünkü THKP-C içerisinde çok sayıda havacı ve denizci subay bulunuyordu. Bunların tasfiyesi gündeme geldi ve demin dediğim gibi bunun arka planındaki siyasi soyut formülasyonu okursak şunu görürüz; toplumsal muhalefete yönelik uç askeri eylemliliğin bastırılması noktasındaki duyarlılığı görürüz. Burada, Batur ve Gürler açısından da şunu söylemek mümkün; II. Abdülhamid’ in Türkiye’de bir bakıma gizli devletin yasalarından biri haline gelmiş çok önemli bir formülasyonu vardır; “kurtlarla birlikte uluma” der ve anılarında da yazmıştır bunu. Muhsin Batur ve Faruk Gürler’in tutumunu bu şekilde değerlendirmek aslında mümkün. Dediğim gibi, bir kayış söz konusudur. Alt kadro radikal subay hareketiyle yukarı arasında bir bağlantı söz konusudur. Ama 9 Mart’ta bu kayış koparılmıştır. ABD’nin doğrudan devreye girmesi ile bu kayış kopartılmıştır ve o alt kadro subay hareketi tasfiye edilmiştir. Ve diğer sol muhalefetle, devrimci muhalefetle birlikte.

Yiğit Tuncay: Bir iç dinamik yine oluşmamış. Dış dinamikler, iç dinamiği de belirler hale gelmiştir bu tasfiyenin sonucunda.

Suat Parlar: Hatta şöyle birşey var: 9 Mart tasfiyesi ile birlikte, o dönem Süleyman Demirel ve Adalet Partisi’nin rahat bir nefes aldığını biliyoruz. Yani muhtırayı, Adalet Partisi yönetimi bir uzlaşma belgesi olarak algılamıştır. Üst düzey generaller partisiyle çoğunluğu elde tutan AP arasındaki ilişkiyi temsil eden I. Ordu komutanı Faik Türün’ün, daha sonraki yıllarda AP saflarında gizli politikadan açık politikaya geçmiştir. 12Mart, Demirel’siz Demirel programıdır. Gayet net. Türkiye’de bir söylem geliştirilmiş ve “Ecevit ile Demirel 12 Mart’a direndiler” denilmiştir. Hiç ilgisi yoktur. 12 Mart onların ateşteki kestanelerini almıştır.

Bir de “kime karşı” sorusunun yanıtını vermek geriyor. 12 Mart sürecine ilişkin benim sana doğrudan söyleyeceğim şey şu; 15-16 Haziran’ın yarattığı çok büyük bir kitlesellik söz konusuydu. Öğrenci eylemlerinin ivme kazanması, büyük grevlerin gündeme gelmesi, sermaye birikim koşullarının tıkanması, ister istemez bir ürküntü yaratmıştı. Bu ürküntünün general partileri tarafından da paylaşıldığını biliyoruz. Hatta o kadar doğrudan ilişkiler varki; Faik Türün, İstanbul Sıkıyönetim Komutanı olarak bir takım grevlerin durdurulması için doğrudan devreye girmiştir. Emir vermiştir yani. Bir takım grevlerin durdurulması için doğrudan doğruya emir vermiştir. 12 Mart Muhtırası verildiğinde, Kara Kuvvetleri Komutanı Faruk Gürler’in, Süleyman Demirel’i telefonla arayarak “bu hareketi size karşı yapmadık Süleyman Bey” dediği bilinir. Birçok anıda da yer alır. 12 Mart öyle söylendiği gibi Süleyman Demirel’e veyahut burjuva politikacılarına karşı bir hareket değildir. Ordunun kendi iç hiyerarşisi içerisinde alt kadro subay hareketinin tasfiyesi ile ilgili yanları akılda çok iyi tutulmalıdır. Önümüzdeki süreçlerde ortaya çıkabilecek bazı gelişmeleri de anlama bakımından belirtme ihtiyacı duydum.

Yiğit Tuncay: 9 Mart, 12 Mart, yani 70’lerin başlarındaki süreci biraz daha açalım istersen. 15-16 Haziran olaylarını, Deniz, Hüseyin ve Yusuf’un tasfiyesini, sonradan gelen Balyoz Harekatı’nı, bütün bunların neye denk düştüğü üstüne biraz daha detaylı konuşmakta fayda var sanırım.

Suat Parlar: Şimdi, 1970 15-16 Haziran’ı, günümüz açısından da çok önemlidir. Gelecekte de önemli olacaktır. Tarihsel bir vurgu anlamında söylemiyorum. Birazdan ne demek istediğim daha iyi anlaşılacak. Adalet Partisi Hükümeti’nin Çalışma Bakanı Turgut Toker, Türk-İş kongresinde yaptığı konuşmada bir sendikal değişiklik tasarısından söz etmişti. Ve şunları söylemişti: “Yeni değişiklik tasarısı ile DİSK’in çanına ot tıkanacaktır. DİSK varken genel grev hakkını tanımamız mümkün değildir.” Aman sakın yanlış anlaşılmasın. Bugünkü DİSK gibi bir DİSK söz konusu değildi o dönem. O başka bir DİSK. Orada sosyalistler vardı. Orada devrimciler vardı. Yani buradan DİSK’e bir olumlama falan çıkarılmasın. Bugünkü DİSK ile bir paralellik kurulmasını istemiyorum. 15-16 Haziran 1970 günlerinde İzmit-İstanbul arasındaki işyerlerinde işçiler direnişe geçtiler ve işçiler, polisle, askerle çatıştılar.

Burada en önemli vurgu şu; Adalet Partisi bu eylemleri ayaklanma olarak yorumladı. Çok önemli olduğunu düşünüyorum ben. “Bu bir ayaklanmadır” dediler. Anlamlı olan başka bir açıklama da Turan Feyzioğlu’ndan geldi: Güven Partisi grubu adına yaptığı konuşmada “partileri ne olursa olsun, safları ne olursa olsun; bütün hürriyetçiler, bütün milliyetçiler, bütün Mustafa Kemalciler komünizme karşı birleşin” çağrısı yaptı. Bundan sonra da böyle çağrılar gündeme gelirse hiç şaşırmayalım.

Faik Türün, 12 Mart’ı haber verecek tarzda -ki kendisi sıkıyönetim komutanıydı-, 16 Eylül 1970’de yaptığı açıklamada şöyle diyor: “Yurdumuzun bütünlüğünü ve millet beraberliğini bozmaya yönelen hareketler nereden gelirse gelsin bundan sonra da silahlı kuvvetlerimizi karşısında bulacaktır. Çünkü bu kuvvetlerin vazifesi Türk yurdunu ve Anayasa ile tayin edilmiş olan Türkiye Cumhuriyeti’ni korumak ve kollamaktır. Bu vazifenin ifasında kanunlarımızın imkân verdiği her hakkın mutlaka kullanılacağı bilinmelidir.” Koruma ve kollama, buna ilişkin önemli bir formülasyon. O koruma ve kollamanın ne anlama geldiğini de 12 Mart’ta hep beraber gördük. Faik Türün’ün, özellikle sıkıyönetim komutanı olduğu İstanbul’da bu koruma ve kollamanın balyoz harekâtı ile ilgisi açıktır.

Burada balyoz harekâtı ile ne kastediliyor? Onu bir parça açmak lazım. 12 Mart faşist iktidarı, İsrail Başkonsolosu Efraim Elrom’un rehin alınması üzerine, Makabline Şamil, yani geriye yürürlüklü kanun çıkaracağını ilan etti. Bu ilanı Başbakan yardımcısı Koçaş yaptı. O ilan şöyle idi; “Eğer 24 saat içerisinde Başkonsolos serbest bırakılmayacak olursa, bu işe destek olanlar, geçmişte ve bugün destek olanlar tutuklanacaktır, makabline şamil kanun çıkartılacaktır. En ağır cezalara uğratılacaklardır.”

Bu dönemde muazzam bir tutuklama kampanyası görüyoruz. Benim bildiğim kadarıyla yaklaşık 7500 aydının Balyoz Harekâtı ile tutuklanması söz konusu. Burada önemli noktalardan bir tanesi de şu; bu operasyonları -ki adına “Fırtına Operasyonları” denirdi-, Balyoz Harekatı’nı bütünleyecek tarzda doğrudan doğruya MİT yürüttü. Yani Türkiye’nin olağan idari işleyişinin çok dışında bir uygulama gerçekleştirildi. Valiler devre dışı bırakıldı. Doğrudan doğruya MİT devreye girdi ve büyük bir terör estirildi. Binlerce insan gözaltına alındı, tutuklandı, işkenceden geçirildi.

İkinci bir nokta da, o dönem tutuklananlar arasında -ki tarih 18 Mayıs 1971- yedi Anayasa Hukuku Bölüm Başkanı’nın da bulunmasıdır. Mümtaz Soysal, Bülent Nuri Esen, Bahri Savcı, Muammer Aksoy, Tarık Zafer Tunaya tutuklananlar arasındaydı. Bunun önemli bir işaret olduğu inancındayım. Çünkü 12 Mart aynı zamanda kendi anayasasını da yaptı 12 Eylül’e açılan süreçte. Bu Balyoz Harekat’ı, Fırtına Operasyonları en çok da dönemin sivil politik kadroları tarafından alkışlandı, desteklendi. Başta Süleyman Demirel olmak üzere. Ana hatları ile Balyoz Harekâtı veyahut diğerleri ile ilgili söylenecekler bunlar.

Darağaçlarını biliyoruz, çok iyi biliyoruz. Burada bir noktanın altını özellikle çizmek istiyorum. Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan, Hüseyin İnan, Türkiye’nin ilk marksist-leninistleri olarak asıldılar. Bunlar sanıldığı gibi öyle sol Kemalist sıfatıyla falan yargılanmadılar. Meclis zabıtlarını merak edenler açarlar, bakarlar. Bu üç yiğit devrimci, Türkiye’nin ilk marksist- leninistleri olarak yargılanmış ve asılmışlardır. Yukarıdan gelen bir emirle asılmışlardır. Emir doğrudan doğruya Genel Kurmay’dan gelmiştir. Yargılanma süreçleri, görünmez hukuk adına, devletin gizli gerçek hukuku adına bir başarıdır. Fakat evrensel hukuk adına bir utançtır. Bunun altını da özellikle çizmek gerekiyor.

Yine burada 12 Mart sürecine CHP’nin verdiği desteği anlatmak bakımından bir noktanın üzerinde durmayı uygun görüyorum. O da şu; Anayasa Mahkemesi’ne, İsmet İnönü de, CHP Genel Başkanı imzasıyla müracaatta bulunmuştur. İdamların durdurulması için. Anayasa Mahkemesi, bu noktada kararı usulden bozmuştur, tekrar meclise gelmiştir. O günkü prosedüre göre yeniden müracaat gerekmektedir. O günlerin idamlara karşı kampanyasını yürüten Celal Kargılı’nın daha sonra yazdığı biçimiyle, özellikle Ecevit’ten defalarca ne zaman müracaat edeceklerini sormasına rağmen yanıt alamamıştır. Anayasa Mahkemesine tekrar müracaatta bulunulmamıştır. Ve Denizlerin idamına giden yol CHP’nin de katkılarıyla bu şekilde açılmıştır. Bu hesap da halen bugün CHP açısından açık durmaktadır.

Tam tersi iddiaları gündeme getirirler. “Biz müracaat ettik” derler, fakat oradaki o ince ayrıntı üzerinde bugüne kadar bir tartışma yapılmamıştır. CHP müracaatta bulunmamıştır ve Denizlerin kanında o dönemin CHP ileri gelenlerinin, başta Bülent Ecevit olmak üzere parmağı vardır. Çok anlaşılır bir şey, tekrar ediyorum; Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan, Hüseyin İnan Türkiye’nin ilk marksist-leninistleri olarak asılmışlardır. Bunun çok önemli olduğu inancındayım. Hiç kimse onlara başka bir takım yaftaları yakıştırmasın.

Yiğit Tuncay: Savcı zaten suçlamayı bu noktadan gösteriyor. Bir de o dönemde toplanan imzalar var. Toplanan imzalara önceleri CHP milletvekilleri imza veriyorlar ama, senin de dediğin gibi, sonradan imzalarını geri çekiyorlar.

Suat Parlar: İmzalarını geri çekiyorlar. Şimdi, şunu özellikle belirtmek istiyorum, gerçi o dönem mecliste yapılan konuşmalar var, CHP’lilerin yaptığı konuşmalar var, idamlara karşı çıkar bir görünüm vermekle birlikte o ikiyüzlü tutumu özellikle Ecevit hep devam ettirmiştir. Sol gösterip, sağ vurma tarzında. Yapılması gereken en azından kendi partisinin netliğini, çizgisini korumak bakımından, yapması gerekeni yapmamıştır. Bu müracaatın, yani yasal müracaatın yolunu kapatmıştır. 12 Mart’ın temsil ettikleri ile sivil partilerin birlikteliğini göstermesi bakımından altı özellikle çizilmelidir. Yoksa onun dışında, bir takım saray entrikaları kapsamında Faruk Gürler’in Cumhurbaşkanlığı yolunun tıkanması, Fahri Korutürk’e yolun açılmış olması, bence çok da anlamlı değil. 12 Mart’a yönelik hiçbir direniş ne CHP’den, ne Ecevit’ten, ne de diğerlerinden gelmiştir.

O dönemin, 12 Mart’ın bir başka önemli özelliği de, subay kadrolarının tasfiyesidir. Bu tasfiyeler, ana davalar kapsamında gerçekleştirilmiştir. THKP-C Davası, THKO Davası kapsamında gerçekleştirilmiştir. Örneğin, THKP-C Davası’nda çok sayıda havacı subay yargılanmıştır. Ve o dönemde imha süreçleri işletilmiştir. Kızıldere’yi ve Nurhak’ı biliyoruz. Bütün Türkiye genelinde büyük bir terör ve şiddet kampanyası yürütülmüştür. Bundan sadece aydınlar, sadece devrimciler değil, halkın bütün kesimleri payını almıştır. Ana hatları ile 12 Mart böyledir. 12 Mart’ın bir başka önemli özelliği de, 27 Mayıs Anayasası’nın kazanım sayılabilecek ve daha sonraki süreçte kullanılan bir takım hak ve özgürlüklerinin budanmasıdır. Yani 12 Mart, belki çok kapsamlı olmasa da bu tarz bir anayasal düzenlemeyi de gerçekleştirmiştir. 12 Eylül Anayasası’nın birikimini bir bakıma oluşturmuştur. Ana hatları ile 12 Mart’a ilişkin olarak söyleyebileceklerimiz bunlar.

Yiğit Tuncay: 12 Mart’tan sonra gelen, özellikle 75’ten sonra, yani 12 Mart’tan 1980’e kadar müthiş bir yükseliş başlıyor. Türkiye tam bir karmaşa içine giriyor. Bunlar da bu anlamda 12 Eylül’ü hazırlayan süreçte önemli oluyor. Baki Tuğ’un, Denizlerin asılması ile ilgili yaptığı bir açıklama var. “Nedamet getirmedikleri, af dilemedikleri için” asılmışlar. Aslında bu gerek Nurhak, gerekse Kızıldere için de geçerli olan bir şeydir. “Eğer af dileselerdi, asılmayacaklardı”. Aslında bir bakıma Baki Tuğ işaret veriyor. “Diz çökselerdi sonları bu olmayacaktı” diyor. “Fakat onlar diz çökmediler, diz çökmedikleri için de sonları bu oldu” gibi bir yaklaşımı var. Bunun önemli olduğu inancındayım ben de.

Suat Parlar: Baki Tuğ’un söylemesinden daha ilginci de var. Buradan, Davutpaşa Kışlası’ndan Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’a yakın olduğu düşünülen bazı kişiler askeri uçakla Ankara’ya götürülmüşler ve kendileriyle görüştürülmüşlerdir. İkna edilmeye çalışılmıştır Deniz ve arkadaşları. Ben burada isim vermek istemiyorum. Bunu bana anlatan kişinin ismini vermek istemiyorum. Sonuç nedir? Sonuç; Deniz Gezmiş ve diğerlerinin gerekli cevabı vermesidir kendilerine. Fakat bunları ben birer küçük ayrıntı olarak değerlendiriyorum. Çok fazla abartılması, ön plana çıkarılması doğru değil. Bir bütün olarak mahkeme süreçlerinden, işkencehanelerden iyi bir sınav verilerek çıkılmıştır. Zaten böyle olmasaydı, senin demin sözünü ettiğin 70’li yıllara yayılan yükseliş de gerçekleşmezdi.

Yiğit Tuncay: 15-16 Haziran olaylarında Dev-Genç’in rolü neydi? Biraz da buna değinirsen sevinirim.

Suat Parlar: Dev-Genç’lileri nadir olarak bırakılan belgelerde ve kitaplarda görüyoruz. Birçok fabrikanın boşaltılmasında, işçilerin güvenliğinin sağlanmasında Dev-Genç üzerine düşeni yapmıştır. Dev-Genç’le ilgili bir takım klişeler vardır. Dev-Genç’lilere “goşist” diyenler vardır. “Maceracı, küçük burjuva devrimcisi” diyenler vardır. Bunlar doğru değil. 15-16 Haziran sürecinde birçok Dev-Genç’linin emekçilerle beraber yürüdüğünü biliyoruz. Bunun da bir gelenek oluşturduğu inancındayım. Doğru hatta bir gelenek oluşturduğu inancındayım. 15-16 Haziran’ın otantik yönü ağır basan bir eylemlilik olduğunu biliyoruz. Kimsenin 15- 16 Haziran’ın sahipliğine, önderliğine falan soyunma durumu yoktur. Bu anlamda onur, ortak bir onurdur. Türkiye’de devrimcilerin ortak onurudur. Hiçbir ayrıma gitmiyorum. Hatta öyle ki, 15- 16 Haziran günlerinde sivil giysiyle, doğrudan doğruya bu emekçilerin güvenliğini sağlama anlamında askeri kesimden de bazı insanların olduğunu biliyoruz. Bunlar da vardır. Dediğim gibi, 15-16 Haziran otantik ölçüler içerisinde değerlendirilmelidir. Kendiliğindenci ve Türkiye’de solun bütün kesimlerinin içinde yer aldığı bir eylemliliktir. Elbette ki, Dev-Genç’lilerin de katkısı önemlidir.

Yiğit Tuncay: Yapılmaya çalışılan birşey var; radikal solun, sınıftan kopuk bir dinamik olarak geliştiğine, sınıfla hiçbir bağlantısının olmadığına vurgu yapmak isteyen bir takım insanlar var. Bunu özellikle sistemin kendisi de vurgulamaya çalışıyor. Fakat Türkiye’de radikal sol sınıftan kopuk değildir. İç içe gelişmiştir. Hatta sınıftaki, yani toplumsal muhalefetin kabarmaya başlamasıyla sol muhalefet de, radikal sol da gündeme gelmiştir. Türkiye’nin gündemine oturmuştur.

Suat Parlar: Günün 24 saati sınıf, sınıf, sınıf demekle sınıf politikası yapılmıyor. Sınıf politikası çok ayrı bir şey. Sınıf politikasının geçerli olabilmesi için, bir kere egemenlik sisteminin statülerini reddetmek, o statülerden şiddetle kaçmak gerekiyor. O şiddetli kopuşu yaşamadan istediğiniz kadar sınıf vurgusu yapın. Türkiye’de bir moda vardır; dönemin kadrolarına yönelik olarak “bunlar sol kemalistti” denilir. Ben buna hiç katılmıyorum. Ben buna katılmadığım gibi, egemenlik sisteminin sahipleri de buna katılmıyorlar. Önemli olduğunu düşünüyorum. Bu insanlar marksist-leninist oldukları için asıldılar. Bunu ben söylemiyorum. Bu doğrudan doğruya egemenlik sisteminin tescil ettiği bir gerçeklik. İnanmamak için de hiçbir sebep görmüyorum. Yani birilerinin işçi kökenli olması veya birilerinin işçiye ilişkin partilerden yetişmiş olması, onların marksist-leninist olduğu anlamına gelmiyor. Veya onların işçi sınıfını temsil ettiği anlamına da gelmiyor. Tıpkı birilerinin öğrenci kökenli olduğu halde, küçük burjuva kökenli olduğu halde, işçi sınıfı politikasını a’dan z’ye kadar onlardan çok daha iyi temsil etmesi gibi. Bu noktada, neyin söylendiği hiç önemli değildir, neyin yapıldığı önemlidir. Çünkü, sınıf politikasının bir takım klasik araçları vardır ve o klasik araçlar da Türkiye’de 70’lerden itibaren kullanılmıştır, kullanılmaya da devam ediliyor, daha da kullanılacak. Sınıf politikasının klasik araçlarını reddedeceksin, sınıf politikasının klasik araçlarının hiçbir riskini üstlenmeyeceksin, ondan sonra sabahtan akşama kadar işçi sınıfı diyeceksin, işçi bakışı diyeceksin. Buna kimse inanmaz.

Bu anlamda statükodan, egemenlik sisteminden şiddetle kopuşu bir program olarak netleştiren kadrolarla da arana mesafe koyacaksın ve o kadroları sol Kemalist olmakla suçlayacaksın. Kaldı ki, o kadrolar kendilerinin ne olduğunu zaten ortaya koymuşlar. Yani çok genç yaşta ölmelerine rağmen geriye bir takım belgeler kalmış. O belgelerde yer alan düşünceler bence çok önemli. Yani onlara, o kadrolara yapılacak en büyük haksızlık, dediğim gibi; sınıfsal bir körlük içerisinde o kadroları küçük burjuva radikalizmiyle suçlamaktır. Ben bunu kabul edemiyorum. Hele 12 Mart söz konusu olduğunda, bunu daha da açmak, tartışmak gerekiyor. Kısa süreli birliktelikler dışında, söz konusu devrimci kadroların bir ittifakına rastlayamadım. Özellikle kopuş sürecinde böyle bir ittifaka rastlayamadım. Ben bunun büyük bir karartma olduğu inancındayım.

Yiğit Tuncay: Bilimsel bir yöntem olarak, Marksizm işçi sınıfının bilimidir zaten. Bu önemli bir vurgu. Leninizme gelince, leninizm de “ihtilalci bir parti geleneği yaratılmasında Marksizme içerilmiş önemli bir ateşli rayihadır” demek çok doğru olur. O dönemin marksist-leninist dediğin ve Dev-Genç içinden çıkan kadroların kemalistlerle ittifak aradığı doğrudur. Ama kemalistlerle aradığı ittifakta, dikkat edersen üst yapı kurumlarını değil de, üst yapı kurumlarının altını oluşturan tabanda ittifak arayışı vardır. O tarihsel süreç içinde bunun yeri olabilir. Ama günümüzde ise, kemalizmin dinamiklerinin kalmadığı bir süreçte neo-kemalist kadrolarla ittifak içinde olanlar da var. Bu da bir gerçek..

Suat Parlar: Statükolar ve egemenlik sisteminden kopuş dinamiğinin ön plana geçtiği dönemeçte de ittifak arayışı yoktur. Benim önemsediğim dönem de odur. Yani burada çok gerilere giderek bir tarihsel değerlendirme yapmıyor, bir konjonktürden söz ediyorum. O kadroları önemli yapan konjonktürde bir ittifak arayışı yoktur. Ondan önceki dönemleri bilemem. Ondan önceki dönemlerle ilgili birçok şey söylenebilir. 9 Mart bağlantılarından söz edilebilir ve başka şeyler de söylenebilir. Türkiye’de şu yanlış çok fazla yapılıyor; konjonktürel bir kopuş dönemi yaşandı ve o kopuş döneminin dinamikleri iyi algılanamadı. Yani teori her zaman için kumdur, donuktur. Yazılı belgeleri çok fazla abartırsanız, çok fazla bunlara değer yüklerseniz, tahlillerde yanlışlığa düşersiniz. O konjonktürel dönemeçte büyük bir kopuş yaşandı. O kopuşta şu ittifak, bu ittifak gibi şeyleri söyleme hakkına sahip değiliz. Kimle ittifak? Doğan Avcıoğlu’yla mı? Kimle ittifak? Celil Gürkan’la mı? Var mıydı böyle bir ittifak? Böyle bir ittifak yok. Kaldı ki, bu kadroların önderlikleri net bir şekilde kendilerini ifade etmiştir. İdam sehpalarında ifade etmişlerdir. Neye “yaşasın” dediklerini biliyoruz. Yani bunları tekrar tekrar telaffuz etmenin burada bir anlamı yok. Teorik belgelerdeki çözümlemeleri getirip, tarihsellikten soyutlayıp, oralardan bir yere varmaya çalışmak bence çok doğru değil. Elbette ki, politikada ittifaklar olur. Ama bu ittifakları başat konuma getirmek, özellikle de demin senin sözünü ettiğin kadroların gelişiminde veya mücadelesinde bu ittifak çözümlemelerini başat konuma getirmek yanlış.

Ama tekrar söylüyorum ve altını da özellikle çiziyorum, Türkiye’de bazı yakıştırmalar var, örneğin; Sarp Kuray kalktı, Deniz Gezmi’i, Mahir Çayan’ı cuntacılıkla suçladı. Ne ilgisi var. Siz şimdi tutup da, bir takım teorik formülasyonlarla, bir takım cümlecikleri başat konuma getirirerek dönemin koşullarını tahlil etmeye kalkarsanız, içinden çıkılmaz bir duruma düşersiniz. Ne o kopuş sistematiğini algılarsınız, ne 71’i algılarsınız, ne 72’yi algılarsınız. O dönemin önderlerinin cuntacılara verdikleri yanıtlar var. Üstelik de son derece sert yanıtlar. İlişkilerin hangi noktalarda koptuğunu çok iyi tahlil etmek gerekiyor. Hiç kimsenin o dönemin kadrolarına cuntacı yakıştırması yapma hakkı yoktur. Ve son zamanlarda bu söylem çok fazla yaygınlaşmaya başladı. 68 Çıkışı ile birlikte, denildi ki; “o dönemin devrimci kadroları devletle ve orduyla barışıktı”. Şimdi en hafif deyimiyle ayıptır bu. Bunu söyleyenlerin bir takım cunta ilişkileri içerisinde yer alması söz konusu olabilir. Ama diğerleri böyle bir şeyin olmadığını yaşamlarıyla ve ölüm biçimleriyle zaten gösterdiler.

Yiğit Tuncay: Sen bir önceki söyleşimizde de bir şeye vurgu yapmıştın; “68 ruhu da neymiş” demiştin. “71-72 Ruhu vardır” demiştin. Bu da son söylediğine önemli bir örnek teşkil ediyor diye düşünüyorum. Evet Suat, 12 Eylül üstüne de bir değerlendirme yapalım istersen. Günümüze kadar gelen süreçte 12 Eylül’ün izleri çok fazlasıyla var. Bu anlamda bize neler diyeceksin?

Suat Parlar: 12 Eylül Darbesi’ni önceleyen bir başka darbe var. Yani 12 Eylül’ün koordinatlarını değiştirmek lazım. Türkiye’de zaman dilimi olarak 24 Ocak 1980 yılında, Turgut Özal’ın ve Demirel hükümetinin sorumluluğunda alınan ekonomik kararlarla 12 Eylül arasında bire bir ilişki kuruluyor. Yanlış bir ilişki değildir. Ama gerçeği bütünlüklü olarak ortaya koyan bir ilişki de değildir. Bir kere ekonomide, onların deyimiyle “istikrar arayışı”, Türkiye’de dördüncü 5 yıllık plan tartışmaları çerçevesinde gündeme geldi. O dönem kim iktidardaydı? Tabii ki CHP. CHP, 1979 yılında ekonomiyi güçlendirme programını yürürlüğe koydu. TÜSİAD’ın bu dönem yaptığı bir açıklama var. TÜSİAD şunu söylüyor: Hükümetin aldığı istikrar tedbirleri doğru ama, yavaş ve tereddütlü. Sanıldığı gibi, 24 Ocak Kararları’nın mimarı Demirel de değildir. Ecevit hükümetidir. O alınan kararları Demirel hükümeti uygulamaya geçirdi. Yani “yavaş ve tereddütlü” olan ilkesel formülasyonları daha net bir biçimde uygulamaya koydu. Bunu yaparken neler hedeflendi? “İhraç edilebilir ürün fazlasını sağlamak için bir yandan üretim arttırılacak, diğer yandan iç talep kısılacak” denildi. “Üretimi aksatan, yavaşlatan, durduran eylemlere engel olunacak. Ücretler sınırlandırılacak. Tarım girdisi kullanıldığı için tarım ürünlerinin taban fiyatları düşük tutulacak. Bu olmadığı takdirde, iç ticaret hadleri tarım aleyhine, sanayi lehine düzenlenecek. Ücretlere, maaşlara sınır getirilecek. Böyle bir liste halinde. Yabancı sermayeyi teşvik anlamında tedbirler alınacak, faizler serbestçe tayin edilecek, ücret malları denilen ürünlere uygulanan sübvansiyonlar kaldırılacak.”

Burada önemli bir noktanın altını çizmek lazım. 24 Ocak ekonomik karar ve uygulama birimleri devlet içerisinde tek bir komuta merkezine bağlandı. Bunun başına da Madeni Eşya Sanayicileri Sendikası MESS’in başında bulunan, daha sonra Sabancı’nın genel koordinatörlüğünü yapan Turgut Özal getirildi. Turgut Özal Başbakanlık Müsteşarlığı kapsamı içerisinde devlet içinde üst düzey işveren kuruluşlarıyla bağlantılı, sermayeyle bağlantılı ve fiilen her türlü siyasi ve yasal denetimi imkânsız hale getiren otoriter bir çekirdek oluşturdu. Çeşitli bakanlıklara ve onlara bağlı alt kuramlara ait önemli yetkiler çıkarılan kararnamelerle Başbakanlık Müsteşarlığına devredildi. Bu bağlam içinde Ticaret, Maliye, Sanayi ve Teknoloji Bakanlıkları ile DPT’ce sürdürülen yabancı sermaye ve teşvik uygulamalarına ilişkin değerlendirme, teşvik, tescil, denetim yetkileri bu kuramlardan alınarak Başbakanlık Müsteşarlığına bağlı yabancı sermaye teşvik ve uygulama kuruluna verildi. Ayrıca dış ticaret rejimi ile ilgili, para kriziyle ilgili bürokrasi içerisine saçılmış halde bulunan tüm yetkiler tekelci sermayenin güvenini kazanmış olan Turgut Özal’ın başında bulunduğu bu otoriter çekirdeğe devredildi. Ve ekonomik bürokrasiyle bakanlıklar içerisinde kalkınma paradigmasına bağlı, “ulusalcı” denilebilecek kanat tasfiye edildi. Özal’ın koordinasyonu aynı zamanda tekelci sermayenin üst örgütü olan TÜSİAD’ın koordinasyonu anlamına geliyordu. Özal’ı bu görevinde en fazla TÜSİAD destekledi. Bu arada “Toplu Sözleşme Koordinasyon Kurulu” adı altında bir organizasyona gidildi. Özal bir genelge yayınladı ve o genelgede şunları söyledi:

1-  Sözleşmelerde yönetime müdahale niteliğindeki hükümler yer alamayacaktır. Önceki sözleşmede böyle hükümler mevcutsa bunlara istişari bir nitelik verilecektir.

2-  Daha önceki sözleşmelerde yer alan hükümler dışında ek mali yükümlülükler getirecek yeni maddelere yer verilmeyecektir.

3- Yeni işe alınan işçilerin kıdem tazminatı her yıl için 30 gün olacaktır. Haftalık çalışma saatleri daha aşağı indirilmeyecektir. Yıllık ücretli izin süresi uzatılmayacaktır.

Turgut Özal, özel sektörü de kapsayacak tarzda yayınladı bu genelgeyi. Denildi ki, “bu genelgede bu prensipler hem özel, hem de kamu sektörü için geçerli olacaktır”. Yani kamu bürokrasisi içinde, Özal’ın başında bulunduğu çelik çekirdek, bir anlamda 12 Eylül Darbesi’ni önceleyen bir darbeyi gerçekleştirdi. Neredeyse bir cephe oluşturuldu. Turgut Özal, işverenlerin dağınık güçlerini birleştirmeye, işçi sendikalarına karşı birlik ve beraberliğe çağırmıştır. Tıpkı bir cephe komutanı gibi hareket etmiştir. Cephesini genişletmek isteyen Özal ve onun destekçisi TÜSİAD, Demirel hükümetinin yanı sıra bazı sendikaları da yanına aldı. Kimi yanına aldı? TÜRK-İŞ’e bağlı bazı sendikaların yöneticileri ve onun yanısıra AP ve MHP’lilerden oluşan bağımsız Çelik-İş, Türk Metal, Tek Gıda-İş sendikaları bu kapsam içerisinde yer aldılar. Ve bunlarla yapılan toplu sözleşmelerde hiç müşkülat çıkarılmadı. Ancak, Hava-İş, DYF-İş türünden sol görüşlü yöneticilere sahip sendikalara önemli güçlükler çıkarıldı bu dönem. 1980 Ocak ayından Eylül’e kadar milli güvenlik ve memleket sağlığı gerekçesiyle 133.000 işçiyi kapsayan 77 grev ertelemesi gündeme geldi.

Bunları şunun için anlatıyorum; 12 Eylül 1980’nin işaretleri zaten birikmeye başlamıştı. Özellikle, Özal’ın kamu bürokrasisi içerisinde bu çekirdek komuta merkezinin başına gelmesiyle birlikte olmuştur. 12 Eylülün felsefesini en iyi izah edecek formülasyonları Rahmi Koç’un bir açıklamasında bulabiliyoruz.

Rahmi Koç 12 Eylülden önceki ve sonraki dönemde 24 Ocak Kararları’nı uygulama takvimini şöyle açıklıyor:

“Büyük müşkilat şundan ileri gelmektedir. 12 Eylül harekâtından önce herşeyi demokratik bir sistem altında yapmak zorundaydık. Bu da karar almak ya da yasa ve yönetmelik çıkarmak için aylar geçmesini gerektiriyordu. Yani herşey güç ve uzun zaman içinde gerçekleşebiliyor, herşeye politik açıdan bakılıyordu. Ekonomik yaklaşım hep arkadan geliyordu. Askeri yönetim altındaki fark, alınan kararların parlamentodan geçmesi gibi bir zorunluk olmadığından çok hızlı hareket edebiliyor ve üstelik askeri yönetim yanlış yapsa bile bunu kısa sürede düzeltebiliyor. En önemlisi ise, tüm bu işlemler yapılırken politik yaklaşımlar sözkonusu olmuyor. Çünkü askeri yönetimin parlamentonun sandalye kaybı yada seçimin kaybı diye bir kaygısı yok. En büyük fark, askeri yönetimin zamanında ve doğru kararlar almasıyla çok değerli zaman tasarrufumuzun olmasıdır.”

Bu Türkiye’de darbelerin arka planında bulunan egemenlik sisteminin sahibi tekelci sermayenin anlayışını gösteriyor. Bu söylenenleri, bu bağlam içerisinde değerlendirmek gerekiyor. Otoriter hızdan bahsediyor. Devletin otoriter hızının engelsiz işlemesinden söz ediyor. Bu otoriter hızın işleyişi yönünde parlamento dâhil her türlü kurumu, yani burjuva kuramlarını bile engel olarak değerlendiriyor. Ve askeri yönetime övgüler düzüyor. Bu anlayış bugün için de geçerli. Fakat bugün bu kadar açık dillendirilemiyor.

Koç Holding, Turgut Özal’ın politikalarının en büyük destekçisi konumundaydı. 12 Eylül sonrası Kenan Evren’e, Vehbi Koç’un yazdığı bir mektup vardı. Mevcutlar içerisinde Turgut Özal’ın en iyisi olduğunu belirten bir mektuptu bu. İşin ekonomik cephesi böyle. Yani periyodizasyonu 12 Eylül 1980’den geriye çekmekte ve işin sermayeyle ilgili bağlantısını kurmakta fayda var. Çünkü, Türkiye’de son zamanlarda “sivil toplumcu tezler”in moda olmasıyla birlikte sermayenin demokratlığına çok fazla vurgu yapılır oldu. TÜSİAD, 12 Eylül sonrası süreçle, o kanlı sürecin senaryosunu yazandır. Uygulamanın da kimlere düştüğü biliniyor. Ama senaryonun yazarını iyi tanımak gerekiyor. Bire bir TÜSİAD’da değil. Kapitalist enternasyonal mahfilleri ile bağlantılı olarak değerlendirmek gerekiyor bu süreci. Bu sefer bir parantez açacağım. Bu parantez, bir ihtiyacın ürünüdür ve konuyla belki çok ilgili olmayabilir. Ama ben ilgili olduğunu düşünüyorum. II. Ordu Komutanı Bedrettin Demirel’di o dönem. Bedrettin Demirel, MGK’ya bir öneri paketi sundu ve 7. Madde’de aynen şunlar yazılıydı:

12 Eylülden sonra sağlanan huzur ve sükûn dönemi, sıkıyönetim kanunu ve anarşiye karşı yapılan açık mücadelenin yanı sıra, hatta daha çoğu ile terör ve anarşinin kaynaklandığı TBMM’nin, siyasi partilerin, sendikaların, derneklerin kapatılması sayesinde kazanılmıştır.

Bunları söyleyen de Bedrettin Demirel. Son zamanlarda Bedrettin Demirel’in insancıllığına dair bazı şeyler okumaya başladık. II. Ordunun Sıkıyönetim Komutanı’dır. Anarşinin kaynağı olarak TBMM’yi gösteriyor, siyasi partileri gösteriyor, sendikaları gösteriyor, dernekleri gösteriyor, bunların kapatılmasını savunuyor. Ne kadar insancıl bir formülasyon!

Yiğit Tuncay: Bir soru sorabilir miyim bu arada Suat? Daha önceki, 70’lerdeki süreçte anlattın; 12 Eylül’de Celil Gürkan’ın tavrı ne olmuştu?

Suat Parlar: Celil Gürkan 12 Eylül’ü destekledi. İlk destekleyenlerden biri Celil Gürkan’dır. Celil Gürkan’ın ilericilik misyonu çerçevesinde değerlendirirsen yanılırsın. Celil Gürkan, Türkiye’de Nato’nun en önemli proje subaylarından biridir. Türkiye’de Cumhurbaşkanı, Genel Kurmay Başkanı ve 3. kişi olarak kendisinin bildiği askeri sırların emanet edildiği kişi olmakla övünmüştür. Bu ölçüde güvenilirdir. Celil Gürkan’ı bir ilericilik illüzyonu çerçevesinde ele alırsan, yanılırsın. Ve dediğim gibi 12 Eylül’ü ilk selamlayanlardan biri Celil Gürkan’dır. Celil Gürkan, 12 Eylülcüleri uyarmıştır. “Aman” demiştir; “işte 12 Mart’ta şunu dediler, öbüründe bunu dediler, işte sizi de suçlayacaklar, size şunu söyleyecekler, bunu söyleyecekler, siz bu yoldan şaşmayın, devam edin, doğru şeyler yapıyorsunuz” vs… Sonrası malum: “Hafıza-i beşer nisyan ile malüldür”.

Belki 12 Eylül’ü reddeden açıklamaları vardır. Bunlar Türkiye’de çok yaşandı. İnsanlar unutkan oluyor. Bir dönem sıkıyönetim komutanlarının acımasızlıklarından bahsediyorlar, bir müddet sonra sıkıyönetim komutanlarını över hale geliyorlar. Ne kadar insancıl olduklarına dair övgüler düzüyorlar. Yani dediğim gibi, “hafızay-i beşer nisyan ile malul” oluyor.

Yiğit Tuncay: Şimdi çizdiğin portreye baktığımızda, Turgut Özal’ın ciddi anlamda yeni bir siyasi zemin oluşturmaya başladığının göstergeleri var.

Suat Parlar: Şimdi, oradan bir başka noktaya gelmek istiyorum. Dediğim gibi dağınık gidiyoruz. Kusura bakmasınlar dinleyicilerimiz. Demirel’in “12 Eylül’e muhalefet ettiği” söylenir. Bunun propagandası çok yapıldı. Diğerleri için de bu geçerli, Ecevit için de. Demirel’in 12 Eylül darbesini önceden bilip bilmediği konusu da çok tartışılır.

Yiğit Tuncay: Kendilerine karşı yapılmış birşey gibi vurgulamaya çalıştılar.

Suat Parlar: Bedrettin Demirel 1988’de bir söyleşi yapıyor. Söyleşi Milliyet’te yayınlanıyor:

Bedrettin Demirel: Sızmadı değil de herkes bunu bekliyordu. Ben size açıkça ifade edeyim, harekâtın olması gerektiğini herkes biliyordu. Açıkça söyleyeyim ki, o zamanki en yüksek devlet görevlisi bile biliyordu. Biliyor ve bekliyordu.

Gazeteci: Gün ve saatini bilmiyordu, öyle mi?

Bedrettin Demirel: Bilmiyordu. Ama o zamanki bakanların hepsi bekliyordu. İçlerinden tasvip ediyorlardı.

Gazeteci: Konuştuğunuz bakanlardan böyle diyen oldu mu?

Bedrettin Demirel: Olmuştur.

Gazeteci: İsim verebilir misiniz?

Bedrettin Demirel: Veremem ama daha ne bekliyorsunuz diyorlardı.

Gazeteci: Bu bakanlardan bir tanesi Savunma Bakanı Ahmet Topaloğlu muydu?

Bedrettin Demirel: Evet, zannederim.

Gazeteci: Dönemin Başbakanı Süleyman Demirel de darbenin olacağını biliyor muydu?

Bedrettin Demirel: O da bekliyordu. Yüzde yüz o da bekliyordu. Bir beyanatında o da “devleti yürütemedik” dedi. Eski Başbakan Demirel 12 Eylül’e sonradan karşı çıktı, haberinin olmadığını söyledi.”

Gazeteci: “Aman efendim, ona yüzlerce kişi söylemiştir”, “orduda birşeyler oluyor” diye. Hatta Genel Kurmay Başkanı Evren, Cumhurbaşkanı Vekili Çağlayangil’e söylüyor, “aman efendim” diyor, “yüzlerce kişi söylemiştir ona”.

ABD Büyükelçisi Spain’in söylediğini zaten biliyoruz. Bundan ne çıkar? Şu çıkar; Türkiye’de sivil politikacılar, orduyu yönetimde doğal pay sahibi ve sürekli bir koalisyon ortağı olarak algılıyorlar. Yani reel politik dengeleri koruma adına, ordunun açık yönetim dönemlerini meşrulaştırma çabalarına girmeleri doğal birşey Türkiye’de. Onun yanı sıra ilginçtir; gene Demirel, kurmaylarından Ekrem Ceyhun ve bazı arkadaşların hükümette görev almak gibi bir durumları hâsıl oluyor. “Ne yapalım” sorusunu yöneltiyor Demirel’e. 12 Eylül yönetimi için. Demirel’in cevabı çok ilginç, diyor ki:

Devlet bizim devletimiz. Aman memleket hükümetsiz kalmasın. Görevdeki arkadaşlarımız yeni yönetim git deyinceye kadar kalsın. Bunu bürokratlar için söylüyorum. Siyasi olarak bizim arkadaşlarımızdan bazıları hükümette görev alırsa bu onlar için sıkıntı olur. Kendilerini tahrip etmiş olurlar.

Demirel’in söyledikleri, asgari demokrasi kültürünün sıradan yurttaş ölçütleri ise, yoruma tabi tutulsa bile vahim. Bir kere 12 Eylül’den kısa bir süre sonra kendisini başbakanlık görevinden uzaklaştıran askerler için Demirel “yeni yönetim” diyor. “Yeni yönetim” diyor ve bu yönetimi devletin sürekliliği ve memleketin hizmetsiz kalmaması gibi gerekçelerle destekliyor. Kendi tayin ettiği bürokratların kovuluncaya kadar görevde kalmasını istiyor. Demirel’in politik vurgusu darbeye karşı değil, böyle bir tarih dönemecinde sivil bir politikacının “devlet bizim devletimiz” diyerek, fiilen var olan ama, hukuken gayri meşru bir güce bürokratlardan destek talebinin, hukuk devletinin ilkeleri ile bağdaşır yanı var mıdır? “Yeni yönetim” diyeceksin, devlette kesintiyi darbeyle kabul etmeyeceksin, yani olağan karşılayacaksın, bunu devlette kesinti saymayacaksın, bürokratlarından görev isteyeceksin ama, kendi siyasi programını da bir kenara bırakmayacaksın. Diyeceksin ki; “siyasiler görev almasınlar, çünkü ileride dönem değişecek, gene iş başa düşecek”. 12 Mart’ta da böyle oldu. 12 Mart’ta Demirel’in ateşteki kestanelerini aldılar. Ondan sonra yönetim gene Demirel’e devredildi. 12 Eylül sonrası da malum, yaşananlar biliniyor.

Bu dönemde Turgut Özal 12 Eylülde Başbakanlık müsteşarı. Turgut Özal’a Başbakanlık Yardımcılığı görevi öneriliyor. 12 Eylül cuntası tarafından. Demirel kendisine danışmaya gelen Özal’a şunları söylüyor:

Devlet devamlıdır. Hizmet devam etmeli. Sen, şimdi eline 8-9 ayda ağır bir yük almışsın, tam yolun ortasında yükü bir anda elinden bırakırsan hem yük bozulur, hem de seni tahrip eder. Hizmetin devamlılığını unutmamak lazım.

Sivil politikacı açısından askeri bir darbe, devletin devamlılığını ve hizmetin sürekliliğini tehdit etmiyor. Bu politikacı hakikaten “demokratik bir inanca sahibim” diyebilir mi? Yani bu bağlamda, Süleyman Demirel’in ekonomik bürokrasinin kilit adamı olan TÜSİAD’cı Turgut Özal’ı, darbecilere teknik yardım olarak vermesi son derece düşündürücü. Birçok şeye de ışık tutuyor. Ama diğer taraftan kendi rezerv kadrolarını başka telkinlerle bu işlere sokmuyor. Örneğin, Sümer Oral, Demirel’e; “12 Eylül yönetiminin görev önerdiğini” söylüyor, izin istiyor. Demirel, Sümer Oral’a; “görev alıp-almamayı, istersen bir daha düşün, ilerisi için görev alman sakıncalı olabilir” diyor. Şimdi, bu şunun göstergesi; Demirel’in, 12 Eylül askeri yönetimini dayanak noktası alıp, yeni bir siyasi strateji geliştirdiğinin göstergesi. Bir yandan devletin sürekliliği esas kabul edilerek, darbe olmamış, süreklilik aksamamış gibi bürokratlardan işlerini sürdürmeleri isteniyor; diğer yandan “AP kanadının siyasileri uzun erimli bir politik stratejinin uygulaması içinde askeri hükümette görev alarak açık biçimde yıpranmasınlar” deniliyor. Bu son derece önemli.

Yiğit Tuncay: 1980’in hemen sonrasında, var olan devletin yönetim kadrolarında yer almıyor burjuva politikacıları ama, 80’den sonraki süreç için açılımları bir proje olarak önlerine koyuyorlar ve hazırlanmaya başlıyorlar. Bu net olarak çıkıyor ortaya. Ve bu darbenin de net bir şekilde onlara karşı değil de, başka dinamiklere karşı yapıldığının göstergesidir.

Suat Parlar: Ben sana başka birşey söyleyeyim. O dönem Avrupa Konseyi Ansamblesi Başkanı Decoster, 22 Nisan 1981’de Türkiye’ye geliyor ve Demirel’le görüşüyor. Decoster’e, Demirel şunları söylüyor; “Türkiye’yi köşeye sıkıştıracak, Türk milleti ve devletinin zaafa uğramasına sebep olacak hareketlerden kaçının”. Devleti demokratik kurumlar ve bu kurumların oluşturduğu bütünlükten, temel hak, özgürlükler ve bütün güvencelerinden soyut metafizik bir varlık gibi, bir kutsal devlet gibi algılamanın sonucu bu. Yani “bu askeri yönetimi köşeye sıkıştırmayın” diyor. Bu özellikle talep ediliyor. Ve daha da ilginç birşey; Decoster görüşmesinin metnini, Süleyman Demirel, dönemin Dışişleri Bakanı İlter Türkmen’e gönderiyor. Türkmen de bir teşekkür mektubu yazıyor ve diyor ki:

Pek muhterem beyefendi; Avrupa Ansamblesi başkanı Decoster’le yaptığınız görüşmenin zaptını aldım. Kişisel teşekkürlerimi sunar, bu vesile ile derin saygılarımı yinelerim.

Yani ilişki devam ediyor. Ecevit ne yapıyordu? O dönem telefon görüşmeleri kayda alınıyordu. Ecevit bundan haberdardı. Sürekli olarak askerlere öneriler getiriyordu. Bunlardan bir tanesi pişmanlık yasası idi. Bunun yanı sıra, sen az evvel bu zatların zorunlu tatile çıkarılmasından söz etmiştin ya, hakikaten de tatile çıktılar. Zincirbozan’a tatile gönderildiler. O kadar ilginç ki, burada Deniz Baykal ve diğerleri de vardı. Daha sonra buna sürgün mü demediler, cezaevi mi demediler, neler neler söylediler. Bunların hepsi büyük bir yalan. Çünkü gittikleri yere hemen hemen her türlü konfor yerleştirilmişti. Ziyaretçileri gelebiliyordu. Hatta bol bol denize bile girdiler. Kendi aralarında seminerler düzenlediler. Bunları anlatıyorlar. Yani o dönemi yaşayan politikacıların anılarında bulmak mümkün. Yani 55 günlük bir tatili sürgün olarak yorumladılar hiç utanmadan, sıkılmadan. Buna dayanarak politika yaptılar ondan sonra. Gene o dönemi nitelendiren önemli bir özellik de, cumhurbaşkanlığı seçim turlarıdır. Cumhurbaşkanlığı seçim turlarında o dönem, Kenan Evren’e, Genel Kurmay Başkanı aday olmamasına rağmen -ki zaten devlet memuru idi aday olamazdı- 70’in üzerinde oy çıktı bir keresinde. Bundan daha açık bir davet olabilir mi?

Yiğit Tuncay: Evet, resmen yolunu açıyorlar.

Suat Parlar: Zincirbozan askeri tesislerinde AP’li ve CHP’li 16 politikacı tek tek odalarda kaldılar. Bulundukları süre içerisinde kendilerine “sayın misafirler” biçiminde hitap edildi. İstedikleri kitabı getirttiler, Radyo ve TV yayınlarını rahatlıkla izlediler, aralarında seminerler düzenlediler. Türkiye’nin dört yanından meyve, sebze, et, tavuk, adeta Zincirbozan’a aktı. Hatta birkaç tane buzdolapları vardı. Bol bol denize girip, yürüyüş yaptılar. İstedikleri zaman yakınları ile telefonla görüştüler. Ziyaret günlerinde, 13.00-18.00 arası ziyaretçilerini kabul edebildiler. Ondan sonra da çıktılar, “Zincirbozan sürgünü” dediler. Hiç sıkılmadan “Zincirbozan sürgünü” dediler.

Aynı dönem başkaları da neleri yaşıyordu? Bunu hemen bir soru ile o başkalarından birinin bir sorusuyla açalım. O başkaları şunu söylüyor; “soruyorum” diyor, “insanların çırılçıplak soyularak, makatlarına parmak atılarak arama yapmak işkence midir? Tutuklu olduğum 5 yıl içinde en az 3 yılımı havalandırmaya çıkarılmadan geçirdim. Bunun adı nedir? Bir buçuk yılımı uzun süre tüberküloz tedavisi görmeme karşın güneşi görmeden geçirmeye zorunlu bırakılmam hangi yasayla açıklanabilir? Kıç falakası, meydan dayağı, yerlerde süründürme, ağzına cop sokma ve benzeri yöntemlerle, onlarca askerin saldırısıyla, yere yıkılıp aranmak size neyi anlatıyor? 3-4 Yıldır ailelerimizle, avukatlarımızla görüşemememiz hangi yasaya, hangi mahkeme kararına dayanmaktadır. Piyasada serbestçe satılan dergi ve kitaplara neden cezaevinde yasak konuluyor. Cezaevi mutfak ve kantinlerini haber vermeden denetleyebildiniz mi? Bir acil durum olmadıkça bizleri hastanelerin kabul etmediğini biliyor musunuz? 600-700 Kişilik cezaevinde gece nöbetçi doktorun olmadığını biliyor musunuz? Koğuşlarda masa, sandalye ve elbise dolabı gibi en basit kullanım araçlarından yoksun olduğumuz gözünüze çarpmadı mı?”

Avrupa’dan gelen meşhur heyetler vardı. O heyetlerden birine, burada bulunan tutsaklardan bir tanesinin soruları bunlar.

Diğer tarafta Zincirbozan. Zincirbozan’daki “demokrasi” kahramanları. Denize girmeler, yürüyüş yapmalar. En güzel şekilde beslenme, entellektüel olanaklar. Bunun neresi sürgün? Bu işte, meselenin özünü ortaya koyuyor. Bu bir tür nöbet değişimidir. Olağan da algılamışlardır. Egemenlik sisteminin o büyük koalisyonu içerisinde, dediğim gibi birileri gitmiştir, birileri gelmiştir.

Şimdi, burada CHP’nin konumu da çok önemli. İki büyük parti üzerinden gidiyoruz. CHP Genel Sekreteri Mustafa Üstündağ şunları söylüyor, Ecevit’le bir görüşmesinde, diyor ki:

Askerleri sıkıntıya sokmamak gerek, dönüş yollarını açık tutmak gerek. Ne kadar kısa sürede başarılı olduklarına güvenirlerse, o kadar kısa süre içinde kışlalarına dönerler. Bu görüşten hareket ederek 3 maddelik bir strateji geliştirdik:

1- 12 Eylül kaçınılmazdı.

2- Türk ordusu bir Güney Amerika ordusu değildir. Geleneği vardır. Geleneğinde demokrasi vardır. Geçmişteki müdahalelere baktığımızda hep sözünde durmuş ve kışlasına dönmüştür.

3- Bunlardan hareketle biz parti olarak askerlere yardımcı olmaya çalışmalıyız.

Bunun üzerine çok fazla ilave edilecek birşey yok. Bunu hiç olmazsa, Mustafa Üstündağ, parti kurumunu gözeterek söylemişti. Ecevit, 12 Eylül’ü desteklemek konusunda daha ilginç bir strateji geliştirmişti. Partisini de tasfiyeye soktu. Kendini o sıkıntıdan kurtardı ve 12 Eylül’ü var eden koşullarla uyum içerisinde devam etti. Arada bazı açıklamalar yaptı. O açıklamaların neticesinde, buna gece hapislik verdiler. O gece hapisliği de ilginçti. Daktilosu, iki odası. Öyle bir hücre falan kimsenin aklına gelmesin. Yani daha sonraki süreçte kendi işine yarayabilecek bir takım imajlar yaratarak 12 Eylül sürecini değerlendirdi. Buna zaten 12 Eylül’cülerin de çok fazla bir itirazı olmadı. Yani burjuva politikacıları özet olarak, 12 Eylül’ü de, 12Mart’ı da desteklediler. Sözde bir takım darbelere karşı çıkıyor görüntüsü içerisindeler ama, birazdan onun zaten detaylarına gireceğiz. Ona da itibar etmemek gerekiyor. Niye itibar edilmemesi gerektiğini birazdan detaylarına girdiğimizde söyleyeceğiz.

Yiğit Tuncay: 80 öncesinde bir iç dinamik, dış dinamik çatışması gündeme geliyor. Güçler dengesi eşitlenince 80 darbesini görüyoruz. 80 darbesinin ardından, öncesindeki çalkantılı dönemin sularını durultmak orduya düşüyor. Bu sırada Suat’ın vurguladığı gibi sivil burjuva politikacıları kısa bir süre dinlenceye çekiliyorlar.

Suat Parlar: Evet, CHP’nin, AP’nin, Demirel’in, Ecevit’in hatırını sorduk. Erbakan’ın da hatırını sormadan geçmeyelim. 16 Eylül 1980’de, Milli Gazete’de yer alan demecinde MSP Genel Başkanı Erbakan şunları söylüyor:

Bir gemi, hepimizin içinde bulunduğu bir gemi, şimdilik burada. Güvertede kim var? Makina dairesinde, dümende olan nedir? Bunları ayrıntılı olarak ele almaya gerek yoktur. Bütün mesele bu geminin yüzmesi, menzile ermesidir. Batarsa hepimiz batacağız. Salah ve sükûna ererse, yine bizler canlı kalacağız.

Erbakan “aynı gemideyiz” diyor. 12 Eylül sonrasında, Dil Okulu’nda gözaltına alınan bazı MSP milletvekillerinin “Allah Evren’den razı olsun, memleketi kurtardı” dedikleri ortada. Yani kitaplarda var. Örneğin, Yalçın Doğan’ın “Dar Sokakta Siyaset” kitabında var. Merak edenler açsınlar, okusunlar. Türkeş’e gelince, Evren’e yazdığı mektupları var. Türkeş mektubunda Evren’e hitap ederken;

“Sayın orgeneralim, 12 Eylül gününden bu yana vaki beyanlarınız bizim de yıllardır savunmaya çalıştığımız ve bundan sonra da her şart altında savunmaya devam edeceğimiz düşüncelerin değişik bir üslupta teyidi niteliğindedir. Milletimizin geleceği hesabına bundan memnunum. Türk devletini güçlendirmek, daha mutlu ve aydınlık geleceğimizin temellerini atmak ve hür, demokratik rejimi süratle yeniden ikame etmek yolunda zatıalinize ve mesai arkadaşlarına en samimi başarı dileklerimi sunarım.”

Uzun bir mektup da ben bu kadarını okudum. Peki 12 Eylül’ü kim desteklememiş? Yani hemen hemen hepsi 12 Eylül’ün destekçisi olmuştur. Sanıyorum bu tablo yeterince ortaya çıktı.

Yiğit Tuncay: Ortaya çıktı. Demin sen araya girmeden önce ben bir soruya hazırlanıyordum. Dediğimiz gibi, 80 darbesiyle ordu duruma müdahale ederek suları durultmaya çalışıyor. Bu arada sivil burjuva politikacıları biraz dinlenmeye çekiliyorlar. Fakat dinlenme aşamasında yeni stratejiler geliştiriyorlar. Ve ordu suları durulttuktan sonra yeniden sivil burjuva politikacılarına devletin yönetimini teslim ediyorlar. Fakat bundan sonraki açılım, hem sivil alanda, yani sivil burjuva politikacılarının alanında olacakken, hem de ordu alanında oluyor. Çünkü ordu da bu anlamda 80 sonrası açılımında görüyoruz ki, netleşiyor. Holdingleşmesini kastediyorum. Yani OYAK gündeme geliyor. Ben bu açılımı rakamları ile Suat’ın ortaya koyacağını biliyorum. Çünkü bu konuda çalışması da vardı. Kitabı da çıkmıştı. Bununla ilgil bize neler söyleyeceksin?

Suat Parlar: Ben hemen bazı detaylar vereyim. OYAK 1961 yılında kuruldu. Nevi şahsına münhasır bir kanunu var OYAK’ın. Koç ve Sabancı Holding’ten sonra Türkiye’nin en büyük tekelleri arasında yer alıyor. 93 Yılı itibarı ile OYAK’ın 124.000 üyesi vardı. OYAK yönetim kurulu 7 kişiden oluşuyor. Bunların 3’ü TSK’dan seçiliyor. Diğerleri ise 205 sayılı OYAK yasasının 8. maddesine göre; maliye, hukuk, bankacılık ve sigorta sahalarında ihtisas ve tecrübe sahibi yüksek tahsili olmak şartıyla Milli Savunma, Maliye Bakanlıkları ile Sayıştay Umumi Murakabe Heyetleri başkanlarından müteşekkil bir komisyon tarafından seçiliyor. Ticaret burjuvazisi ve finans kapitalin OYAK Yönetim Kurulu Başkanı’nın belirlenmesinde söz hakkı var. Bu önemli. Genel müdür ve yardımcıları da Ticaret Odaları, Ticaret Borsaları, Bankalar Birliği’nin etkin olduğu seçim komitesi tarafından tayin ediliyor. OYAK’ ın imtiyazları saymakla bitmiyor. OYAK kurumlar vergisine dahil değildir. OYAK kurum olarak, kurumlar vergisine tabi değil, kuruma yapılacak bağışlar, kurumun her ne adı altında olursa olsun üyelerine veya kanuni mirasçılarına yapacağı yardımlar veraset ve intikal vergisi ile gelir vergisinden; kurum her türlü muameleler, dolayısıyla damga resminden daimi ve geçici üyelerine yapılacak aidat gelir vergisinden; kurumun her türlü gelirleri de gider vergisinden muaftır.

İmtiyazlar bununla bitmiyor. OYAK’ın her çeşit malları, gelir ve alacakları devlet mallarının hak ve imtiyazlarına haizdir. Bunlara karşı suç işleyenler devlet malına gibi karşı gibi takibata tabi tutulur. OYAK’ın malları, devlet malı kategorisindedir. OYAK’ın, KOÇ’la, SABANCI’yla ortaklığı düşünüldüğünde, onların malları da devlet malı kategorisinde olur. Tekelci sermaye ile kaynaşmanın, bundan daha iyi bir göstergesi olabilir mi?

Şimdi çok hızlı bir şekilde OYAK’ın iştiraklerine bakalım. OMSAN Uluslararası Nakliyat San. Tic. A.Ş., Renault otomobillerinin ve yedek parçalarının dağıtımında Avrupa ülkelerine, Ortadoğu’ya tekstil ürünleri, otomobil ve otomobil yedek parçası taşımacılığını gerçekleştiriyor. Özellikle araç taşımacılığında Türkiye’nin en büyük kuruluşu. Yıllık araç taşıma kapasitesi 130.000 otomobil. SEYLAK, bu da OYAK’ın iştiraklerinden. Şirketin ana faaliyet konusu, madeni yağları da kapsayan tüm petrol ürünlerinin alımı, satışı, ithali, imali, dağıtımı. Bu organizasyon 8 yıl içinde aşamalı olarak 300 akaryakıt istasyonu kapasitesine kavuşacak. Burada yabancı ortaklar da var. GOODYEAR lastikleri, bu da OYAK’ın iştiraklerinden biri. Yani OYAK’ın ortakları arasında GOODYEAR var, TATKO var, KOÇ GRUBU var. GOODYEAR lastiklerinin İzmit’te 31.000 metre kare, Adapazarı’nda 46.550 metre kare vs. olmak üzere geniş bir gayri menkul varlığı var. Burada detaylarına girmiyorum. MAİS Motorlu Araçlar İmal ve Satış A. Ş, gene OYAK’ın iştiraki var. Yüzde 99 oranda MAIS’de, OYAK RENAULT Otomobil Fabrikaları A.Ş.’nin Türkiye Genel Distribütörü ve REJİ RENAULT’un Türkiye mümessili İskenderun Çimento, bu da OYAK’ın. SABANCI HOLDİNG ile de ortak OYAK. Mardin Çimento, Adana Çimento, veAkbank ile yani SABANCI Holding ile gene OYAK ortaklığı söz konusu. Bolu Çimento, Bolu Çimento’da Şeker Sigorta’nın ortaklığı var. Ünye Çimento, TUKAŞ (Turgutlu konservecilik A.Ş.), bu da OYAK’ın iştirakleri arasında. TAM GIDA’nın ortaklarından bir tanesi İSLAM Kalkınma Bankası. OYAK’la, İslam Kalkınma Bankası burada ortak. Onun yanı sıra ETİ PAZARLAMA var, burada da OYAK’ın iştiraki söz konusu. ETİ ile de ortak. ENTAŞ TAVUKÇULUK var, OYAK Sigorta var, OYAK Sigorta’da Başak Sigorta var, EMLAKBANK var, OYAK Menkul Değerler var. Bir de Türk Boston Bank var; Kuruluş tarihi 1984, OYAK’ın iştirak tarihi 1990, burada da yabancı ortaklar var. Türk Bostan Bank A.Ş, 1984’te faaliyete geçti. BANK of BOSTON İstanbul Şubesi’nin devamı olarak 1990 yılında kuruldu. 90 yılının son çeyreğinde The First National BANK of BOSTON, hisselerini çeşitli ortaklara sattı. Hissedarların en büyüğü OYAK. Bu önemli birşey.

Dünyada bankası olan nadir ordulardan biri Türk Silahlı Kuvvetleri. Boston Bank, OYAK BANK’a dönüştü. Önemli olduğunu düşünüyorum. HALK FİNANSAL KİRALAMA var, onun yanı sıra OYAK İNŞAAT var, ORTAŞ İÇ ve DIŞ TÎC. A.Ş. var, burada TÖBANK ortaktı. Vakıflar Bankası, OYTUR var, OYAK Turizmi TİC. A.Ş, PETKİM var, OYAK’ın iştirakleri arasında. OYAK Renault var, çok uluslu tekellerle ortak olan ASELSAN var, onun yanı sıra Oyak’ın çok sayıda gayrimenkulü bulunuyor. Onun yanı sıra borsa yatırımları var. OYAK’ın genel müdürü 26 Mart 1991’de Dünya Gazetesi’nde yaptığı açıklamada; “İMKB’yi yakın takibe aldık, Yatırımlarımız sürecek” diyordu. Yani finans kapitalin, para finans omurgasını oluşturan işlemlerde OYAK’ın çok büyük işlevi var.

İMKB’ye kote edilmiş bulunan OYAK iştirakleri şunlar: Goodyear, Adana Çimento, Bolu Çimento, Ünye Çimento, Mardin Çimento, Niğde Çimento, TUKAŞ, ETKAŞ, ASELSAN, PETKİM… Borsanın sektörel sermaye açısından konumu yeraltı ekonomisi bağlamında parayı meşrulaştırma fonksiyonu düşünüldüğünde, komutanların holdingi OYAK’ın borsaya sağladığı destek düşündürücü. Bir de TÜRK BOSTON BANK’ın açılımı var. Türk Boston Bank, İrlanda’nın başkenti Dublin’de bir finans kurumu açtı. “Niye Dublin” sorusunu ben burada cevaplayacak durumda değilim. Meraklıları araştırsınlar. İrlanda’nın son zamanlarda hangi tür bankacılık işlemleri yaptığını araştırsınlar ve daha da ilginç birşey söyleyeyim; Türk Boston Bank’ın müdürü, yani OYAK’ın müdürü Amerikalıydı. Onun yanı sıra, mesela; önemli birşey de bankanın bir dönem ALARKO ile ortaklığının olması. OYAK’ın, TÜRK BOSTON BANK’ın 6 tane şubesi vardı. Sanıyorum son zamanlarda OYAK BANK’A dönüştü. Sabancı Grubu ile ortaklık da var. Koç’larla ortaklık var. Fransız şirketi Renault ile ortaklık var. ABD’li GOODYEAR’la ortaklık var. Bunlar çok önemli.

Peki yönetime kimler geldi, kimler geçti? Hemen bir örnek vereyim ve sistemin çarklarının nasıl döndüğünü buradan çıkarsınlar dinleyicilerimiz; 1988 yılında yapılan genel kurulda yönetime Bülent Öztürkmen geldi mesela. Hayali ihracat olaylarında Bülent Öztürkmen’in konumu biliniyor. MİT görevlisi olarak hakkında işkencecilik iddiası öne sürülen bu kişinin, MHP’li bir bakanın yardımcısı olarak hayali ihracatçıya destek vermesi, oradan başbakanlık danışmanlığına atanması, ABD ve İsviçre bankalarında hesaplarının olması, Öztürkmen’le ilgili bilgiler. 1993 Rakamları ile üyelerine 840 milyar TL borç ve 356 milyar TL konut kredisi veriyor OYAK, Ordu Pazarları’nda o dönem 900 milyarlık bir ciro gerçekleşiyor. 89-93 Arası enflasyonun ortalama yüzde 17,5 üzerinde bir getirisi var. OYAK’ın bu tablosuna eklenecek çok fazla birşey yok bence. Tablo ortada. Türkiye’de darbe olur mu, olmaz mı, şöyle mi olur, böyle mi olur, Postmodern mi olur, klasiği mi olur; yani bunları tartışmaktan önce şu rakamlara bakmak gerekiyor.

Yiğit Tuncay: Türkiye’de savaş sanayiinin durumu ne Suat? Biraz da bu konuda bilgi verir misin bize?

Suat Parlar: “Kâr silahların ateşlendiği yerde değil, imal edildiği yerdedir” denilir. Türkiye bu ilkeyi benimsemiş görünüyor. 1939’dan sonra Türk ekonomisi aslında savaş ekonomisi olarak geliştiriliyor. 1939’dan 1945’e kadar ortalama devlet bütçesinin yüzde 45’i savaş giderlerine ayrılıyor. Bu dönemin detaylarına girmiyoruz ve çok hızlı, atak bir silah sanayi arayışı var. Özel sektör de burada etkili. II. İzmir İktisat Kongresi’nden sonra, yani 1980 sonrası dönemde Türkiye’nin silah sanayisine yatırımları oldukça arttı. Savunma Sanayi Müsteşarlığı bu dönemde kuruldu. 1986-1994 Döneminde 26 projeye 2 milyar 873 milyon dolar kaynak ayrılırken, sadece 1996 yılı için 806 milyon dolarlık ödenek planlandı. Türk silah sanayisinde faaliyet gösteren çok sayıda firma var. Üretim giderek çeşitleniyor ve Türkiye şu anda silah ihraç eden ülkeler arasında Ortadoğu’da İsrail’den sonra 2. büyük silah ihracatçısı konumunda. Türkiye’de hangi silahlar üretiliyor? F-16 savaş uçağı üretiliyor, Nakliye uçağı, JET motoru, muhtelif hava alanı destek cihazı vs üretiliyor. Türk silah sanayisinde faaliyet gösteren çok sayıda firma var.

Yani ciddiye alınması gereken bir savaş sanayi gelişiyor ve giderek Türkiye’de bir askeri sanayi kompleks ortaya çıkıyor. Çok sayıda fon bu silahlanmaya ayrılıyor. Büyük firmaların hepsi de burada paylarına düşeni alıyor. KOÇ holding, TEKFEN, STFA, Sabancı holding, Ercan Holding, OYAK, KAVALA, FMS, NUROL, ALARKO, ENKA ilk anda akla gelenler. Bunların hepsi şu veya bu şekilde savunma, daha doğrusu silah sanayi ile yakından ilgili. 1995-2004 Dönemi için stratejik hedef planında 1525 adet proje tasarlanmış olup, bunların kaynakları 67 milyar dolar. Bunun yanı sıra, önümüzdeki 30 yıllık süreçte ordunun reorganizasyon faaliyetlerine 150 milyar dolarlık bir kaynak ayrılacaktır. Bunun milli silah endüstrisinin geliştirilmesi kapsamında değerlendirileceği söyleniyor. Özel sektöre bu noktada dinamo görevi veriliyor ve ilginçtir, burada çok uluslu ortaklıklar, çok uluslu firmalar devrede. Bu firmalarla ortaklıklarla yani nasıl milli silah endüstrisi olacaksa artık? Hollanda, ABD, İngiltere kökenli uluslarötesi tekeller, sayısız firma bu üretimden payına düşeni alacaklar elbette. Önümüzdeki süreçte Türkiye’de en önemli dinamiklerden biri, bu savaş sanayi ve giderek OYAK da, deminden beridir çizmeye çalıştığımız çerçeve içerisindeki dinamiklerle bütünlüklü düşünülmesi gereken askeri sınai kompleks olacak. Türkiye, Suudi Arabistan’ın arkasından dünyanın en büyük silah ithalatçısı aynı zamanda. Rakamlar ortada. 1989 ile 1993 yılları arasında 7.73 milyar dolarlık silah alımı var. Rakamlar müthiş. Yani bunların detayına girme olanağımız yok ve burada bir envanter çıkaracak olursak, o envanter inanılmaz boyutlarda karşımıza çıkar. Yani bölgede en büyük silah yığınaklarından bir tanesi şu anda Türkiye’de bulunuyor. Silah anlamında ilk planda bunları söylemek mümkün.

Yiğit Tuncay: Abramovitz’in yaptığı bir açıklama vardı. “Türkiye, Asya içlerine kadar, hatta Uzak Asya’ya kadar bir güvenlik kordonudur” demişti. Çıkardığın tabloya baktığımızda da hakikaten bölgesel güç olmak için dayanılacak dinamikler ortada.

Suat Parlar: Ortadoğu ve Kafkasya’ da çevik kuvvet görevini yapacak tarzda donatılıyor. Bölgesel güç haline gelme senaryoları ile bu militarist gelişmeler arsında doğrudan bir bağlantı var. Bu da ister istemez ordu içinde bazı gelişmelere yansıyor. Yani Türkiye’nin bu bölgesel rolü oynaması anlamında öngörüsü olan, programı olan, bu anlamda yeni dünya düzeninin dinamiklerini kavramış bir takım kadroların öne çıktığını görüyoruz. Hatta şunu da söylemek lazım, bu kadrolar bazı şeyleri çok net biçimde ortaya koyuyor. Örneğin, serbest piyasa ekonomisine dönük olarak bazı açıklamalar var. Serbest piyasa ekonomisinin savunucusu olduklarını belirtiyorlar. Eskiden “cumhuriyeti koruma, kollama” denilirdi, şimdi korunan, kollanan olgular arasında serbest piyasa ekonomisi de yer alıyor.

Yiğit Tuncay: Artık günümüzdeki gelişmelere gelelim. Tarihsel süreci inceleyen bir tablo çıkardın ortaya. Çok önemli rakamlar verdin. Tablo ortadadır. 28 Şubat Kararları’nı aldıran süreç, MGK’nun net olarak kendini dayattığı süreç ve bu sürecin ardından vitrin değişiklikleri, bir de sürekli herkesin ağzında sakız olmuş Susurluk var. Ordu bu anlamda yeniden ayağa kalktı. Fakat her ayağa kalkışında gittikçe taban genişliyor. “Tabanı genişletmek” derken neyi kastediyoruz? Sivil toplum yapılarını peşine takmaya çalışıyor, hatta Marksist soldan da bu anlamda ordunun bu ataklarına destek gelmeye başladığını kastediyoruz. Bunlar önümüze yeni tartışmalar getirdi. Bu tartışmalar; “darbe mi olacak, olmayacak mı”? Ara rejim tartışmaları var ve vitrin yeniden mi düzenlenecek? Bunlar önümüze yeniden getirildi, konuldu ve medya bunların çığırtkanlığını yapıyor. Bu arada RP dükkân değiştirdi. Bir dükkanı kapattı, başka bir dükkana geçti. Başka bir yerde dükkân açtı. Bu gelişmelerle ilgili bize neler söyleyeceksin Suat?

Suat Parlar: Son zamanlardaki darbe tartışmalarını da gülümseyerek izliyorum. Nedenlerini de deminden beridir ortaya koymaya çalıştım. Türkiye’de rejimin adı bir kere anayasal militarizmdir. Yani Türkiye’de açık bir darbeye şu anda ihtiyaç var mı, yok mu? Onu doğrusu ben çok iyi bilmiyorum ama, Türkiye’de bir örtülü darbenin yürürlüğe konulduğu biliniyor. Bir seneden beridir bu örtülü darbenin nasıl uygulandığını hep beraber gördük. Türkiye’de darbeler sürekli kılınmıştır. Yani kimi zaman darbe, kimi zaman seçim. Bunlar ikame süreçleridir. Bunu bir kere net olarak koymak gerekiyor.

Hangi ihtiyaçla darbe yapacaklar? Neye karşı darbe yapacaklar? Bunu çok iyi anlayabilmiş değilim. Kendilerinin de anladığını zannetmiyorum. Çünkü Türkiye bir “Fetret’e” neredeyse sürükleniyor. Yani şöyle bir durum söz konusu bir kere; “Kemalist İdeoloji” bir çözülme yaşıyor. Eskiden Türk-İslam sentezi vardı, bir çimento olarak görülüyordu. Şimdi o da ortadan kalktı, onu da istemiyorlar, yapay ayrımları geliştirmek istediler. Laik-antilaik temelinde toplumda birtakım güçleri kemikleştirerek arkalarına almak istediler. O da pek tutmadı. Bu anlamda ideolojik bir kriz yaşanıyor, bu ideolojik krizin siyasi göstergeleri de var. En azından dışarıya yansıdığı kadarıyla şu söyleniyor; Hükümetin elindeki “temel koz deniliyor”. Meşruiyet gerekçesidir. Yani “herşeyin çok açık hale gelmesini ordu da istemez” deniliyor. “Bu hükümette, bu ihtiyaca cevap veriyor” deniliyor. Bunlar gerçek payı olan değerlendirmeler. Ama temel süreçler hiçbir şekilde değerlendirilmiyor.

Demin sözünü ettiğim bu silahlanma programlarına Türkiye’de her hangi bir partinin itirazı var mı? yok mu? Bu konuda bir tartışması var mı? Yok. Peki hangi noktada demokrasi istiyor bu partiler? Demokrasi aynı zamanda ekonomik bir program içerir. 150 Milyar dolarlık bir kaynağı 30 senelik süre içerisinde harcayacaksınız. Özel sektörde bunu çok büyük silah projelerine aktaracaksınız. Peki, bunu gerçekleştiren emekçilerin konumu ne olacak? Yani bu 150 milyar dolarlık kaynak başka bir gezegenden gelmeyecek. Nihayetinde bu topraktan bu kaynak elde edilecek. Buna itiraz etmeden, demokrasinin alt yapısını hazırlayacak bir ekonomik program uygulamadan nasıl demokrat-sivil siyasetçi olunuyor? Yok böyle birşey. Yani bu iş bu kadar ucuz değil.

Tarihsel örneklere gelince, daha doğrusu tarihsel sürekliliğe baktığımızda ne ile karşılaşıyoruz? Türkiye’de “sivil politikacı” kategorisi diye bir olgu yok. Türkiye’de sivil politikacı yok. Kaldı ki, zaten üniforma ile sivil arasında belli temellendirmeler kapsamında ayrım yapılmasını da doğru bulmuyorum. Yani, şu kadarını söyleyeyim sana; Türkiye’de bugün bütün sistem partilerinin doğasında faşizm vardır. Bunların sadece üniforma giymiyor olması demokrat olarak nitelendirilmesi için veya başka anlamlarda nitelendirilmesi için yeterli olabilir mi? Hatta bazı noktalarda bunlar daha militer değerleri savunabiliyorlar. Demin bir örneğini verdim. Kenan Evren aday olmadığı halde, Kenan Evren’e cumhurbaşkanlığı seçiminde oy veren parlamenterler görev yapıyor. 12 Mart Demirel’siz Demirel programı idi. 12 Eylül’ü az evvel anlattım. Bunların artık detaylarına dönmeye gerek yok.

Düş görmek güzeldir. Yani o zamanda bir illüzyonu yaşıyorlardı, şimdi de illüzyonu yaşıyorlar. Bunun adına “ilericilik illüzyonu” deniliyor. Tam bir illüzyondur. Yani maskeli bir anti-komünist döneminden, eğer, Türkiye’den sol adına bir yarar umulacaksa, onu doğrusu bilmiyorum. Bu dönem restorasyon süreci işletiyor. O restorasyon süreci ile ilgili olarak hemen şunlar söylenebilir; önümüzdeki süreçte dar bölge seçim sistemi gündemdedir. Dar bölge seçim sisteminin yanısıra, polisin imajının düzeltilmesi gündemdedir. Düşük yoğunluklu çatışma konseptine uygun daha “insani” imajları ön plana çıkaran polis yapılanmaları muhtemelen gündeme gelecektir. Onun yanısıra, yerel yönetimle ilgili bir takım düzenlemeler gündemdedir. Kent yaşamının düzenlemeleri gündemdedir. Bu konuda zaten erken tarihte bazı çalışmalar vardı. Mesela Vedat Dalokay’ın Ankara Belediye Başkanlığı yaptığı dönemde, köyden kente göç olgusunu değerlendiren ve nasıl bunların kentlileştirileceklerine dair programları içeren çalışmalar devletin arşivlerindedir. Bu da önümüzdeki restorasyon sürecinde gündeme alınacak bir olgudur. Onun yanısıra, bir cephenin kurulması söz konusudur. Bir birlik cephesinin kurulması söz konusudur. Bu birlik cephesi içerisinde çok çeşitli toplum kesimleri yer alacak. Çünkü, dediğim gibi artık ideolojik çimento çözüldü. Dolayısıyla, rezerve edilen bütün kadroların, bugüne kadar üzeri örtülü kalmış kadroların artık cepheye sürülmesi söz konusudur. Devlet onlardan elbette ki, hizmet bekleyecek. O kadrolar birlik cephesi içerisinde yerlerini alacaklar. Böyle bir krizin nereye evrileceği hiç belli olmaz.

Yiğit Tuncay: Peki bu nasıl birlik Suat?

Suat Parlar: Çok açık değil mi neyin neye karşı olduğu? Bu birlik cephesi, Türkiye’de restorasyon sürecinin koçbaşı işlevini görecek. Türkiye’de mümkün olsaydı, Kemalizmin aşkın ideoloğu Doğan Avcıoğlu’nun hayalini kurabildiği yönetim iş başına gelmiş olsaydı, restorasyonun ne olduğunu, aslında, belki de oradan görmüş olacaktık. Restorasyonun ne anlama geldiğini öyle bir uygulamayla çok net görmüş olacaktık. Ne yazık ki, tarih böyle bir şansı vermedi. Şimdi “2. Doğan Avcıoğlu dönemi” değerlendirmeleri var. Ordu içerisinde de Avcıoğlu’nun görüşlerine yakın bir kesimden söz ediliyor. Avcıoğlu’nu okudum. Avcıoğlu’na çok büyük saygım da var. Doğrusu nasıl bir çatışma, nasıl bir örtüşme olduğunu hale anlayabilmiş değilim. Yani ya benim koyduğum rakamlarda bir yanlışlık var, ya ben de bir yanlışlık var. Cahil olabilirim, birikimsiz ve bilgisiz olabilirim -tanımları çoğaltmak mümkün- veyahut da bu çözümlemeleri yapanda bir yanlışlık var. Siyasi bir yanlışlık var. Ve ben bu çözümlemelerin ileriki süreçlere de tırmanacağını da düşünüyorum. Hatta giderek daha salgın hale de geleceğini düşünüyorum. Bu soldan da, sağdan da yoğunlaşacak. Sağda da bunun işaretleri var. Ortadoğu Gazetesi’nin bu noktada çıkışları var.

Yani Türkiye’de sanki böyle ulusalcı, ulusal bir sol aranışı, böyle bir program varmış ve ordu içinde de bu programın sahipleri varmış havası yayılmaya çalışılıyor. Bunun ben doğru olmadığı inancındayım. Birçok nedenle. O nedenlerin çok küçük bir bölümünü az evvel anlatmaya çalıştım. Türkiye’de darbe olur mu? Türkiye’de insanlar günlük yaşamlarına baksınlar ve bu soruyu ondan sonra sorsunlar. Darbe ille bir generalin çıkıp da TV kanalında bir bildiriyi okumasıyla başlamaz. Veya her darbe de bir anayasa projesi gündeme gelmez. Yani şu klasik darbe imgelerini bir kenara bırakmakta ve bu işi sürekliliği bağlamında değerlendirmede fayda var. Önemli noktalardan bir tanesi de bu gündelik olaylara çok fazla takılmamak olmalı.

Şimdi burada insan ister istemez gülümsüyor. Çünkü Anavatan Partisi zaten bir darbenin ürünü. Anavatan felsefesini oluşturan Turgut Özal’ı burada anlattım. Bu ülke açısından bilinmeyen birşey değil. Darbenin ürünü olan bir partiyle Türkiye’de darbe önlenebilir mi? Doğrusu bu da çok büyük bir sorun olarak orta yerde duruyor. Anavatan partisi darbenin ürünü de diğerleri neyin ürünü? Diğerlerinin de darbenin ürünü olduğunu biliyoruz ve çok açık birşey söyleyeyim, “darbe” denildiği zaman, benim aklıma sadece askerler gelmiyor; partilere de bakıyorum, basın tekellerine de bakıyorum, biz hergün darbeyi yaşıyoruz. Türkiye muazzam bir şiddeti yaşıyor. Bir darbe döneminden ne eksiğimiz var Allah aşkına? Katliamlar anlamında bir eksiğimiz mi var? Temel hak ve özgürlüklerin askıya alınmasında mı bir eksiğimiz var? Grev ertelemeleri anlamında mı? Örgütlenme özgürlüğünün önündeki engellemeler anlamında mı bir eksikliğimiz var? Yani bir darbe sürecinden ne eksiğimiz var?

Bir açık darbe yapacaklarsa, bunca yoğun bir baskı, şiddet ve açlığa rağmen bir darbe sürecini niteleyecek tüm özelliklere rağmen halen daha darbe yapılacaksa, böyle bir darbe yapılsın. Bundan daha fazla nasıl bir baskı, nasıl bir şiddet, nasıl bir açlık tablosu gündeme gelir, doğrusu bilmiyorum! Bundan ötesi artık soykırım olur. Başka da birşey olmaz. Yani bu topraklarda insan soyunun kırımı olur. Başka bir anlamı olduğunu ben düşünmüyorum. Çünkü artık insanlar sınırdadırnve büyük halk kitlelerinin sınırda olduğunu da biliyorlar. Bunu egemenler de biliyor. O açıdan global bir toplum projesinin uygulanması anlamında Türkiye’nin gündeminde bir açık darbe var mı, yok mu? Tartışmalar benim uzağımda, yani ben bu tartışmalara girmek istemiyorum ve dediğim gibi “ilericilik” adına bu restorasyon sürecine kan verilmesine ben şiddetle karşıyım. Böyle şey olmaz, hele solculuk adına bunu yapmak hiç doğru değil. Bunu yapma çabasında olanlarla da ayrışmak gerekiyor. Çünkü bunu yapma çabasında olanlar yarın başka şeyi savunur hale gelecekler. O bakımdan “ilericilik-gericilik” gibi politikada yeri olmayan kategorilerle bunların peşine takılmamak gerekiyor. Sınıfsal argümanlardan yola çıkmak gerekiyor.

Burada önemli bir nokta da İslamcıların konumu. Türkiye’de İslamcıların ne bir direniş örgütlemesi söz konusu, ne böyle bir direnişin bayraktarlığını yapması söz konusu. Yani onlar başörtüsü zulmü derler, şunu derler, bunu derler, en fazla 24 saat veya 48 saatlik bir tutarlılıkla sınırlı kalırlar. 72 Saatten sonra da devrimcilere küfretmeye başlarlar. 68’e küfrederler, 71’e, 72’ye küfrederler, anlatabiliyor muyum? Bunlarla zaten bizim herhangi bir ittifakımız söz konusu olamaz. Böyle birşey yok. Böyle bir ittifak iddiasında olan herhangi bir sol hareket yok. Bu ittifak iddiasında olan herhangi bir sol güç olmadığını da ben çok net biliyorum. Bu konuda herkes kendini deklare etti. Haklar boyutunda, elbette ki, bir takım ortak noktalar oluştu. Ama dediğim gibi, onlar başörtüsü zulmü derler, şunu derler, bunu derler. Fakat 16 Mart katliamının anma günü olduğunda ortada olmazlar, başka protestoda ortada olmazlar, özelleştirmeye yönelik hiçbir karşı çıkışları yoktur, sermayeye yönelik hiçbir karşı duruşları yoktur. Türkiye’de militarizmi var eden koşullarla hiçbir problemleri yoktur. Devletle de bir problemleri yoktur. Kof, özü boş bir karşıtlık söylemiyle kalkarlar göz boyamaya çalışırlar. Bunun bir anlamı olduğu inancında değilim ben ama, o kesim içerisinde de giderek daha tutarlı hale gelen, giderek daha anti-emperyalist, daha fazla anti-amerikancı, daha anti-faşist bir çizgide solla buluşabilecek kesimler elbette ki vardır. Ama o unsurlar alabildiğine zayıftır. Onların da bu süreçte çok fazla taktik umutlara kapılmaması gerekiyor. Yani hiç kimse Türkiye’de solu manüple edemez. Biz herkesin haklarını koruduğumuz gibi, sistem karşısında tüm ezilenlere sahip çıktığımız gibi, ezilme noktasında elbette onlara da sahip çıkarız, sahip çıkmaya da devam edeceğiz ama, biz bunu onların gerçeğini bilerek yapıyoruz. Bize yaranmak için bir takım demagojik lafazanlıklara hiç gerek yok. Biz onları biliyoruz, onlar da bizi biliyor.

Bir takım basın, yayın organlarında bazı yazılar çıkıyor. Bir dönemin gençliğini, 70’li yılların, onların deyimiyle, “terörist gençliği”nden ayıran yazılar çıkıyor. Yani dediğim gibi demagojik lafazanlıkta sınır yok. Siz bir gün “biz devrimciyiz” diyeceksiniz, “devrimci islam”dan söz edeceksiniz; ikinci gün kalkıp, Türkiye’de devrimcilerin değerlerine küfredeceksiniz, taktik bir gereklilikle bazı şeylere sahip çıkıyor görüneceksiniz. Bunlar bizim malumumuz olan şeyler ve dediğim gibi tekrar tekrar şunu söylemekte yarar var; bizim bir ittifak ilişkimiz söz konusu olamaz. Bu rahatlık nereden geliyor bana? Ben, Türkiye’de devrimci hareketi, sol hareketi tanıdığımı düşünüyorum. Okuyorum, dergilere bakıyorum, hiç kimsede bir ittifak arayışı söz konusu değil. Böyle bir güçsüzlüğü Türkiye’de zaten kimse sola yakıştırma hakkına sahip değil. bu bir özgüvenin ifadesi, politik bir özgüvenin ifadesi, bir taktik değil. Tüm ezilenlerin yanında olunduğu gibi, burada bir baskı söz konusuydu ve karşı duruldu ama, o kadar. Bunun altını da özellikle çizmek istiyorum ve şunu söylemek istiyorum; Türkiye’de bir açık darbe süreci -ki bu bir spekülasyondur- gündeme geldiğinde, İslamcılar buna direniş göstermezler. Böyle birşey yok. Öncesini de biliyoruz ve 12 Eylül sonrasında ki süreçte de o koşullardan kendi örgütlerinin gelişmesi için nasıl yararlandıkları hepimizin malumu. Ama şimdi bu dönemde devlet bu kesimin üzerine varınca yaygarayı kopardılar.

İslamcı, kendisini İslamcı olarak değerlendiren, dindar olarak değerlendiren emekçi halk kesimleriyle, tepe noktada bulunan egemenleri de bence ayırmakta yarar var. Yani onlar, Türkiye’de o büyük koalisyonun, egemenlik sistemini var eden büyük koalisyonun ortağı durumundadırlar. 28 Şubat kararlarının altında Necmettin Erbakan’ın imzası halen daha duruyor. Eğer Türkiye’de bir darbe yaşandıysa 28 Şubat’ta, bu darbenin mimarlarından bir tanesi Necmettin Erbakan’dır. 28 Şubat belgesinde Necmettin Erbakan’ın imzası duruyor. Ve o “imza” da kendine rağmen atılmış bir imza değil. Benim ana hatları ile söyleyeceklerim bunlar.

Yiğit Tuncay: Suat’ın da belirttiği gibi Türkiye Devrimci hareketi uzun bir geçmişe dayanıyor. Uzun bir tecrübesi sonucu o derin devlet İslam’ının nerde yattığını görebilecek kadar tecrübeli olduğunu düşünüyorum Türkiye devrimci hareketinin. Ve Türkiye devrimci hareketi yaptığı her hamlede, bence emekçilerle günden güne daha fazla yakınlaşmaya başladı ve emekçilerin yanında, halkın yanında yapılması gerekeni keşfetti. Bundan rahatsız olan kesimler olabilir. Olacaktır da. Bunlar pek önemli değil.

Evet dostlar, bugünkü söyleşimizi tamamladık. Hepinizin huzurunda ben Suat Parlar’a teşekkür etmek istiyorum.

Suat Parlar: Ben teşekkür ederim.

Yiğit Tuncay – Suat Parlar, Çevre Radyo (105.7), 19 Mart 1998

The post TÜSİAD, 12 Eylül kanlı sürecin senaryosunu yazandır appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
https://halkin-dg.com/turkiye/tusiad-12-eylul-kanli-surecin-senaryosunu-yazandir.html/feed 0
ENIYA ŞOREŞÊ YA YEKBÛYÎ YA HÊZÊN DIJ-EMPERYALÎST Û DIJ-MÊTÎNGER https://halkin-dg.com/turkiye/eniya-sorese-ya-yekbuyi-ya-hezen-dij-emperyalist-u-dij-metinger.html https://halkin-dg.com/turkiye/eniya-sorese-ya-yekbuyi-ya-hezen-dij-emperyalist-u-dij-metinger.html#respond Fri, 07 May 2021 19:55:56 +0000 https://halkin-dg.com/?p=11449

Di heyama nû ya dîrokî de şoreş û dij-şoreş, li ser bingeha tundî û tundiya dijber, ji nû ve ji hev cuda dibin û cihên xwe diyar dikin. Em di kêliyeke dîrokî ya çalak de ne. Di qada navneteweyî de têkiliyên hevbendiyê yên polîtîk û leşkerî kêm zêde diyar dibin, lê ev yek li ser […]

The post ENIYA ŞOREŞÊ YA YEKBÛYÎ YA HÊZÊN DIJ-EMPERYALÎST Û DIJ-MÊTÎNGER appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>

Di heyama nû ya dîrokî de şoreş û dij-şoreş, li ser bingeha tundî û tundiya dijber, ji nû ve ji hev cuda dibin û cihên xwe diyar dikin. Em di kêliyeke dîrokî ya çalak de ne. Di qada navneteweyî de têkiliyên hevbendiyê yên polîtîk û leşkerî kêm zêde diyar dibin, lê ev yek li ser bingeheke gelekî lerzok û lawaz pêş dikeve.

Piştî hilweşandina pergala sosyalîst, DYA û ramangerên post-modern gotin ku “serdema şoreşan” hatiye girtin, “proleterya, xwe ji dika dîrokê daye alî”. Her wiha DYA’yê li ser asta herêmî, ji dijberên xwe yên din ên emperyalîst, bi dagirkirina 1’emîn a Kendavê re bi weşana zindî ya CNN’ê ragihand ku ew împaratorê pergala nû ya cîhanê ye. Lê komên din ên emperyalîst û sermayedar him statukoya ku beriya sala 1990’î hatibû avakirin him jî hegemonyaya ku DYA’yê li ser asta navneteweyî û herêmî ragihandibû nepejirandin. Lê piştî êrîşa 11’ê Îlonê, DYA’yê li gorî konsepta yekalîbûn û hêzdariyê, plansaziya xwe ya Rojhilata Navîn a Berfirehbûyî û Mezin xist meriyetê.

Bi dagirkirina Iraqê re, hêzên din ên hegemonîk, bi riya pêlîstokên xwe yên herêmî, xwe dîsa çalak kirin û li hemberî hêza hegemon a cîhanî û konsepta wê ya yekalîbûn û hêzdariyê dest bi pêngavan kirin. Heta hin caran pêlîstokên xwe yên tetîk-kêş dan aliyekî, ew bi xwe daketin qadê û ji bo erdnîgariyên ku hatine parvekirin ji nû ve werin parvekirin, dest bi şerên hegemonîk kirin. Bi kurtasî avakarên leyîstokên emperyalîst û pêlîstokên wan ên hevkar û faşîst, di destpêka sedsala 20’emîn de li ser asta navneteweyî dixwazin statukoya ku wan bi xwe ava kiriye ji nû ve biguherînin û sînorên ku wan bi xwe xêz kirine ji nû ve xêz bikin û herêma me dîsa parve bikin. Tevahiya van geşedanan û nakokî û şerên di navbera hêzên emperyalîst de, di 20-25 salên dawî de derketine holê. Di vê çarçoveyê de em di nava pêvajoyeke bi qeyran û çalak de ne ku tê de nakokî û şerên di navbera hêzên emperyalîst de her ku diçe xurt dibin û parvekirineke nû ya emperyalîst pêk tê.

Dixwazin gelên me jî bêjin qey ji derveyî pergala emperyalîst û sermayedar şoreşek nikare were lidarxistin û heke li dar bikevejî wê nikaribe li ser piyan bimîne. Van hêzan, serhildanên gel ên ku li Rojhilata Navîn û erdnîgariya Ereban de derketin holê û pergalên hevkar û faşîst ên Ereb hilweşandin, weke “buhara Ereban” berovajî kirin û ji bo berjewendiyên xwe veguherandin. Û gavaev şoreş nebûn aligirên hêzeke emperyalîst jî li hemberî wan, çeteyên DAIŞ’ê yên olperest û nijadperestên Ereb ên ku piştî 1945’an di kemera kesk de hatibûn avakirin û li Efxanistan û Çenenistanê li dijî pergala sosyalîst dihatin bikaranîn, dixistin meriyetê. Îro jî li Tirkiye, Kurdistan û Rojhilata Navîn, dinavbera hêzên emperyalîst de şerê ji nûve parvekirin û hegemonyayê, li ber çavê me rû dide.

Îro jî nakokiyên di navbera hêzên emperyalîst de ji hêla tevgera azadiyê ve hatin nirxandin, vîna şoreşger a gelê Kurd derket holê û li Rojava şoreşek pêk hat. Çeteyên DAIŞ’ê yên ku pergalên hevkar û faşîst ên Tirk û Ereb piştgiriya wan dikirin ji Rojava hatin avêtin û şoreş pêk hat. Bi vî awayî serdema şoreşan, di destpêka sedsala 21’emîn de di kesayeta gelê Kurd de derket holê.

Bingeha polîtîk-pratîk a têkoşîna enternasyonalîst a ku bi şoreşa Rojava re pêk hat û bi berxwedana Kobanê re taybetmendiyeke herêmî û navneteweyî li xwe bar kir, li ser asta herêmî û cîhanî bi awayekî şênber pêk hat. Jixwe şoreşgerên herdu welatan, li qada pratîkê hevbendî û yekitiya enternasyonalîst pêk anîbû. Ji ber vê jî divê em weke şoreşgerên Tirkiye û Kurdistanê û Rojhilata Navîn, van hewldanên yekitî û hevalbendiyê, li ser asta herêmî û li gorî tevlêkirina şoreşgerên welatên din jî binirxînin. Li Rojava ne tenê vîna gelê Kurd a şoreşger derketiye holê, her wiha vîna hemû gelên Rojhilata Navîn a şoreşger derketiye holê.

Hêzên emperyalîst û mêtîngerên faşîst ne tenê şoreşa herdu welatan û gelên herdu welatan dikin armanc, her wiha hemû gelên Rojhilata Navîn dikin armanc. Tevahiyan van geşedanên dîrokî û şert û mercên heyî, ji hemû serdemên dîrokî zêdetir, di vê demê de bingeha şoreşeke herêmî ava dikin. Peywira me ew e ku em xelekeke yekitiyê ava bikin ku van derfetên dîrokî di herdu eniyan de û li seranserî Rojhilata Navîn bikin yek.

Li aliyê din armancên stratejîk û rêbazên taktîkê yên şoreşên Tirkiye û Kurdistanê ji hev cuda ne. Bêyî ku em nêzîkahiya “du welat-du şoreş” paşguh bikin, pêwîst e ku em di çarçoveya pirsgirêkên şênber û rojane yên welat û gelê xwe de li gorî rojeva şoreşê, hevbendiyên polîtîk û pratîk ava bikin.

Welatê me di binê dagirkerî û “mêtîngeriya veşartî” ya emperyalîzma Amerîkan de ye. Kurdistana Bakur jî di binê dagirkerî û “mêtîngeriya aşkere” ya dewleta Tirk a faşîst de ye. Ev rastî, dikin ku peywir û berpirsyariyên şoreşgerên herdu welatan ji hev cuda bin. Berpirsyariya me ew e ku em emperyalîzmê ji welatê xwe biqewitînin û çerxên zordariyê yên ku xayînên hevkar ew ava kirine, bişkînin. Her wiha em tevgereke enternasyonalîst in û li ser asta herêmê, em parçeyeke ji eniya şoreşê ya Rojhita Navîn in.

Yekitî û hevbendiyên ku şoreşa Tirkiyeyê, weke peywireke sereke û rojane nanirxînin; xwe weke hêza sereke ya şoreşa Tirkiyeyê birêxistin nakin; nakokiyên gelên Tirkiyeyê yên bi pergala heyî re, li ser bingeha tundîûzora şoreşger venaguherînin pevçûnê; bi peywir û berpirsyariyên şoreşger ên vê kêliya dîrokî nahisin û li gorî vê pratîka polîtîk û leşkerî pêş naxînin, nikarin têkoşîna hevpar a gelên me pêş bixînin.

AKP’ya ku pêlîstoka siyasî ya olîgarşiya dewleta Tirkiyeyê ye, ji 24’ê tîrmehê û şûn ve pêvajoya ku navê “çareseriyê” lê dikir, danî aliyekî û li Bakurê Kurdistanê hêzên xwe yên leşkerî yên dagirker, bi temamî xist meriyetê. Li aliyê din jî bi alîgirên xwe yên faşîst ên Ereb ên hevkar re jî, li hemberî gelên Rojhilata Navîn, polîtîkayên xwe yên berfirehbûnê, weke vebijêrkeke polîtîk û leşkerî nû kirin. Ji ber van sedeman, ji eniya Tirkiyeyê bi qasî ku em li hemberî yekdestên hevkar û fînansker, têkoşîna gelê xwe yê kedkar mezin bikin, em ê karibin berpirsyariya xwe ya li hemebrî şoreşa Kurdistanê û gelên wê yên kedkar bi cih bînin.

Di çarçoveya van şert û mercên dîrokîû geşedanên polîtîk û leşkerî de divê ji yekitî û têkiliyên berê zêdetir, li gorî amûrên zor û tundiya şoreşger, li dijî emperyalîzmê û dijminê hevpar ê mêtînger û faşîst, bergeheke nû ya têkiliyên yekitî û hevbendiyê yên ku rojeva wan şoreş e bikevin meriyetê. Li ser bingeha nîşandana vîna gelên me, divê li dijî faşîzmê hemû hêzên şoreşger, sosyalîst û demokratîk bikevin nava seferberiyê û bi vî awayî bikevin rojeva gelên me.

Tirkiye, Kurdistan û Rojhilata Navîn ketine nava pêvajoya şoreş û dij-şoreşê. Pêwîst e ku mewziyên ku li van qadan hatine bidestxistin, hemû tecrubeyên xwe li ser bingeha zor û tundiya şoreşger birêxistin bikin. Pêwîstiyeke şênber e ku rastiyên siyasî werin vegotin; cudahiya di navbera “çepgiriya” nava pergalê û eniya şoreşger de, di her gavê de were zelalkirin û hevbendiyeke ku serkeftinê pêk bîne were avakirin. Peywira me ya dîrokî ew e ku divê em li hemberî dijminê hevpar, herdu gelan bînin cem hev û li ser bingeha yekitiyê, eniyeke gelan a rewa, milîtan û radîkal ava bikin û vê yekitiyê pêşkêşî gelên xwe bikin.

Di vê çarçoveyê de em ê her roj rastî veqetandinên ji tiştên heyî û lêgerînên nû werin. Li welatê me vebijêrka çekdarî ya şoreşger ji nû ve dikeve meriyetê; derdorên şoreşger ên jidil jî helwesteke baldar û biendaze nîşan didin, lê di heman demê de ketine nava bendewariyekê jî. Em bi peywirên demeke wiha re rûbirû ne.

Li ser vê bingehê ew berpirsyariya dîrokî li ser piyê me ye ku li hemberî emperyalîzm, mêtîngerî û faşîzmê pêwîst e em vîna gelên xwe derxin holê; yekitiya gelan, bi derbên pêşeng, veguherînin vebijêrkekê û eniya yekbûyî ya şoreşger, li ser bingeha polîtîk û pratîkê ji nû ve ava bikin û çalak bikin.

Ji ber vê yekê jî peywira me ew e ku ji bo li hemberî emperyalîzmê serxwebûn û li hemberî faşîzmê azadî pêk were divê em li herdu eniyan û li seranserî Rojhilata Navîn, eniya yekbûyî ya şoreşger ava bikin ku hevkarî û hevbendiya polîtîk û pratîk pêk bînin.

BIJÎ ŞOREŞ Û SOSYALÎZM!

BIJÎ ENIYA ŞOREŞGER A ROJHILATA NAVÎN!

THKP-C/MLSPB

14’ê Sibata 2016’an

The post ENIYA ŞOREŞÊ YA YEKBÛYÎ YA HÊZÊN DIJ-EMPERYALÎST Û DIJ-MÊTÎNGER appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
https://halkin-dg.com/turkiye/eniya-sorese-ya-yekbuyi-ya-hezen-dij-emperyalist-u-dij-metinger.html/feed 0
Boğaziçi öğrencileri moral üstünlüğü politikleştiren, bir mektup paylaştı https://halkin-dg.com/guncel/bogazici-ogrencileri-moral-ustunlugu-politiklestiren-bir-mektup-paylasti.html https://halkin-dg.com/guncel/bogazici-ogrencileri-moral-ustunlugu-politiklestiren-bir-mektup-paylasti.html#respond Wed, 10 Feb 2021 15:13:36 +0000 https://halkin-dg.com/?p=11035

Boğaziçili öğrenciler, oligarşik dikta rejiminin sözcüsü Erdoğan’ın “Yürekleri yetse Cumhurbaşkanı istifa etsin diyecekler,” sözlerinin ardından Twitter üzerinden burjuva muhalefeti ve kiralık kalemşörlerini gölgede bırakan, moral üstünlüğü politikleştiren, açık bir mektup paylaştı. BOĞAZİÇİ ÖĞRENCİLERİNİN MEKTUBU “Daha önce Melih Bulu’ya “Bir Provakatör Üstünde Şiir Denemeleri” şiiriyle yanıt vermiştik. Konunun asıl sorumlusunun siz olduğunuzu anlayıp yanıt vermeniz sevindirici. […]

The post Boğaziçi öğrencileri moral üstünlüğü politikleştiren, bir mektup paylaştı appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>

Boğaziçili öğrenciler, oligarşik dikta rejiminin sözcüsü Erdoğan’ın “Yürekleri yetse Cumhurbaşkanı istifa etsin diyecekler,” sözlerinin ardından Twitter üzerinden burjuva muhalefeti ve kiralık kalemşörlerini gölgede bırakan, moral üstünlüğü politikleştiren, açık bir mektup paylaştı.

  • BOĞAZİÇİ ÖĞRENCİLERİNİN MEKTUBU

“Daha önce Melih Bulu’ya “Bir Provakatör Üstünde Şiir Denemeleri” şiiriyle yanıt vermiştik. Konunun asıl sorumlusunun siz olduğunuzu anlayıp yanıt vermeniz sevindirici.

Bugüne kadar bizimle TÜRGEV aracılığıyla el altından görüşmeler talep ettiniz.

Şimdi de bizimle basın aracılığıyla tartışmaya çalışıyorsunuz.

Biz aracıları sevmiyoruz, doğrudan ve herkese açık bir şekilde konuşmayı tercih ediyoruz. Umarız siz de böyle devam edersiniz.

Önce size eylemlerimizin nedenini ve taleplerimizi hatırlatalım:

Üniversitemize öğrencileri ve öğretim üyelerini hiçe sayarak bir kayyum atadınız.

Yaptığınız yasal mı?

Evet her fırsatta tekrar ettiğiniz gibi yasal ama meşru değil.

Bu atama, toplumda içinde zerre kadar adalet kırıntısı taşıyanı isyan ettirecek bir atama!

Üstüne üstlük, bir Cuma günü bir gece yarısı kararıyla daha; hocası, öğrencisi, emekçisi tüm kurumu sindirmek adına fakülteler açıyor, dekanlar atıyorsunuz.

Üniversitemizi kendi siyasi militanlarınızla doldurma çabanız, İçine düştüğünüz siyasi krizin göstergesidir.

Krizinizin mağdur ettikleri günden güne büyüyor!

Biz kendi anayasal haklarımızı toplumun tüm kesimlerinin maruz bırakıldığımız haksızlığın farkına varması için kullanıyoruz.

  • Taleplerimiz şunlardır:

Bu süreçte gözaltına alınan, tutuklanan bütün arkadaşlarımız derhal serbest bırakılsın!

LGBTİ+ arkadaşlarımıza ve diğer hedef gösterilen bütün gruplara yönelik itibarsızlaştırma kampanyaları sona ersin!

Başta bu gözaltılara, tutuklamalara ve hedef göstermelere sebebiyet veren Melih Bulu olmak üzere bütün kayyumlar istifa etsin!

Üniversitelerde, üniversitenin bütün bileşenlerinin katıldığı demokratik rektörlük seçimleri yapılsın!

Yürekleri yetiyorsa diye başlayan bir cümle kurmuşsunuz.

Cumhurbaşkanını istifaya çağırmak bir anayasal hak mıdır?

EVET!

O halde bir anayasal hakkı kullanmak ne zamandan bir cesaret sorunu oldu?

Bizi size koşulsuz itaat edenlerle karıştırmayın. Siz padişah değilsiniz, biz de tebaanız değiliz.

Ama madem yürek demişsiniz kısaca ona da cevap verelim.

Bizim hiçbir dokunulmazlığımız yok!

Siz ise 19 senedir bir dokunulmazlık zırhının altında esip gürlüyorsunuz.

İçişleri Bakam dini hassasiyetleri kaşıyan yalanlar söylüyor.

Biz kendimize otosansür uygulamayacağımızı söylüyoruz.

LGBTİ+ arkadaşlarımıza sapkın diyorsunuz, biz LGBTİ+ hakları insan haklarıdır diyoruz.

Parti üyeleriniz Soma’da madencileri tekmeliyor, biz İşçilerin yanında eylemli bir şekilde saf tuttuk, tutacağız.

HDP Eş Genel Başkanlarını hukuksuz bir şekilde hapishanede tutuyorsunuz. Gazetecileri de sendikacıları da…

Bizse gerçekleri korkmadan haykıranlarla biriz, beraberiz, tüm kayyumların karşısındayız diyoruz.

Siz Berkin Elvan’ın annesini mitinglerde yuhalatıyorsunuz.

Biz Berkin Elvan’ın yanındayız diyoruz.

Siz “Osman Kavala’nın karısı da bu provokatörlerin arasında yer alıyor” diyerek adını bile anmadan Ayşe Buğra’ya sataşıp, hedef gösteriyorsunuz.

Bir kadının bahse değer tek özelliğinin onun eşi olduğuna dair cinsiyetçi boş inancı çiğ bir üslupla dile getiriyorsunuz.

Biz ise “Ayşe Buğra kıymetli bir hocamız, ve bir bilim insanıdır.” diyoruz. “Ona yapılmış bir saldırıyı kendimize sayarız.” diyoruz.

(Siz şimdi de bu mektup için suçluyu övmekten, cumhurbaşkanına hakaretten düzinelerce dava açarsınız, biliyoruz ama doğruyu söylemekten asla vazgeçmeyeceğiz, onu da biliyoruz!)

Kendi atadığınız rektörü okulda tutacak gücünüz olmadığı için, yeni kurulacak fakültelerle, şişirme kadrolarla ayakta tutmaya çalışmak da pek yüreklice bir tutum olmasa gerek.

Bu nedenle yürek konusunda söylediklerinizi ciddiye almıyoruz.

Biz farkındayız ki ne Boğaziçi Üniversitesi Türkiye’nin en önemli kurumu ne de Melih Bulu’nun kayyum olarak başımıza gelmesi Türkiye’nin en önemli sorunudur.

İstifanız talebine gelince, biz sizi bu mesele nedeniyle istifaya çağırmayız.

NİYE Mi?

Siz istifa edecek olsanız, Hrant Dink katledildiğinde istifa ederdiniz!

Soma’da 301 madenci katledildiğinde istifa ederdiniz!

Roboski’de 34 Kürt öldürüldüğünde İstifa ederdiniz!

Çorlu’daki tren kazasından sonra istifa ederdiniz!

Başta KHK’llIar olmak üzere, işsiz bıraktığınız ya da iş bulamayan binlerce yurttaşın geçim derdini görüp istifa ederdiniz!

O zaman halkı yoksulluğa mahkum eden ekonomi politikalarınız içinden çıkılmaz hale gelince damadınızı kurban etmek yerine sorumluluğu üstlenirdiniz.

Örnekler çoğaltılabilir fakat siz hiç istifa etmediniz.

Sizin tabirinizle yürekli olmak yerine safça kandırılan olarak görünmeyi tercih ettiniz.

Şimdi sizi niye istifaya çağıralım?

Biz Melih Bulu o koltukta oturduğu sürece protestomuzu boyutlandırarak sürdüreceğiz.

Bu konuda gerekeni yapıp yapmamak ise sizin bileceğiniz iştir.

Biz demokratik hak ve özgürlükleri gasp edilenlerin yanındayız!

Bu topraklarda ezilenleri meydanlardan, kürsülerden bağırıp tehdit ederek hedef göstererek susturamayacağınızı anlamanız dileğiyle.

The post Boğaziçi öğrencileri moral üstünlüğü politikleştiren, bir mektup paylaştı appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
https://halkin-dg.com/guncel/bogazici-ogrencileri-moral-ustunlugu-politiklestiren-bir-mektup-paylasti.html/feed 0
Ne yapmalı LENİN: İşçiler örgütü ve Devrimciler örgütü https://halkin-dg.com/guncel/ne-yapmali-lenin-isciler-orgutu-ve-devrimciler-orgutu.html https://halkin-dg.com/guncel/ne-yapmali-lenin-isciler-orgutu-ve-devrimciler-orgutu.html#respond Thu, 21 Jan 2021 16:39:06 +0000 https://halkin-dg.com/?p=10953

İŞÇİLER ÖRGÜTÜ VE DEVRİMCİLER ÖRGÜTÜ Ne yapmalı?: LENİN Siyasal mücadeleden “işverenlere ve hükümete karşı iktisadi mücadeleyi” anlayan bir sosyal-demokrat için, “devrimciler örgütü” ile “işçiler örgütü”nün aşağıyukarı aynı şey olması doğaldır. Nitekim fiilen olan da budur; öyle ki, örgütten sözettiğimizde, ayrı ayrı diller konuşmaktayız. Örneğin daha önceden tanımadığım[66] oldukça tutarlı bir ekonomistle aramda geçen konuşmayı iyice […]

The post Ne yapmalı LENİN: İşçiler örgütü ve Devrimciler örgütü appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
İŞÇİLER ÖRGÜTÜ VE DEVRİMCİLER ÖRGÜTÜ 

Ne yapmalı?: LENİN

Siyasal mücadeleden “işverenlere ve hükümete karşı iktisadi mücadeleyi” anlayan bir sosyal-demokrat için, “devrimciler örgütü” ile “işçiler örgütü”nün aşağıyukarı aynı şey olması doğaldır. Nitekim fiilen olan da budur; öyle ki, örgütten sözettiğimizde, ayrı ayrı diller konuşmaktayız. Örneğin daha önceden tanımadığım[66] oldukça tutarlı bir ekonomistle aramda geçen konuşmayı iyice anımsamaktayım. Siyasal Devrimi Kim Gerçekleştirecek? adlı broşürü tartışıyorduk, ve kısa zamanda bu yapıtın örgüt sorununu görmezlikten geldiği görüşünde birleştik. Nerede ise aramızda tam bir görüş birliğine varacaktık ki, konuşmanın ilerlemesiyle, ayrı ayrı dillerde konuştuğumuz ortaya çıktı. Muhatabım, yazarı, grev fonlarını, karşılıklı yardımlaşma derneklerini vb. görmezden gelmekle suçluyordu, oysa siyasal devrimi “gerçekleştirecek olan” temel etmen olarak benim aklımda olan bir devrimciler örgütüydü. Aramızdaki görüş ayrılığı açıkça ortaya çıkınca da, anımsadığım kadarıyla, bu ekonomistle görüş birliği içinde olduğum tek bir ilke sorunu bile yoktu.

Aramızdaki görüş ayrılığının kaynağı nerede idi? Ekonomistlerin hem örgüt, hem de siyaset sorunlarında durmadan sosyal-demokrasiden trade-unionculuğa kaymakta oldukları gerçeğindeydi. Sosyal-demokrasinin siyasal mücadelesi, işçilerin işverenlere ve hükümete karşı iktisadi mücadelesinden çok daha geniş ve karmaşık bir mücadeledir. Aynı biçimde (ve bundan ötürü), devrimci sosyal-demokrat partinin örgütlenmesi, kaçınılmaz olarak, işçilerin iktisadi mücadele için örgütlenmesinden, ayrı türde bir örgütlenme olmak zorundadır. İşçilerin örgütü, ilkin sendikal bir örgüt olmalıdır; ikincisi, olabildiğince geniş olmalıdır; üçüncüsü, koşullar elverdiğince gizlilikten uzak, açık olmalıdır (söylemenin gereği yok ki, burada olsun, daha ileride olsun, sözkonusu olan, yalnızca otokratik Rusya’dır), buna karşılık, devrimciler örgütü, her şeyden önce ve esas olarak devrimci eylemi meslek edinmiş kişilerden oluşmalıdır (işte bunun için, devrimciler örgutünden sözederken, devrimci sosyal-demokratları kastetmekteyim). Böyle bir örgütün üyelerinin bu ortak özelliği karşısında, işçilerle aydınlar arasındaki, ve hele ayrı ayrı meslekler arasındaki her türlü ayrım kesin olarak silinmelidir. Besbelli ki, bu örgüt, pek geniş tutulmamalı ve olabildiğince gizli olmalıdır. Bu üç ayırıcı nokta üzerinde duralım

Siyasal özgürlüklerin var olduğu ülkelerde, sendika örgütüyle siyasal örgüt arasındaki ayrım apaçıktır, sendikalarla sosyal-demokrasi arasındaki ayrım gibi. Biriyle öteki arasındaki ilişkilerin, tarihsel, hukuksal vb. koşullara göre ülkeden ülkeye değişmesi doğaldır; bu ilişkiler az ya da çok sıkı, karmaşık vb. olabilir (bize göre olabildiğince daha sıkı ve daha az karmaşık olmalıdır); ama özgür ülkelerde sendika örgütünü sosyal-demokrat parti ile aynı şey saymaya kalkışmak sözkonusu olamaz. Rusya’da, ilk bakışta, otokrasinin boyunduruğu, sosyal-demokrat örgütle işçi dernekleri arasındaki her türlü ayrımı silmektedir, çünkü bütün işçi dernekleri ve bütün inceleme çevreleri yasaklanmıştır ve işçilerin iktisadi mücadelesinin başlıca belirtisi ve silahı olan grev, adi bir suç sayılmaktadır (bazan da bir siyasal suç!). Böylece, bizdeki durum, bir yandan iktisadi mücadeleyi yürüten işçileri siyasal sorunlarla uğraşmaya “iterken”, öte yandan sosyal-demokratları da, sendikacılıkla sosyal-demokrasiyi birbirine karıştırmaya “itmektedir” (ve bizim Kriçevski’lerimiz, Martinov’larımızı ve benzerleri, birinci cinsten “itelemeyi” usanmadan tartışırken, ikinci cinsten “itelemenin” farkına varmamaktadırlar). Gerçekten de, gözümüzün önüne,

“işverenlere ve hükümete karşı iktisadi mücadele”ye yüzde doksandokuz gömülmüş olan kimseleri getiriniz. Bunlardan bazıları, eylemlerinin tamamı süresince (dört ila altı ay) daha çapraşık bir devrimciler örgütünün gereğini düşünmek zorunluluğunu hiç bir zaman duymayacaktır. Başkaları, belki de, oldukça geniş ölçüde dağıtılan bernştayncı yazına raslayacaklar ve, bunun etkisi altında “günlük tek düze mücadelenin” ileriye hareketinin derin anlam taşıdığı inancına varacaklardır. Başkaları da, belki, “proletaryanın mücadelesiyle sıkı ve organik bağlar kurma”, sendika hareketiyle sosyal-demokrat hareket arasında bağlar kurma örneğini bütün dünyaya gösterme gibi çekici bir düşünceye kapılacaklardır. Böyleleri, bir ülkeye kapitalizmin ve bunun sonucu olarak da işçi sınıfı hareketinin girmesi ne kadar gecikirse, o ülkedeki sosyalistlerin sendika hareketine o kadar çok katılabileceklerini ve bu hareketi destekleyebileceklerini, ve bu ülkede sosyal-demokrat olmayan sendikaların varlığı için nedenlerin o ölçüde azalacağını iddia edebilirler. Bu sav, buraya kadar tamamen doğrudur; ama ne yazık ki, kimileri daha da ileri giderek bu durumdan sosyal-demokrasi ile sendikacılığın tam bir kaynaşması düşünü görüyorlar. Biraz aşağıda, St. Petersburg Mücadele Birliğinin Tüzüğü örneğinden, bu gibi düşlerin örgüt planlarımız üzerinde nasıl olumsuz etkide bulunduğunu göreceğiz.

İktisadi mücadeleyi amaçlayan işçi örgütleri, sendikal örgütler olmalıdır. Her sosyal-demokrat işçi, elinden geldiği kadar bu örgütleri desteklemeli ve bunların içinde etkin olarak çalışmalıdır. Bu böyle olmakla birlikte, “sendikalarda” üyeliğe yalnız sosyal-demokratların seçilmesini istemek, elbette ki bizim çıkarımıza olan bir şey değildir; çünkü, böyle bir şey, olsa olsa, bizim yığınlar üzerindeki etkimizin kapsamını daraltır. İşverenlere ve hükümete karşı mücadele için birleşmenin gereğini anlayan her işçi, sendikalara girebilmelidir. Eğer sendikalar, hiç değilse bilinçlenmenin bu ilkel derecesine ulaşmış olan herkesi birleştirmezse, ve çok geniş örgütler olarak kurulmazsa, sendikaların asıl amacına ulaşmak olanaksızlaşır. Bu örgütler ne kadar geniş tutulursa, bunlar üzerindeki etkimiz de o ölçüde geniş olur. Bu etki, sadece iktisadi mücadelenin “kendiliğinden” gelişmesi yüzünden ileri gelmez, sosyalist sendika üyelerinin, yoldaşlarını etkilemede gösterdikleri doğrudan ve bilinçli çabadan da ileri gelir. Ama geniş bir örgüt sıkı gizlilik yöntemleri uygulayamaz (çünkü daha fazlasını ister). Çok sayıda üye gereği ile gizlilik yöntemlerini uygulama gereği arasındaki çelişki nasıl uzlaştırılacaktır? Sendikaları olabildiğince açık, her şeyi ortada örgütler haline nasıl getireceğiz? Genel olarak söylemek gerekirse, bu sonuca yalnızca iki yoldan varabiliriz: ya sendikalar yasallaştırılır (bazi ülkelerde, bu, sosyalist ve siyasal birliklerin yasallaştırılmalarından önce gelmiştir), ya da örgüt gizli tutulur, ama öylesine “serbest” ve şekilsiz, Almanlarin dediği gibi lose’dir [75*] ki, üyelerin büyük çoğunluğunu ilgilendirdiği kadarıyla, gizlilik yöntemlerinin gerekliliği hemen hemen sıfıra inmiş olur.

Sosyalist olmayan ve siyasal olmayan işçi birliklerinin yasallaştırılmaları Rusya’da başlamış bulunmaktadır, ve hiç kuşku yok ki, hızla büyüyen sosyal-demokrat işçi sınıfı hareketimizin kaydettiği her ilerleme, çoğunlukla kurulu düzenin yandaşlarından, ama kısmen de işçilerin kendilerinden ve liberal aydınlardan gelen bu yoldaki yasallaştırma girişimlerini artıracak ve yüreklendirecektir. Sendikalara legalite bayrağl Vasiliyev’ler ve Zubatov’lar tarafından daha şimdiden çekilmiş bulunuyor. Ozerov’lar ve Vorms’lar bunlara destek olmayı vaadettiler ve desteklediler, ve işçiler arasında da, daha şimdiden, bu yeni eğilimin yandaşlarına raslanmaktadır. Bundan böyle, bu eğilimi hesaba katmamazlık edemeyiz. Bunu nasıl hesaba katacağız, bu konuda sosyal-demokratlar arasında iki ayrı görüş olamaz. Zubatov’ların ve ‘Vasilyev’lerin, çar jandarmasının ve papazların bu harekette oynadıkları rolü durmadan teşhir etmeli ve işçilere böylelerinin gerçek niyetlerini açıklamalıyız. İşçlerin legal toplantılarındaki liberal siyasetçilerin verdikleri söylevlerde, bütün uzlaşıcı ve “uyumluluğu savunan” sözleri teşhir etmeliyiz. Bu gibi söylevlerin, barışçı sınıf işbirliğinin özlenen bir şey oldugu yolunda içten gelme bir inancın sonucu söylenmiş olması, ya da iktidardan bazi ödünler koparmak için söylenmesi, ya da sadece bir dikkatsizlik sonucu olması, durumu değiştirmez. Ve nihayet, bu gibi açık toplantılarda ve izinli derneklerde, “ateşli olanları” saptayan ve kendi ajan provokatörlerini illegal örgütlere sokmak için legal örgütlerden yararlanmaya çalışan polisin sık sık kurduğu tuzaklar konusunda işçileri uyarmalıyız.

Bunu yaparken, işçi sınıfı hareketinin yasallaşmasının, uzun vadede Zubatov’ların değil, bizim işimize yarayacağını unutmamak gerekir. Tersine, yaban otlarını buğdaydan ayırmamıza yardımcı olacak olan şey, teşhir kampanyamızdır. Yaban otunun ne olduğunu belirtmiş bulunuyorum. Buğdaydan kastımiz en geri kesimler de dahil olmak üzere, gittikçe artan sayıda işçileri toplumsal ve siyasal sorunlara çekmek, ve gelişmesiyle bize ajitasyonumuz için bol bol malzeme sağlayacak olan ve esas olarak legal olan işlevlerden (legal kitapların dağıtımı, yardımlaşma sandıkları vb.) kendimizi, devrimcileri, kurtarmaktır. İşte bu anlamda, Zubatov’lara ve Ozerov’lara şöyle diyebiliriz, ve demeliyiz: Hadi bakalım baylar, elinizden geleni yapın! İşçilerin yolu üzerine (ya doğrudan provokasyonla, ya da “struveciliğin”[67] yardımıyla işçilerin morallerinin “dürüstçe” kırılmasıyla) her tuzak kuruşunuzda sizi teşhir etmek boynumuzun borcudur. Ama ileriye doğru gerçek bir adım attığınız zaman, bu adım “ürkek bir zikzak” olsa bile, size, “lütfen devam ediniz!” diyeceğiz. Ve ileri adım sayılabilecek tek adım, işçilerin eylem alanının, az da olsa, gerçekten genişlemesidir. Bu tür her genişleme bizim yararımıza olacak ve, ajan provakatörlerin sosyalistleri avlaması yerine, sosyalistlerin taraftar kazanacakları türden legal derneklerin kurulmasını hızlandıracaktır. Kısacası, bizim görevimiz yaban otuna karşı mücadeledir. Saksılarda bugday yetiştirmek bizim işimiz değildir. Yaban otlarını yolarak tarlayı buğdaya hazırlarız. Ve Afanisi İvanoviç’ler ve Pulherya İvanovna’lar[68] saksıdaki ekinlerine bakadursun, biz sadece bugünün yaban otlarını biçmek için değil, yarının buğdayını biçmek için de harmancılarımızı hazırlamalıyız. [76*]

Böylece, biz, olabildiğince az gizli ve olabildiğince geniş bir sendikal örgüt yaratma sorununu yasallaştırma yoluyla çözemeyiz (ama Zubatov’ların, Ozerov’ların, böyle bir çözümü, kısmen de olsa, bize vermelerinden büyük hoşnutluk duyacağız; onun için olanca gücümüzle onlara karşı savaşmamız gerekiyor). Geriye gizli sendikal örgütler kalıyor, ve biz, bütün olanaklarımızla, (kesin olarak bildiğimiz gibi) bu yolu tutmuş olan işçilere yardım etmeliyiz. Sendikal örgütler sadece iktisadi mücadelenin gelişmesi ve pekişmesi için son derece yararlı olmakla kalmazlar, aynı zamanda siyasal ajitasyonun ve devrimci örgütlenmenin çok önemli bir yardımcısı olabilirler. Bu sonuca varabilmek için, doğmakta olan sendikal hareketi sosyal-demokratların istedikleri doğrultuya yöneltebilmek için, her şeyden önce, St. Petersburg ekonomistlerinin hemen hemen beş yıldan beri sahip çıktıkları örgütlenme planının saçmalığını iyice anlamak gerekir. Bu plan, Temmuz 1897 tarihli İşçilerin Karşılıkız Yardımlaşma Sandığı Tüzüğü’nde (“Listok” Rabotnika, n° 9-,10, s. 46, Raboçaya Mysıl, n° l’den alınmıştır), ve Ekim 1900 tarihli Sendikal İşçi Örgütü Tüzüğü’nde (St. Petersburg’da basılan ve İskra, n° l’de sözü edilen özel bildiri) sunulmuştur. Her iki tüzüğün de temel nitelikte bir eksikliği var: bunlar, geniş işçi örgütünü sınırları katıca çizilmiş bir yapı içine oturtuyorlar ve onu devrimciler örgütüyle karıştırıyorlar. Daha ayrıntılı olarak hazırlandığı için, sözü edilen tüzüklerden ikincisini ele alalım. Tüzük elliiki maddeden oluşuyor. Yirmiüç madde, her fabrikada kurulacak olan (üye sayısı 10’u geçmeyecektir) ve “merkez (fabrika) gruplarını” seçecek olan “işçi çevrelerinin” yapısını, işleyiş yöntemlerini ve bunlarlın hak ve yetkilerini açıklıyor. 2. madde şunu belirtiyor: “Merkez grup, fabrikada ya da atelyede olup biten her şeyi gözler, ve olayların kaydını tutar.” “Merkez grup, ödenti ödeyenlere her ay bir mali rapor sunar” (md. 17), vb.. “Bölge örgütlerine” on madde ayrılmış, ve ondokuz madde de İşçi Örgütleri Komitesiyle St. Petersburg Mücadele Birliği Komitesi arasındaki (her bölgenin seçilmiş temsilcileriyle “yürütme grupları” -“propaganda grupları, eyaletlerle ve Yurtdışı Örgütlerle bağlantı kurma grupları, mağazaları, yayınları ve fonları yöneten gruplar”- arasındaki) çok çapraşık karşılıklı ilişkilere ayrılmıştır.

İşçilerin iktisadi mücadelesinde “yürütme grupları”na ayak uyduran bir sosyal-demokrasi! Ekonomistlerin düşüncelerinin nasıl sosyal-demokrasiden trade-unionculuğa doğru saptığını, ve sosyal-demokratların her şeyden önce proletaryanın kurtuluş mücadelesinin tümünü yönetebilecek bir devrimciler örgütü ile ilgilenmesi gerektiği düşüncesinin bunlara ne kadar yabancı olduğunu, bundan daha çarpıcı bir biçimde göstermek zordur. “İşçi sınıfının siyasal kurtuluşundan”, “çarlık zorbalığına” karşı mücadeleden sözetmek ve aynı zamanda böyle tüzükler kaleme almak, sosyal-demokrasinin gerçek siyasal görevlerinin ne olduğunu hiç, ama hiç anlamamaktır. Elli küsur maddenin hiç birinde, yığınlar arasında olanaklı en geniş siyasal ajitasyonu, Rus mutlakiyetinin bütün yönlerini ve Rusya’daki çeşitli toplumsal sınıfların özgül özelliklerini aydınlatan bir ajitasyonu yürütmenin gereğinin anlaşıldığını gösteren en ufak bir belirti yok. Zaten böyle tüzüklerle, hareketin siyasal amaçları bir yana, sendikal amaçlara bile ulaşılamaz, çünkü sendikalar mesleklere göre örgütlenirler ki, bunun tüzükte lafı bile edilmemektedir.

Ama belki en karakteristik olan şey, ayrı ayrı her fabrikayı ve bu fabrikanın “komitesini” sürekli, tek biçimde ve gülünç derecede ayrıntılı kurallarla ve üç dereceli bir seçim sistemiyle birbirine bağlamaya çaba gösteren bütün “sistemin” aşırı yüklülüğüdür. Ekonomizmin dar ufukları arasına sıkışan fikir, ağır bir kırtasiyecilik ve bürokrasi kokusu yayan ayrıntılar içinde kendini kaybedip gitmektedir. Gerçekte, hiç söylemeye gerek yok ki, bu maddelerin dörtte-üçü hiç bir zaman uygulanamaz; ama buna karşılık, her fabrikada bir merkezi gruba sahip böyle bir “gizli” örgüt, jandarmanın geniş gapta baskınlar yapmasını kolaylaştırır. Polonyalı yoldaşlar, hareketlerinde buna benzer bir evreden geçmişlerdir; her yerde işçi yardımlaşma sandıkları kurma tutkusuna kapıldıkları bir zaman oldu; ama jandarmanın işini kolaylaştırmaktan başka bir şey yapmadıklarını anlayınca, bu fikirden çok çabuk vazgeçtiler. Eğer geniş işçi örgütleri istiyorsak, ve yaygın tutuklamalar istemiyorsak, polisin işini kolaylaştırmak istemiyorsak, bu örgütlerin herhangi bir katı biçimsel yapı içerisinde kalmamalarını sağlamalıyız. Ama o zaman da, örgüt işleyebilecek midir?’

Örgütün işlevlerinin ne olduğunu görelim: “… Fabrikada olup biten her şeyi gözlemek ve olayların kaydını tutmak.” (Tüzüğün ikinci maddesi.) Bunu yapabilmek için resmen kurulu bir gruba gerçekten gerek var mı? Özel bir grup oluşturulmaksızın illegal gazetelerle yürütülecek bir haberleşme yoluyla aynı amaç daha iyi sağlanamaz mı? “… İşçilerin çalışma koşullarının iyileştirilmesi mücadelesine önderlik etmek” (madde 3). Bunun için de saptanmış örgütsel bir biçime gerek yok. Her aklı başında ajitatör, sıradan konuşmalarda işçilerin istemlerinin ne olduğunu saptayabilir ve bu istemlerin bildirilerle ifade edilmesini sağlamak üzere, bunları dar -geniş değil- devrimciler örgütüne iletebilir. “… Her ruble ücretten iki kopek ödentiyle … bir fonun meydana getirilmesi” (madde 9), ve ödenti ödeyenlere aylık bir mali rapor sunulması (madde 17), ödentilerini ödemeyen üyelerin örgütten çıkarılması (madde 10), ve buna benzer şeyler. İşte polis için gerçek bir cennet; çünkü polis için böyle “merkezi bir fabrika fonu”nun gizliliğine sızmaktan, paraya elkoymaktan ve en iyi adamları tutuklamaktan daha kolay bir şey olamaz. İyi tanınan (son derece dar ve gizli) bir örgütün resmi mührünü taşıyan bir kopeklik ya da iki kopeklik makbuzlarla bu işi halletmek, ya da karşılığında makbuz vermeden para toplamak ve üzerinde anlaşmaya varılan kod ile mali raporu bir illegal gazetede yayınlamak daha basit değil mi? Böylelikle amaca ulaşılmış olur, ama jandarmanın ipuçlarını ele geçirmesi, yüz kez daha zorlaşır.

Tüzüğün tahliline devam edebiliriz, ama sanırım ki bu söylenenler yeter. En güvenilir, en deneyimli ve çelikleşmiş işçilerden oluşan küçük, kaynaşmış bir çekirdek, bellibaşlı semtlerde sorumlu temsilcileri olan ve kesin gizlilik kuralları gereğince devrimciler örgütüne bağlı bulunan bir çekirdek, yığınların en geniş desteğiyle ve herhangi bir biçimsel örgüt olmaksızın sendikal örgütün bütün işlevlerini yerine getirebilir, ve üstelik bunları sosyal-demokrasinin gerektirdiği biçimde başarabilir. Sosyal-demokrat bir sendikal hareketin, jandarmaya karşın, pekiştirilmesini ve güçlendirilmesini, ancak bu yoldan sağlayabiliriz.

Hiç tüzüğü olmayacak kadar ve kayıtlı üyeleri bile bulunmayacak kadar lose bir örgütün, örgüt sayılamayacağı itirazında bulunulabilir. Belki öyledir. Ama önemli olan ad değildir. Önemli olan, “üyesi bulunmayan bir örgütün” gereken şeyi yapabilmesi, ve daha başından gelecekteki sendikalarımzla sosyalizm arasında sıkı bir bağın kurulmasını sağlamasıdır. Otokrasi altında, seçimleriyle, raporlarıyla, üyelerinin oy hakkıyla vb. geniş bir örgütü ancak iflah olmaz bir ütopyacı savunabilir.

Bundan alınması gereken ders basittir. Eğer güclü bir devrimciler örgütünün sağlam temellerinden işe başlarsak, hareketin bir bütün olarak istikrarlılığını sağlayabiliriz ve hem sosyal-demokrasinin, hem de gerçek sendikaların hedeflerini gerçekleştirmiş oluruz. Ama eğer yığınların sözümona kolayca “erişebileceği” (ama gerçekte çar jandarmasının daha da büyük kolaylıkla eriştiği ve devrimcileri polis için kolayca erişilebilir hale getiren) geniş bir işçi örgütüyle işe başlarsak, ne birinci hedefe varabiliriz, ne de ikinci hedefe; elyordamı yöntemlerinden kurtulamayız ve, dağınık kalacağımızdan ve güçlerimiz polis tarafından durmadan kırılacağından, yığınlar için daha kolayca erişilir hale getireceğimiz sendikalar, Zubatov ya da Ozerov tipi sendikalar olur.

Devrimciler örgütünün asıl işlevleri neler olmalıdır? Bu soruyu ayrıntılı olarak ele alacağız. Ama daha önce, bu konuda da ekonomist kapı komşusu olan (ne talihsizlik!) teröristimiz tarafından ileri sürülen çok tipik bir savı inceleyelim. İşçiler için yayınlanan Svoboda gazetesi birinci sayısında, “Örgüt” başlığını taşıyan bir makale yayınladı. Yazar, dostlarını, İvanovo-Voznesenskli ekonomist işçileri, savunmaya çalışıyor. Söyle yazıyor:

“Yığınların dilsiz ve bilinçsiz oluşu, hareketin tabandan gelmeyişi kötü bir şey. Örneğin, bir üniversite kentinin ögrencileri yaz tatilinde ve öteki bayramlarda evlerine ne gitmek üzere ayrılıyorlar, ve işçi hareketi hemen duruveriyor. Dışardan itilmesi gereken bir işçi hareketi, gerçek bir güç olabilir mi? Elbette ki olamaz. … Hareket kendi başına yürümeyi henüz öğrenmemiştir, tutunmak zorundadır. Her şeyde, bu, böyle. Öğrenciler gidiyor, ve her şey duruveriyor. En yetenekli olanlar yakalanıyor; kaymak alınıyor – ve süt ekşiyor. “Komite” tutuklanırsa, bir yenisi kurulana dek her şey duruveriyor ve bir sonraki komitenin nasıl bir şey olacağını kimse bilmiyor – bir öncekine hiç benzemeyebilir. Birincisi bir şey söylediyse, ikincisi tam tersini söyleyebilir. Dün ve yarın arasındaki süreklilik kopmuştur, geçmişin deneyimi gelecek için bir kılavuz olmuyor. Ve bütün bunlar, hareketin yığınlar arasında derin kökler salmamış olmasındandır; iş, yüz tane ahmak tarafından değil, bir düzine akıllı tarafindan yürütülüyor. Bir düzine akıllı bir çırpıda yokedilebilir; ama, örgüt yığını kucakladığı zaman, her şey yığından geldiği zaman, hiç kimse, ne yaparsa yapsın davayı batıramaz.”

Olgular doğru bir biçimde anlatılıyor. Amatörlüğümüzün tablosu, başarıyla çizilmiştir. Ama varılan sonuçlar, hem aptallıkları bakımından, hem de siyasal kıvraklıktan yoksun bulunmaları bakımından Raboçaya Mysıl’a lâyıktırlar. Bu sonuçlar, ahmaklığın doruğunu temsil eder, çünkü yazar, hareketin “derinliği”, “kökleri” sorunu gibi felsefi ve toplumsal-tarihsel olan sorunu, jandarmalara karşı en iyi mücadele yöntemi gibi teknik ve örgütsel bir sorunla karıştırmaktadır. Varılan sonuçlar siyasal kıvraklık yoksunluğunun doruğunu temsil eder, çünkü yazar, iyi liderlere kötü liderlerden yakınacağına, “yığınlara” genel olarak liderlerden yakınıyor. Siyasal ajitasyon yerine kızıştırıcı terörizmi koyma düşüncesi siyasal bakımdan bizi nasıl geriletiyorsa, bu da, örgütsel olarak bizi geriletme yolunda bir girişim sayılmalıdır. Burada kendimi gerçekten de, hakiki bir embarras de richesses [77*] içinde bulmaktayım, ve Svoboda’nın bize sunduğu karmakarışıklığı çözmek için işe nereden başlayacağımı bilemiyorum. Konuya açıklık getirmek için bir örnekle söze başlayayım. Almanları ele alınız. Umarım ki, onların örgütünün bir yığın örgütü olduğu, Almanya’da herşeyin yığınlardan geldiği, işçi sınıfı hareketinin yürümesini öğrendiği yadsınamayacaktır. Ama gene de, bu milyonların “bir düzine” denenmiş liderlerine nasıl değer verdiklerine ve nasıl onlara sırıldıklarına bakınız; ve parlamentoda, düşman partilerin sözcüleri sık sık sosyalistlere bu yüzden saldırmamışlar mıdır: “Siz yaman demokratlarsınız doğrusu! Sizin hareketinizin sadece adı işçi hareketi; ortada görülen hep aynı liderler kliği, aynı Bebel ve aynı Liebknecht, yıllar boyu hep onlar. Sizin sözümona seçilmiş işçi milletvekilleriniz İmparatorluğun atadığı memurlardan daha kalıcı!” dememişler midir? Ama Almanlar, “yığınları” “liderlere” karşı çevirmek, yığınlarda kötü ve iddialı içgüdüler uyandırmak çabalarına ve “bir düzine akıllı”ya karşı yığınların güvenini sarsarak hareketin sağlamlığını ve istikrarlılığını baltalamak isteyen bu gibi demagojik çabalara sadece küçümseyerek gülüp geçmişlerdir. Siyasal düşünce Almanlar arasında yeteri kadar gelişmiştir, ve profesyonel olarak eğitilmiş, uzun deneylerden geçmiş ve tam bir uyum içinde çalışan “bir düzine” denenmiş ve yetenekli lider olmadan (ve yetenekli kişiler yüzlerce doğmaz) modern toplumda hiç bir sınıfın kararlı bir mücadeleye girişemeyeceğini anlayacak kadar siyasal deneyim edinmişlerdir. Almanların da, kendi safları arasında “yüzlerce ahmağı” pohpohlayan ve onları “bir düzeni akıllının” üstünde tutan, yığınların “nasırlı ellerini” yücelten ve (Most ve Hasselman gibi) bu yığınları düşüncesizce “devrimci” harekete sürükleyen ve sağlam ve güvenilir liderlere karşı güvensizlik tohumları eken demagogları oldu. Alman sosyalizmi, ancak sosyalist hareket içinde bütün demagojik öğelere karşı inatçı ve yorulmak bilmez bir mücadeleyi yürüterek büyüyebilmiş ve bugünkü gücüne ulaşmıştır. Bizim ukalâlarımız ise, Rus sosyal-demokrasisinin kendiliğinden uyanan yığınları yönetecek yeterince eğitilmiş ve deneyim sahibi liderlerin bulunmayışı yüzünden bir bunalımdan geçmekte olduğu şu sıra, aptallara yaraşır bir derinlikle şöyle haykırıyorlar! “Hareketin tabandan gelmeyişi kötü bir şeydir.”

“Bir öğrenci komitesi işe yaramaz; istikrarlı değildir.” Çok doğru. Ama bundan çıkartılması gereken, bir profesyonel devrimciler komitesi kurmamız gerektiği sonucudur, ve bir öğrencinin mi, yoksa bir işçinin mi profesyonel devrimci olabileceği sorunu önemli değildir. Ama sizin çıkarsadığınız sonuç, işçi sınıfı hareketinin dışardan iteklenmemesi sonucudur! Siyasal saflığınızdan ötürü ekonomistlerimizin oyununa geldiğinizi ve bizim amatörlüğümüzü teşvik ettiğinizi farketmiyorsunuz. Size sorabilir miyim: öğrencilerimiz, işçilerimizi neyin içine “iteklemişlerdir”? Olsa olsa, kendisinin sahip bulunduğu bölük-pörçük siyasal bilgiyi, edinebilmiş olduğu sosyalist fikir kırıntılarını işçiye götürmüştür (çünkü bugünün öğrencisinin başlıca entellektüel besini olan legal marksizm, ona ancak ilkel, bölük-pörçük bilgiler sağlayabilir). Böylesine “dışardan itekleme” hiç bir zaman aşırı bir ölçüye varmamıştır; tersine, şimdiye dek hareketimizde bu, çok az olmuştur, çünkü biz gereğinden uzun bir süredir kendi yağımızla kavruluyoruz; “işçilerin işverene ve hükümete karşı iktisadi mücadelesi” denen ilk mücadele önünde fazla kölece boyuneğdik. Biz profesyonel devrimciler, bu türden “iteklemeyi” şimdiye kadar olduğundan yüz kez fazla iş edinmeliyiz ve edineceğiz. Ama “dışardan itekleme” gibi iğrenç bir deyim seçmeniz olgusu -öyle bir deyim ki, işçilerde (hiç değilse sizin kadar bilinçsiz işçilerde) dışardan siyasal bilgi ve devrimci deneyim getiren herkese karşı güvensizlik duygusu yaratmamazlık edemez, ve bunların hepsine karşı işçilerde içgüdüsel bir direnme isteği doğurmamazlık edemez-, demagog olduğunuzu kanıtlar, ve demagoglar işçi sınıfının en kötü düşmanlarıdır.

Ve lütfen yoldaşça olmayan yöntemlerle” tartıştığımı ileri sürerek, bağırıp çağırmayın. İyi niyetiniz saflığından şüphe etmeyi düşünmüyorum; dediğim gibi, insan siyasal saflıktan ötürü de demagog olabilir. Ama sizin demagoglar durumuna düştüğünüzü gösterdim, ve demagogların işçi sınıfının en kötü düşmanı olduklarını usanmadan yineleyeceğim. En kötü düşmanıdırlar, çünkü, yığınlarda en bayağı içgüdüleri uyandırırlar, çünkü, bilinçsiz işçi, kendisini bir dost olarak sunan ve bazan da bunu içtenlikle yapan kimselerin kendi düşmanı olduklarını anlayamaz. En kötü düşmanıdırlar, çünkü, birliğin bulunmadığı sallantılı bir dönemde, hareketimizin henüz şekillenmeye başladığı bir sırada, hatalarını sonradan acı deneyimle anlayacak olan yığınları yanlış yola yöneltmek için demagojik yöntemleri kullanmaktan daha kolay bir şey yoktur. Bu nedenle, Rus sosyal-demokratı için günün sloganı, her ikisi de demagoji düzeyine düşmüş olan Svoboda’ya ve Raboçeye Dyelo’ya karşı kararlı mücadele olmalıdır. İlerde bu konuyu, daha ayrıntılı olarak ele alacağız. [78*] “Bir düzine akıllı yüz ahmaktan daha kolay yokedilebilir.” Bu şaheser hakikat (ki bunun için yüz ahmak sizi her zaman alkışlayacaktır), tartışmanın tam ortasında bu sorundan ötekine atladığımız için apaçık gibi görünmektedir. Konuşmayı “komitenin”, “örgütün” açığa çıkarılmasıyla başlattınız ve sürdürdünüz, ve şimdi de bir başka soruna, hareketin “derin köklerinin” açığa çıkartılması sorununa atlıyorsunuz. Hiç şüphe yok ki, hareketimiz açığa çıkartılamaz, çünkü yığınların derinliklerinde sayısız binlerce kökleri vardır; ama burada sorunumuz bu değil. “Derin kökler” sözkonusu olduğu kadarıyla, bütün amatörlüğümüze karşın, şimdi bile “açığa çıkartılamayız”, ama gene de “örgütlerimizin” açığa çıkarılmasından ve bunun sonucu olarak da hareketin sürekliliğini sağlamanın olanaksızlığından yakınıyoruz ve yakınmamazlık edemeyiz. Ama örgütlerin açığa çıkarılması sorununu ortaya attığınıza ve görüşünüzde direndiğinize göre, ben, bir düzine akıllıyı açığa çıkarmanın yüz ahmağı açığa çıkarmaktan çok daha zor olduğunu iddia ediyorum. Ve bu görüşümü, “anti-demokratik” vb. diye yığınları bana karşı ne kadar kışkırtırsanız da savunacağım. Tekrar tekrar belirttiğim gibi, örgütle ilgili olarak “akıllılar” sözüyle kastettiğim, profesyonel devrimcilerdir, kökenleri öğrenci olmuş ya da işçi olmuş önemli değil. İddia ediyorum ki: 1° sürekliliği sağlayan istikrarlı bir önderler örgütü olmadan hiç bir devrimci hareket varlığını sürdüremez; 2° hareketin temelini oluşturan ve ona katılan halk yığınları mücadeleye kendiliklerinden ne kadar büyük sayıda sürüklenirlerse, böyle bir örgüte olan gereksinme o ölçüde ivedileşir, ve bu örgüt de o ölçüde sağlam olmalıdır (yoksa demagogların yığınların daha geri kesimlerini peşlerinden sürüklemeleri daha da kolaylaşmış olur); 3° böyle bir örgüt esas olarak devrimci eylemi meslek edinmiş kimselerden oluşmalıdır; 4° otokratik bir devlette, böyle bir örgütün üyelerini devrimci eylemi meslek edinmiş kimselerle ve siyasal polisle mücadele sanatında profesyonel olarak eğitilmiş kimselerle ne denli sınırlarsak örgütü açığa çıkartmak, o ölçüde zorlaşacaktır; 5° harekete katılabilen ve orada etkin olarak çalışabilen işçilerin ve öteki toplumsal sınıflardan gelme öğelerin sayısı o ölçüde büyük olacaktır.

Ekonomistlerimizi, teröristlerimizi, ve “ekonomist-teröristlerimizi” [79*] bu tezleri çürütmeye çağırıyorum. Şu anda son iki noktayı ele almakla yetineceğim. “Bir düzine akıllıyı” mı, yoksa “yüz ahmağı” mı yok etmenin daha kolay olduğu sorusu, kendini, yukarda ele alınan soruya indirger: kesin gizliliği korumanın zorunlu olması halinde, bir yığın örgütüne sahip olmak olanaklı mıdır? Bir yığın örgütüne, hükümete karşı inatçı ve sürekli bir mücadeleyi yürütebilecek bir örgütte bulunması gereken gizlilik derecesini hiç bir zaman veremeyiz. Bütün gizli işlevlerin olabildiğince az sayıda profesyonel devrimcilerin elinde toplanması, bunların “herkes hesabına düşüneceği”, ve tabanın hareket içinde etkin bir rol oynamayacağı anlamını taşımaz. Tersine, üyeler, kendi safları arasından artan sayıda profesyonel devrimciler çıkaracaktır: çünkü bilecektir ki, birkaç öğrencinin ve iktisadi mücadeleyi yürütmekte olan birkaç işçinin bir “komite” kurmak üzere biraraya gelmeleri yetmemektedir, ve bir kimsenin kendisini profesyonel devrimci olarak eğitebilmesi için uzun yıllar gerekmektedir; ve taban sadece amatörce (sayfa: 154) yöntemleri değil, böyle bir eğitimi de “düşünecektir”. Örgütün gizli işlevlerinin merkezileştirilmesi, hareketin bütün işlevlerinin merkezileştirilmesi anlamını taşımaz. “Bir düzine” profesyonel devrimci bu işle ilgili gizli işlevleri merkezileştiriyor diye” en geniş yığınların illegal basına etkin olarak katilmasi azalacak değildir; tersine, on kat artacaktır. İllegal basını okumanın, ona yazı yazmanın, ve bir ölçüde de onu dağıtmanın gizli çalışma olmaktan hemen hemen çıkmasını, bu yolla ve ancak bu yolla sağlayacağız; çünkü polis, binlerle dağıtılan bir gazetenin herbiri için kovuşturma açmanın olanaksız olduğunu kısa zamanda anlayacaktır. Bu, sadece basın için değil, hareketin bütün işlevleri için de geçerlidir; sokak gösterileri için bile. Yığınların eyleme etkin olarak ve geniş ölçüde katılması, bundan bir zarar görmeyecektir; tersine, profesyonel olarak eğitilme konusunda polisten geri kalmayan “bir düzine” deneyimli devrimcinin, çalışmanın bütün gizli yönlerini -bildirilerin hazırlanması, planların düzenlenmesi ve her kent bölgesi için, her fabrika bölgesi için ve her eğitim kurumu için vb. lider gruplarının atanmasını- merkezileştiriyor olmasından yarar görecektir. (Bu “demokratik olmayan” görüşlerimden ötürü itirazlara uğrayacağımı biliyorum, ama hiç de zekice olmayan bu gibi itirazları aşağıda yanıtlayacağım.) En gizli işlevlerin bir devrimciler örgütünde merkezileşmesi, geniş yığınlara yönelik ve bu yüzden de olabildiğince gevşek ve gizlilikten uzak bulunan işçi sendikaları gibi, işçilerin kendi kendilerini eğitme çevreleri ve illegal yazını okuma çevreleri gibi, sosyalist ve demokratik çevreler, nüfusun bütün öteki kesimleri arasında sosyalist ve demokratik çevreler vb., vb. gibi büyük sayıda öteki örgütlerin eylem alanını genişletecek ve niteliğini zenginleştirecektir. Böyle çevreleri her yerde kurmak gerekir; bunlar olabildiğince çok sayıda olmalı ve yerine getirdikleri işlevler (sayfa: 155) olabildiğince çeşitli olmalıdır; ama bunları devrimciler örgütüyle birbirine karıştırmak, aralarındaki sınır çizgisini silmek, yığın hareketine “hizmet edebilmek” için kendilerini özel olarak ve tamamen sosyal-demokrat eyleme adayan ve sabırla, inatla profesyonel devrimci eğitimlerini yapan adamlar gerektiği konusunda zaten zayıf olan bilinci daha da zayıflatmak saçma ve zararlı olacaktır.

Evet bu bilinç inanılmaz ölçüde zayıflatılmıştır. İlkelliğimizle, Rusya’da devrimcilerin saygınlığını düşürmüş olmamız örgüte ilişkin en büyük günahımızdır. Teorik sorunlarda duraksama gösteren, ufukları dar, kendi hareketsizliğini yığınların kendiliğinden hareketiyle haklı gösteren; bir halk sözcüsünden çok sendika sekreterine benzeyen, düşmanlarının bile saygısını kazanacak geniş ve yürekli bir plan düşünmekten âciz, ve kendi profesyonel sanatında -siyasal polisle mücadele sanatında- deneyimsiz ve beceriksiz bir kimse -böyle bir kimse, devrimci değil, zavallı bir amatördür!

Bu içten sözlerden ötürü hiç bir militan alınmasın, çünkü yetersiz eğitim sözkonusu olduğu kadarıyla, ben, bu sözleri herkesten önce kendime yakıştırmaktayım. Bir zamanlar çok geniş ve çok kapsamlı görevleri kendi üzerine alan bir inceleme çevresinde[69] çalışmaktaydım; ve o çevrenin üyeleri olan hepimiz, çok tanınmış bir sözü değiştirerek, “Bana bir devrimciler örgütü verin, Rusya’yı altüst ederim!” diyebileceğimiz bir tarihsel anda, amatörler gibi hareket ettiğimizin bilincinde olduğumuz için, çok acı çekiyorduk. O zaman duyduğum utancı anımsadıkça, vaızlarıyla “devrimci adını lekeleyen”, ve görevimizin devrimcileri amatörler düzeyine düşürmek olmadığını, tersine amatörleri devrimciler düzeyine yükseltmek olduğunu bir türlü anlamayan o sözde sosyal-demokratlara karşı öfkem artıyor.

The post Ne yapmalı LENİN: İşçiler örgütü ve Devrimciler örgütü appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
https://halkin-dg.com/guncel/ne-yapmali-lenin-isciler-orgutu-ve-devrimciler-orgutu.html/feed 0
Aralık 1970’te Kurulan Partimiz THKP-C https://halkin-dg.com/guncel/aralik-1970te-kurulan-partimiz-thkp-c.html https://halkin-dg.com/guncel/aralik-1970te-kurulan-partimiz-thkp-c.html#respond Sun, 27 Dec 2020 20:59:55 +0000 https://halkin-dg.com/?p=10785

Aralık 1970’te kurulan partimiz Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi  (THKP-C) için hazırlanan 12 dakika 29 saniyelik ses ve görüntülerden derlenen SİNEVİZYON: THKC’nin 1 Nolu Bülteni Türkiye Halk Kurtuluş Cephesi, mücadelesinde Türkiye işçi sınıfının savaş örgütü olan Türkiye Halk Kurtuluş Partisinin önderliğini kabul eder ve mücadelesini onun emir ve kumandası altında yürütür.

The post Aralık 1970’te Kurulan Partimiz THKP-C appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>

Aralık 1970’te kurulan partimiz Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi  (THKP-C) için hazırlanan 12 dakika 29 saniyelik ses ve görüntülerden derlenen SİNEVİZYON:

Türkiye Halk Kurtuluş Cephesi, mücadelesinde Türkiye işçi sınıfının savaş örgütü olan Türkiye Halk Kurtuluş Partisinin önderliğini kabul eder ve mücadelesini onun emir ve kumandası altında yürütür.

The post Aralık 1970’te Kurulan Partimiz THKP-C appeared first on HALKIN DEVRİMCİ GÜÇLERİ.

]]>
https://halkin-dg.com/guncel/aralik-1970te-kurulan-partimiz-thkp-c.html/feed 0